Voir plus loin, deuxième partie, titre III, c. u
commenter les passages des évangiles qui les contenaient. Saint Ambroise un des premiers les fait suivre du passage de saint Paul, d'où est sortie principalement la théorie du sacrement de mariage*. Mais c*est vraiment dans saint Augustin que Ton voit établie pour la première fois une relation logique et nécessaire entre le sacrement et l'indissolubilité; avec lui^ ce point de droit est pleinement dégagé. Ses écrits contiennent en ce sens des passages nombreux et probants'. Malgré cela, lorsqu'il combat l'opinion qui admet le divorce pour adultère de la femme, saint Augustin fait porter encore tout le poids de la discussion sur l'interprétation des paroles évangéliques'. Mais le principe dès lors était posé et il poussera des racines de plus en plus profondes. Dans la seconde moitié du ix^ siècle, c'est directement au sacrement qu'Hincmar de Reims rattache
1. Expositio in Lucam, lib. VIII, n» 5 : « Dimittis ergo uxorem quaei jure, sine crimine ; et putas id tibi licere, quia lex humana non prohibet : sed divina prohibet... Audi iegem Domini cui obdequuntur etiam qui leges ferunt: « Quse Deus conjunxit homo non separet. » — N^ 9 : « Tamen quia supra proposuit regnum Dei evangelizare, et cum dixisset de lege unum apicem non posse cadere, subjecit : « Omnis qui dimittit uxorem suam et ducit alteram, mœchatur. Recte admonet apostolicus dicens sacramentum hoc magnum esse de Chrislo et Ecclesia. »
2. De nuptiis et cnncupîscentia, I, x (édit. Vives, tome XXX, p. 431) : « Verum etiam qnoddam sacramentum nuptiarum commendatur fidelibus conjugatis... hujus proculdubio sacramenti res est, ut mas et femioa connubio copulati quamdiu vivunt înseparabiliter persévèrent, nec liceat, excepta causa fornicationis, a conjuge coDjugem dirimi. Hoc enim custoditnr iu Christo et Ecclesia, ut vivens cum vi vente in œtemum nullo divortio separetur... Ita manet inter viventes quoddam conjugale, quod nec separatio, nec cum altero copulatio possit auferre. Manet autem ad noxam criminis non ad vincnlum fœderis, sicut apostata anima velut de conjugio Christi recedens, etiam fide perdita sacramentum fidei non amittitquod lavacro regenerationis accepit. » Ibid., c. xiii, p. 433 : « Omnis itaque nuptiarum bonum impletum est in illis parentibus Christi, proies, ûdes, sacramentum; prolem cognoscimus ipsum Dominum Jesum ; fidem quia nuUum adulterium ; sacramentum quia nuUum divortium. » — Ibid.j c. zvu, p. 437 : a Sacramentum vero. quod nec separati nec adulterati amittunt conjuges, concorditer casteque custodiant. » Ibid,, c. XXI, p. 442 : « Quod ergo est in Christo et Ecclesia magnum, hoc in singulls quibusque viris atque uxoribus minimum sed tamen conjunctionis inseparabilis sacramentum. » — De adulterinis conjugiis. 11, v; tome XXI, p. 619; c. n, C. XXXII, qu. 7.