‹ Le mariage en droit canonique (tome 1)Chapitre 56 sur 241 · Sur c. vu, X, De conv. conj · texte numérisé non relu

Sur c. vu, X, De conv. conj

5. Hostiensis, Summa, De conv. conj,^ p. 309 : a Dixeruut quidam ut Alauus quod tuatrimonium non consummatum sortitur effectum ex coustitutione Ecclesiae, consummatum vero ex coustitutione divina. Hoc nihil est, quia Dîatrimonium non consummatum fuit ante Ecclesiam et sacramentum est apud omnes etiam infidèles. Ideoque probabilius posset dici quod ratificatio matrimonii constitutione Ecclesiae firmatur. Unde et apud iufideles matrimonium non est ratum ut in decretali Tanto. Et ideo vim istius ratificationis, quae quanta sit eadem decretalis innuit, tollcre potest papa. Unde videtur quod ante carnis copulam, communi dissensu, ratione liberi arbitrii nobis a Deo dati, propter quod privilegium quo primi parentes abusi sunt in Jabore vescimur pane nostro, auctoritate papae interveniente, possint se conjuges ad invicem absolvere, sicut Jegitur in sponsalibus. » — Pauormit., sur c. vu, X, 111, 32, no 12 : <c Notatur ex glosa quod matrimonium non consummatum sortitur naturam suam ex constitutione Ecclesiae, et ideo circa illud lae patet potestas papae, cum papa sit supra jus positivum. Hoc tamen reprobat Hostiensis... Unde dicit Hostiensis et bene quod, cum matrimonium fuerit creatum » ante constitutionem Ecclesioe, non potest habere esse ab Ecclesia sed ab ipso Beo, qui illud introduxit in statu iunocentiae. Sed sola ratificatio procedit ex constitutione Ecclesiae. Nam matrimonium dicitur ratum cum est indivisibile, et illa ratificatio fundatur super sacramento baptismi. Et in hoc potest papa dispensare; unde videmus quoi circa matrimonium infidelium Ecclesia statuit ut certo casu dissolvatur. Concludit ergo ipse, quod, circa consummatum, papa non dispensât inter fidèles, quia^ cum consummatio consistât in facto, non potest haberi pro non facto; sed in non consummato papa potest dispensare. Unde dicit mirabile verbum, quod cum consensu utriusque sponsi, potest papa, nuUa alia causa existente, dissolvere taie matrimonium... Petrus

l'évolution de la théorie

Alexandre III semble avoir encore admis que le mariag-e consenti, mais non consommé, sedissolvdiitpa.vVa//initas superveniens^ c'est-à-dire par des relations sexuelles établies entre l'un des sponsi et une personne parente de l'autre fiancé ^ Mais cela ne se maintint pas, et la décrétale où il donnait cette décision, convenablement retouchée, fut entendue comme visant des spojisalia de futur o ^.

De même, une décrétale d'Urbain III admet que si, avant la consommation du mariag'e, l'un des conjoints devient lépreux, l'autre sponsus est libre \ Mais, ici encore, cette survivance de rancienne doctrine ne fut pas de longue durée. On accommoda le texte, pour qu'on pût l'entendre de sponsalia de futur o'' : le texte original parJait simplement de sponsalia.

Enfin on maintint cette différence entre le matrzmontum consitmmatuin et le matrimonhmx non consummatum, que, dans le premier cas, la femme dont le mari venait à mourir restait veuve, tandis qu'elle n^'avait pas cette qualité dans le second. Si donc elle se remariait, son nouvel époux, dans le premier cas, était bigamus quantum ad gradus ecclesiasticos\ il ne l'était pas dans le second ^.

(de Ancharano) tamen hic récitât, quod, dum quidam princeps peteret ab Innocentio papa ut dissolveret matrimonium non consummatum per eum contractum, papa respondit se non posse. Princeps allegavit hanc glossam. Respondit papa : Maledictus qui te docuit. Dicit tamen se ignorare an papa dispensavit, nec refert quare maledixit docentem, sed forte ex eo quia sine causa maxime non deberet papa hoc facere. »

1. C. II, X, De eo qui cognov, consayiguin, uxoris: suœ^ IV, 13.

2. Panormit., sur ce chapitre : u Nam per afûnitatem dissolvuntur sponsalia de futuro ; et est ratio quia sponsalia de futuro nihil aliud sunt quam futurarum nuptiarum promissio; sed per affînitatem supervenientem non potest adimpleri ista promissio, cum inter affines non possit consistere matrimonium : qufle ratio cessât in matrimonio jam contracto carnali copula non consummato; ideo illud non dissolvitur per affînitatem supervenientem. »

Page 1