‹ Le mariage en droit canonique (tome 1)Chapitre 52 sur 241 · Ci-dessus, p. 122, note · texte numérisé non relu

Ci-dessus, p. 122, note

2. Summa^ édit. Thauer, p. 132 : « Ecclesiae tamen consuetudo est ut, si desponsata aliuoi virum sibi elegerit, atque ab eodein caruali coiij unctione polluta fuerit, secundo eani coucedere, quaj tamen consuetudo quibus auctoritatibus defendatur me latere non denego. »

3. « Quod si inter virum et mulierem légitimas consensus interveniat de praesenti, ita qaidem quod unus alterum in suo mutuo consensu verbis consuetis expresse recipiat, utroque dicente : Ego te accipio in meam et ego accipio te in meum, sive sit juramentum interpositum, sive non, non licet mulieri alii nubere. Et si nupserit, etiamsi carnalis copula sit secuta, ab eo separari débet et, ut ad primum redeat, ecclesiastica districtione compelli, quamvis aliter a quibusdam prœdecessoribus nostris sit aliquando judicatum. »

4. Voici en effet, comment dans le texte original débute la phrase, rapportée à la note précédente d'après le texte de Raymond de Penafort : « Quod si inter virum et mulierem legitimus consensus, sub ea solennitate quœ fieri solet, prœsente scilicet sacerdote aut eCiam notarlo, sicut etiam in quibusdam locis adhuc observatur, coram idoiieis testibus, interveniat de prœsenti, et reliq, »

5. « Mandamus, quatenus si nihil constiterit quod impediat praeter consensum de futuro, qui inter praefatos R. et M. adseritur praecessisse, secunda matrimonia inviolabiliter observanda, sublato adpellationis obstaculo, j udicetis. » — Mais, dans le texte complet, l'une des parties présentait la première desponsatio, d'ailleurs non solennelle, comme des sponsalia de prœsenti A' ^yxire partie soutenant qu'elle constituait seulement des sponsalia de futuro : « Praefatus R publiée confessus est se cum Maria, sicut superius dictum est, matrimonium contraxisse, et aliam scilicet Mathildam, prava quadam suggestione seductum, postmodum accepisse. Maria vero constanter asseruit.... quod

LA FORMATION DU MARIAGE

nette ^ Cependant Ja théorie bolonaise gardait encore uncerlain empire, à titre de coutume locale, au commencement du xin"" siècle, ainsi que nous l'apprend le canoniste Huguccio (-f 1210) : il la signale comme étant encore en vigueur à Bologne, Imola, Modène, Reggio et Parme ^, et cela est atteslé pour Modène par une décrétale d'Innocent III de Tan 1200 ^.

Les canonistes résumèrent la doctrine triomphante en disant que le mariage était un contrat parfait par le seul consentement : Quia coiitractu^jam perfectus est per solum consensiiin ". En même temps ils faisaient remarquer que ce contrat était plus énergique que les contrats consensuels du droit romain, car il ne créait pas seulement des obligations entre les parties, mais encore il conférait immédiatement à chacun des époux tous les droits qu'il pouvait avoir sur la personne de Fautre. Ils avaient même quelque difficulté à expliquer ce résultat.

inter ipsam et praefatum excepta sola fide de contrahendo matrimoDio, uulla obligatio iutercesserat. »

1. C. VI (8), Compilât. I (Friedberg), De spoiisa duor, (IV, 4) : « latelleximus virum quemdam et mulierem de mandato domini utriusquc sese iiivicem récépissé, nuUo sacerdote praesente nec adhibita soleniiitate, quam solet anglicana Ecclesia exhibere, et alium praedictam mulierem ante carnalem commixtionem solempniter diixisse et cognovisse ; tuee prudentiîe taliter duximus respoiidendum, quod si primus vir et mulier ipsa pari consensu de praesenti sese receperint, diceute imo alteri : Ego te recipio in meum et ego te recipio in meam, etiamsi non intercesserit illa solenipnitas, nec vir mulierem carnaliter cognoverit, mulier ipsa primo débet restitui, cum nec potuerit nec debuerit post talem consensum alii nubere. »

2. Glose sur c. xly, C. XXVH, qu. 2 : « Sed nuuc per Dei gratiam et auctoritate Alexandri et Urbani III, haec pessima consuetudo abolita est per ultra montes et fereper totam Italiam, sed adhuc inquinat Bononiam, Imolam Mutinam, Regium et Parmam. »

3. C. v, X, De Sponsa duor.^ IV, 4 : « De consuetudine quœ diu in Mutinensi obtinuit civitate, ut si quis juraret se aliquam ducturuui et citra carnis copulam desponsasset, si consequenter desponsasset aliam et etiam cognovisset, primo cognita adjudicaretur viro, nonquee prius extitit desponsata. Ne vero turpis sit pars quae suo non congruit universo, et Ecclesia Mutinensis tenere debeat liumiliter et servari quod B. Pétri sedem et suam raetropolim sequi vidcrit et docere, in matrimoniis de cœtero contrahendis illud te volumus observare, ut postquani inter légitimas persooas consensus legitimus intervenerit de X3rœscnti... si pcrsonae junctcje légitime cum aliis postea de facto contrahant, quod prius de jure factum fuerat, non poterit irritari. »

Page 1