X VIII
Guillaume de la Mare, vicomte de Sainte-Marie-Eglise, déclare qu’en l’assise de Montfort, devant lui et devant les autres justiciers tenant l’assise, un accord est intervenuentre Robert Weveu, de Tourville et Gislebert d'Eudeville.
Ego Willelmus de Mara presentibus omnibus et futuris, notam facio concordiam que facta est inter Robertum Nepotem de Turovilla et Gislebertum de Eudonis villa, in assisia de Montfort, coram justitiis Regis, me scilicet, vicecomite Sancte Marie Ecclesie, et Willelmo Maleth constabulario de Ponte Aldomari, et Hugone de Creissi constabulario de Nonantcort, et Alvredo de Sancto? constabulario de Drincort, et quibusdam aliis. Robertus siquidem, movebat calumpniam contra Gislebertum de hereditagio suo de Turovilla, scilicet de hospite suo Willelmo Cave et de terra quam habet apud Maram de Becco et juxta domum Morini Planchun. Sed quoniam in eadem assisia coram predictis justiciis recordatum est et recognitum hoc esse rectum hereditagium Gisleberti pro concordia etpace ab utrisque
partibus, definitum est ita, Roberto et Gisleberto consencientibus et justiciis conformantibus : Gislebertus hominium fecit Roberto et singulis annis ad festum Sancti Michealis, dabat ei duodecim denarios publice monete ut sit inter eos indicium et [?] firmissime pacis, nichilque amplius faciet ei, et ita hoc modo Gislebertus de ista querela finivit in assisia de Montfort, in curia Domini Regis, coram predictis justiciis ejus. Presentibus his testibus : Rogerio Cellarario, Falcheranno.., Roberto Pychart, Radulfo Maisnerio, Rogero Filiolo, Roberto Clarel, Roberto de Leuga, Roberto Belfix, Hermanno Anglico, Matheo Marescal, Hugone de Contevilla, et aliis pluribus, quo tempore Ricardus Wintoniensis episcopus in Normannia post regem judex erat et major justiliæ.
Original, Ar. S.-Inf. Fonds de Jumièges.
Communiqué par M. Charles de Robillard de Beaurepaire.
Guillaume Fils-Jean de Weston, reconnait avoir donné aux chanoines de Briweton l'Eglise de St* Marie de Mandeville et une rente de quator£se setiers de froment de sa terre de Sècheville. Les ayants-droit du donateur jurent de payer la dite rente aux chanoines et leur font hommage à Caen en la chapelle de Saint-Georges martyr, devant les justiciers qui lors
tenaient l'Echiquier.
Universis sancte matris Ecclesie filiis tam presentibus quam futuris Willelmus filius Johannis de Westona in Christo, salutem. Universitati vestre notum facio quod ego Willelmus ecclesiam Beate Marie de Mandevilla, pro Dei amore, in perpetuam elemosinam, cum omnibus ad eandem ecclesiam pertinentibus, in quantum ad me pertinet, ecclesie Beate Marie de Briwetona et canonicis in eadem ecclesia Deo servientibus, dedi et concessi et xiiij sextaria frumenti de redditu terre mee de Siccavilla, quam terram concessi Wimundo Bono Satis et Ricardo nepoti suo et heredibus eorum coram Willelmo filio Radulfi tunc justicia Domini Regis in Normania, tenendam de predicta ecclesia et de prefatis canonicis eo tenore quod reddent eis annuatim in perpetuum predicta xiiijdcim sextaria frumenti, mense septembri. Et inde eisdem canonicis fidelitatem fecerunt et prenominatum redditum reddendum, in capella beati Geogii
tte —
(sic) marctiris apud Cadomum, coram justiciis tunc Scaccarium tenentibus, juraverunt. Preter hoc predictis canonicis unum vavassorium terre in Sortemvilla, quod Robertus Sacerdos et Thomas Sacerdos super ejus filii sacerdotis tenuerunt; et totum demenium meum in eadem villa, scilicetterra in qua fuit vinea, et unum bordagium quod Gaius tenuit. Preterea ad Dei servitium dilatandum et ad honorem beate Regonefe virginis liberam capellam meam de sancta Regonefa in perpetuam elemosinam dedi pro salute anime et corporis domini mei Hfenrici] et pro salute anime mee et parentum meorum. His testibus Willelmo filio Radulfi, justicia Normannie, Herberto de Argent{om]jo Rogero de Arri, Roberto de Curli, Roberto Almonario, Ricardo filio Johannis, et Umfredo filio Johannis, Randulfo Russeilo, Alberto capellano de Lyons, Radulfo clerico, Roberto filio Ranaoulfius (lisez Rannulfi) Hugone filio Godefridi, Wimundo de Craucumba, Ricardo Brini, Willelmo Gaif [ferio], Gervasio de Sparkefordio, Radulfo de Hechtona, Nicholao de Rosello, Willelmo Cainel, Petro clerico de Mandevilla et multis alüs.
Cart. de Troarn (Livre Blanc), f° 211.
Ysabel comtesse de Varenne confirme à l'Église et aux moines de Saint-Saens le don que ses ancêtres leur avaient fait de la terre que Robert d'Équiqueville tient à Équiqueville, ainsi qu'elle a été délimitée par un requenoissant juré en l'assise du Roi, à Longueville, devant Guillaume Fils-Raoul, et quantité d'autres justiciers.
Comitissa Ysabel omnibus ad quos presens scriptum pervenerit, presentibus et futuris, salutem. Universitati vestre notum facimus quod nos reddidimus et hac nostra carta confirmavimus Deo etS. M. et Ecclesie Sancti Sydonii et Monachi (sic) ibi Deo servientibus illam terram quam Robertus de Eskekevilla habet apud Eskekevillam de feodo monachorum Sancti Sydonii sicut recognita fuit in assisia domini Regis Henrici, coram Willelmo filio Radulfi, Senescallo Normannie et coram multis aliis justiciis apud Longam Villam, prece et petitione mea, per preceptum et vim domini Regis H(enrici), scilicet quinquaginta duas acras terre et dimidiam per campos et duo herbe-
gia infra villam Eskekeville et libertates que pertinent ad hanc
terram et ad hec herbegagia, in omnibus pertinenciis tocius Eskekeville, in campis, in viis, in aquis, in bosco, in plano, in molendino et in omnibus rebus, sicut recognitum fuit per jusjurandum decem militum patrie et decem hominum Eskekeville coram Willelmo filio Radulfi, Senescallo Normannie et coram multis aliis justiciis in assisia domini Regis H(enrici) apud Longam villam quod hec predicta terra data fuit et hec predicta herbegagia data fuerunt Deo et Ecclesie Sancti Sydonii in temporibus antecessorum meorum in puram et perpetuam elemosinam.
(Suivent l’énumération et la délimitation des terres).
Hanc predictam terram et hec predicta herbegagia debent sepedicti monachi habere et tenere apud Eskakevillam in puram et perpetuam elemosinam de me el de heredibus meis libere et quiete et honorifice in omnibus pertinenciis totius Eskekeville, sibi et hominibus suis, ab omnibus redditibus et servitiis et taillagiis et corveiis et siceis molturis et emendacionibus et omnibus consuetudinibus et rebus. His testibus : H(enrico) comite Augi, Radulfo de Novo Burgo, Willelmo de Humet, H(ugone) de Cresseio, Alvredo de Sancto Martino Willelmo Bloes filio meo, Radulfo de Fresches et aliis.
Cart. de Saint-Wandrille, fo 298 ve.
De pace facta inter abbatissam et Robertum filium Ricardide Scrotonia, de hoc quod predictus Robertus clamabat in Willon.
Notum sit tam presentibus quam futuris quod talis fuit finis inter Johannam abbatissam Cadomi et Robertum filium Ricardi de Scrotooia, in curia Domini Regis Henrici, filii Matildis Imperatrix (sic), apud Cadomum in plenaria assissa coram Willelmo filio Radulfi tunc temporis Senescallo Normannie et Roberto, comite Mellensi et Henrico episcopo Baiocensi et H{enrico|,abbate Fiscannensi et Petro abbate Cadomensi et Godefrido abbate Sancti Severi, Rogero de Arreio, Henrico de Novo Burgo, Comite Augi, Johanne de Solinneio, Waquelino de Ferrariis, Hugone de Gornaco, Ricardo de Belfou, Engerrano Patrice, Willelmo camerario Tancarville, Bertranno de Verdl[un], Radulfo Taixno, Henrico de Tilleio, Willelmo Pingui, Waltero de Brionia, Gaufrido Fiquet, Jordane (sic) de Landa, Roberto de Curleio, Roberto de Liveto, Ricardo Gifardi, Albino de Vira, Reginaldo de Doit, Gau-
frido Dure Dent, Herberto filio Bernardi, Paride clerico, Radulfo de Warlanomonte, Radulfo vicecomite, Rannulfo de Pratariis, Doone Bardulfo, Willelmo de Manerio, Roberto de Manerio, Rannulfo de Grandivalle, Radulfo de Clinchamp, Willelmo Silvani, Radulfo de Breseio, Thoma de Botemonte, Roberto de Lunviler, Hugone Buschardi, Ricardo de Argentiis, Roberto de Capella, Hugone de Liveto, Alano de Putot, Philippo de Croleio [Willelmo de Merula, Roberto de Briecuria, Hamone Pincerna, Ricardo Bevrel]|', Philippo Suhardi, Ricardo de Graeio, Radulfo de Carun, Oinan de Carun, Thoma Portitore, Henrico Lupello, Willelmo Escorcheville, Gaufrido de Boeswvilla, Roberto de Lu, Roberto Belet, Willelmo Belet, Willelmo de Calviz, Radulfo Abbate, Maugero Ferun, Benedicto de Loches, Johanne Britone, Arturo et Willelmo fratre ejus, sacerdotibus, Johanne de Grantia, Osberto, sacerdotibus, Radulfo de Hospicio, Michaele filio Garini, Rannulfo nepote Nigelli, Gisleberto de Foro et multis aliis, quod prefata abbatissa dedit predicto Roberto x libras andegavensium et concessit ei quod faceret monialem unam de filiabus prelocuti Roberti, ita quod ipse inveniret 1lli filie sue pannos et caritatem daret monialibus quando reciperetur in sanctimonialem :n abbatia sancte Trinitatis de Cadomo. Et prefatus Robertus dedit et concessit predicte abbatisse illud juris et hereditatis quod habebat et clamabat apud Willun ex parte Rannulfi de Wiilun avunculi sut et obtulit super altare Sancte Trinitatis hujus modi donum per textum ejusdem ecclesie, et juravit super sacrosancta ecclesie, in ejus capitulo, coram abbatissa et conventu et clericis et laicis qui aderant, quod prefatam teneret conventionem, nec admodo reclamaret quidquam ibidem nec quisquam per eum. Et hoc factum fuit ad octavas sancti Hylarii, apud Cadomum, anno ab incartione Domini m c. Ixxxij, quo tenuit Rex curiam suam ibidem ad Natale cum Duce Saxonie. Et ibi adfuerunt Ricardus filius Henrici, Rogerus filius Landrici, Martinus de Hosa, Johannes filius Luce.
Cart. de la Sainte-Trinité de Caen, f° 14.
1 Les mots entre parenthèses ont été rajoulés après coup par une autre main au bas du fo 14.
Notice constatant que Jeanne, abbesse de la Trinité de Caen, a obtenu par jugement de la Cour du Roi la propriété (ou la possession) de la maison de Wigan le Breton que lui dispu-
taient Evain et Benoft. (1183).
Sciendum est quod Johanna abbatissa sancte Trinitatis Cadomensis anno ab incarnatione Domini m. c. Ixxxtij, disrainavit domum que fuerat Wiguenni Britonis adversus Evainnum et Benedictum qui faciebant se de parentela illius, in curia domini Regis, in plenaria assisa, Willelmo coram filio Radulfi, tunc temporis senescallo domini Regis in Normannis, et Willelmo de Sancto Johanne, Radulfo Tesson, Henrico de Tilleio, Willelmo de Mara, Hamone Pincerna, Rannulfo de Praeriis, Radulfo vicecomite, Henrico Lovet, Gaufrido Dure Dent, Jordano de Landa, Roberto de Livet, Roberto de Culleio, Ricardo filio Hfenrici], Roberto de Manerio, Willelmo de Caluz (sic), Roberto Belet, Rogero de Arreio, Thoma de Botemont, et pluribus aliis
tunc presentibus.
Cart. de la Sainte-Trinité de Caen, f° 87.
Littera concordie quod nullus monachus perficietur in prioratu de Evesquemont quin primo juret coram Archiepiscopo quod excommunicatos ab Archiepiscopo in ecclesia sua scienter non recipiet, nec eis communicabit, nec sententias ipsius Archiepiscopi impediet nec infringet.
Henricus, Dei gratia Rex Anglorum, Dux Normannie et Acquitan. comes Andegavensium, Archiepiscopis, Episcopis, Abbatibus, Comitibus, Baronibus, justiciariis, vicecomitibus et omnibus baïllivis fidelibus suis, Salutem. Sciatis quod controversia que vertebatur inter Walterum Rothomagensem Archiepiscopum et Henricum abbatem Fiscannensem super quodam monacho manente apud Aviscommontem quem Archiepiscopus excommunicaverat quia asserebat eum excommunicatos suos in Ecclesia de Aviscommonte, dum ibi divina celebrarentur recepisse et eis communicasse, utraque parte in me
compromittente, sic sospita est quod ego habito consilio cum Episcopis et Baronibus meis ita super ea pronuntiavi, videlicet : quod prefatus monachus absolutionem ab Archiepiscopo peteret, et Archiepiscopus eum sine juramento et pena absolveret et quod altaria a jamdicto Archiepiscopo dirupta et ab abbate postea reparata iterum ab eodem abbate dirruerentur et ab ipso postea relevarentur. Et Episcopus Ebroicensis ad predictam ecclesiam reconciliandam aquam benedictam ferret, vel defferre faceret. Et quod nullus monachus prefate domni perficeretur qui prius coram Archiepiscopo vel ejus Officiali, si Archiepiscopus absens fuerit, non juret quod excommunicalos Archiepiscopiin ecclesia sua scienter non recipiet nec eis communicabit, pec sentencias quas Archiepiscopus in suos parrochianos dederit impendiet aut infringet, sed quantum ad se pertinet, jurabit ut teneantur. Hec autem omnia facta sunt salvo jure utriusque Ecclesie. Testibus H(enrico) Episcopo Dunelmensi, Roberto filio Willelmi, Archidiaconi de Notingeham, Willelmo clerico de Camera, Comite Willelmo de Mannevilla, Willelmo filio Radulfi, Senescallo Normannie, Rogero filio Heufredi, Secr. de Ervici, Hugone de Cressi. Apud
Rothomagum.
Cart. de Philippe d'Alençon, f° 220.
Sur un bref du Duc-Roi Henri prescrivant un requenoissant pour établir qui,de Raoul Fils-Eudes, demandeur, ou de l Abbesse de Caen, défenderesse, avait présenté le dernier curé de l'église de Carpiquet, les Barons de l’'Échiquier, sous la présidence du Sénéchal Guillaume Fils-Raoul, après avoir pris connaissance des chartes produites par l'Abbesse et qui établissaient la propriété des religieuses sur ladite église, décident sur l'Échiquier, qu'on ne devait procéder au requenoissant et que l’Abbesse ne devait plaider au sujet de l'église qui était certainement sa propriétét.
Anno abincarnatione Domini m°cc.lxxx vt° (sic), Radulfus filius Eu-
1 Raoul Fils-Eudes ne se lint pas pour battu. Une dizaine d’années après, il intenta une nouvelle action tendant aux mêmes fins, à l’abbesse de Caen. Il fut à nouveau débouté de sa demande : « De Radulfo filio Eudonis 100 sol. pro falso clamore iteraio versus abbatissam Cadomi de presentatione ecclesie de Carpiket ». Gr. Rôle dé
1195. M. À. N. XV, 58, col. 1.
donis attulitbreve domini Regis ad assisam apud Cadomumad Willelmum filium Radulfi tunc temporis senescallum Normannie, et ad alias justicias que tunc tenebant assisas, per quod breve dominus Rex percipiebat eis quod facerent recognosci per legales homines quis presentavit ullimam personam que mortua erat in ecclesia de Karpiket, unde contentio erat inter abbatissam de Cadomo et Radulfum filium Eudonis. Abbatissa dixit quod ecclesia Sancte Trinitatis habuerat eam a fundamento ecclesie sue de dono Regis Willelmi et Mathildis Regine, que confirmata erat abbatie per cartam Regis Willelmi et per cartam Regis Henrici filii Mathildis Imperatricis. Quibus auditis, Barones Scacarit et Willelmus filius Radulfi et alie justicie domini Regis consideraverunt super Scaccario quod illa recognitio non debebat fieri, nec abbatissa placitare debebat super ecclesia 1lla que confirmala est abbatie per cartas Dominorum Normannie. Et ita remansit inde quieta abbatissa versus Radulfum filium Eudonis de calumpnia quam faciebat in ecclesia illa, per judicium Baronum Scacarii, super Scaccario, coram Willelmo filio Redulf, Willelmo de Mara, Hamone Pincerna, Roberto de Harecort, Johanne archidiacono de Arenis, Roberto archidiacono de Noting'eham], Ricardo Bevrel, Willelmo de Caluz, Jordano de Landa, Rogero de Arreio, Ansquitillo, Osberto capellano, Radulfo de Lexoviis, Roberto de Bernaio, Sehero de Quinceio, Radulfo Tesson, Gilleberto de Teleris, Radulfo de Wallemont, Petro de Argentomo, Nicholao Pigace, Johanne Pigace, Rohardo, Arturo, servientibus, Gaufrido de Rapendona, Roberto la Caille, et pluribus aliis, et Radulfo scriba de Cadomo, magistro Martino de Grainvilla, magistro Gaufrido de Haia.
Cart. de la Trinité de Caen, fo 87 vo.
De Ecclesia sancti Dionisii super Sarton.
À. ab I. D. Me C LXXX VI, apud Cadomum ad Scaccarium quod erat per festum Sancti Michaelis, fuit recognitum quod ecclesia Sancti Dionisii super Sarton erat de donatione ecclesie et monachorum Sancti Martini de Sagio. Venit itaque Robertus de Sancto Dionisio et Radulfus filius ejus primogenitus ad Scacarium coram baronibus Scacarii, Haimone scilicet Pincerna, Willelmo de Moto, Ricardo Servein, Jordano de Landa et aliis pluribus, et recognoverunt quod
ecclesia Sancti Dionisii erat nostra et jus patronatus ejusdem ecclesie ad nos spectabat, et quod Paganus pater ipsius Rotberti nobis eam dederat, presente ipso Rotberto, et nobis illam donationem concedente. Quod audientes barones nobis sapradictam ecclesiam in pace tenendam adjudicaverunt et in rotulis Scaccarii scribi fecerunt, præsente etiam Silvestro archidiacono Sagiensi.
Cart. de Saint-Martin de Séez, ch. 137, in folliculo inter folium 42 et folium 43 posito.
Transaction passée à Rouen devant la Cour du Duc-Roi réunie dans le cloitre du Prieuré Saint-Gervais, sur un procès pendant entre Paul de Baron et sa famille d'une part et les chanoines d’'Ardénne de l'autre.
Sciant universi tam presentes quam futuri quod controversia que inter abbatem et canonicos de Ardena, ex una parte, vertebatur et pluries in curiis domini Regis et Episcopi Baiocensis fuerat recitata et cognita, et inter Paulum de Barun et uxorem suam et filios et universos heredes suos, ex alia parte, super toto feodo et tenemento quod habuit Aiulfus de Foro et habere de jure debuit dum viveret, et Walierus filius ejus, et alii fratres sui, et sui heredes universi, in hunc pacis modum, sine omni reclamatione et dolo et calumpnia, fideliter et amicabiliter fuit terminata.
(Suit la teneur des Conventions).
Actum est hoc apud Rothomagum in claustro Sancti Gervasii, A. ab IL. D. me nonagesimo primo, in curia Regis. His presentibus : W{illelmo) senescallo Normannie et Roberto filio ejus; Wiillelmo) abbate de Mortuomari, W{illelmo) Tolemer, Gaufrido de Alteia, Galtero Clerico, Henrico de Cadomo, Rogero de Vetulis sacerdote, Ricardo de Caron clericis, Ricardo Servano, Ricardo de Argentiis, Radulfo de Magneville, Gisleberto canonico de Ardena, et pluribus als. À
Original chirographe Ar. Calvados, H. 218, Fonds d’Ardenne.
Trace de deux sceaux sur double queue.