DEBET .1/07?/ (IHOANNIS DEC1M0 NONO
Cum considero statum universum, reperio quod totum tempus a 1 v' principio mundi per totum tempus usque modo fuit servatum et rectum per très leges *, scilicet primo per legem Xaturae : et ista lex duravit usque ad Noe et Moysen : secundo per Legem Scripturae. et duravit usque ad adventum Domini nostri Iesu Cliristi : tertio per legem Gratiae, et ista durabit ab adventu Domini usque ad judicium générale. Unde, et si consideremus (juac et qualia l'ucrunt faeta tempore istarum legum, poterimus clare videre qualiter in qualibus istarum trium legum facta est mentio de morte Christi et Passione ejus. Kt ideo secundum quamlibet potest dici quod secundum legem débet mori :
Primo, Xaturae. mors Christi fuit praefigurata.
Secundo, In lege scripta mors Christi fuit prophetisata.
Tertio, Gratiae. mors Christ i luit finita.
Dico primo quod mors Christi et passio ejus fuit in lege Xaturae figurata et ideo secundum legem débet mori. Et quod hoc sit verum apparet ex eo quod, quum aliquis secundum legem humanam et naturalem adjudicatus esi ad mortem, in sua defensione est assignatus judex et advocatus pro utraque parte. Modo sunl hic plures viri sapientes ut cognoscànt :| si lalis debeat mori secundum rec-
i Pour la réimpression de cet incunable, on a sui\i naturellement la plus ancienne édition, c'est-à-dire la Passion in-s imprimée par Denis Roce, sans date, a\ ec la devise .1 t'Aventure, el on l'a comparée aux éditions suivantes <pii malheureusement la reproduisent sans changements On a résolu les abréviations gothiques, très péni blés dans ce petit livret si serré, et de plus, on a quelquefois corrigé l'orthographe défectueuse, suppléé les mots absents entre | |. enfin indiqué les sources et les citations très nombreuses quand on l'a pu Les citations à peu près exactes ont été seules imprimées en italiques. Il était inutile d'en faire autant pour tous les versets plus ou moins tronqués des quatre Evangiles canoniques, faciles à reconnaître,
a Sur ces trois luis, voir la citation précédemment donnée, p, iij. n. a, de Vincen' de Beauvais, Spec. Natar., Iil>. \\\, cap. xxui, col, a4i5-a4i6.
i Imprimé cognoscànt.
4Tl) PASSIO RECUNDUM I.EGEM
tam justitiam. ut sententia detur licita. Simili modo possumus videre quod secundum legem Ihesus débet mori. Assignemus ergo judicem in sua causa, et advocatum in parte sua, et ex alia parte, scilicet humani generis, assignemus sibi iudicem et advocatum, et insuper assignemus consiliarios et advocatos et peritos. Nunc autem ordinemus sic judices in causa ista. Sunt quattuor patriarchae in lege naturae. scilicet Adam, Noe, Abraham et Iacob. Gonsiliarii autem sunt quatuor filii Israël et fdii Iacob, et loquitur Ioseph pro omnibus Ira tribus suis. Item advoeatus ex parte Christi est pura Innocentia : ex parte generis humani est Caritas '. 2 r°. His sic ordinatis, interrogentur iudices et prior Adam : « Adam, quid dicis de Iesus? » — Respondet : « In ligno débet mori. » Secundo. Noe : « Quid dicis de Iesus? » — Respondet : « Nudus débet mori. » — Tertio. Abraham : « Quid dicis de Christo ? » — Respondet : « Quod in cruce débet mori. » — Quarto, Jacob : « Quid dicis de Christo? » — Respondet : « Quod in monte Calvariae débet mori. »
Primo igitur respondet Adam quod in ligno débet mori et probat sic : « Ego peccavi,et in ligno olïendi Deum Patrem in ligno vitae per unicum peccatum. Ergo débet fieri satisfactio in ligno ut melius respondeat culpae. Unde Gregorius in Praefatione i « Qui in ligno vincebat. per lignum quoque vincetur per Ghristum Dominum nostrum ».
Noe autem respondit : « Pro toto mundo débet mori, et ideo est hujus figura quod ego lui figura Christi, tempore quo plantavi vineam primam, et l)ibi de eodem vino, et propter ardorem vini fui nudatus, et spoliatus3, et derisus a filio meo majori. Cum ergo Christus, cujus ego sum figura, sit ille qui nimio ardore cordis et caritatis quam habet ad genus humanum sit complementum hujus figurac ccrlc débet mori nudus et in cruce positus.
Tertio respondit Abraham : « Christus débet portare erucem in collo ad montem et sic probat per illud Genesis [XII, 2] capitulo :
1. Le Jugement de Jésus rouerg-at. p. 128, v. U90, place en tête un long discours de Charité, v. 690 à ;53 qui manque dans le Sermon, tout le reste est semblable dans les deux textes.
•j. lp : Prejactione.
3. lp : Vinceretur. — Cf. le Jugement de Jésus rouergat, p. %, v. S.V), joù l'origine de la citation n'est pas donnée.
PASSIO SECUXDUM LEGEM i7l
« Temptaçit Deus Abraham et dicit illi : ce Toile filium tuum queni diligis, Isaac. » Goncludit Abraham dicens : « Sic aolui (ilio meo parcere, propter nimium amoremquemhabeo cum génère humano, immo potius trader e eum ad mortem, et portare crucem suam poenitentialem pro humano génère, et hoc est qnod heatus Paulus dicit quod « proprio filio suo non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum » '.
Quarto respondit Jacoh quod in monte Calvariae débet mori. eu jus ratio est : « Quum fugiebam persecutionem illius reginae lesabelis, uxorisAgab, régis Samariae. veni ad montemSyon circa montem Calvariae et ibi posui unum lapidem capiti meo ! et vidi scalam, eu jus sommitas (sic) caelos tangebat et il > i ego prophetisavi de templo, et ibi edificavi altare Domino Deo. Haec enim scala quam vidi nihil est nisi crux Ghristi uhi débet mori propter genus humanum, quod. sicut per quamdam scalam ascendimus alte. ita peccatores omnes ascendunt ad gaudia Paradisi, quando ascen- 2 v dunt scalam peiiitentiae ». et isla est ratio de Iacob. Ex istis quattuor rationibus concludunt isti quattuor judices dicentes quod Christus débet mori.
Nunc restât videre quid dicat advocatus 3, Christus debeat mori vel non. Et dicit quod non, nec débet tantam irijuriam pati, assignans rationem. Ille (jui natus est innocens et sine peecato non débet mori, nec ad mortem adiudicari. Christus est hujus modi. Ergo, etc. [non débet mori]. Patet per Petrum, I. Pétri (epistola), seenndo capitulo : « Qui peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. »
Nunc autem respondet secundus advocatus. scilicet Caritas, ex parte generis humani ad istam rationem. sic dicens: « Gerte Christus débet mori, probatur sic. et hoc secundum legem charitatis. « Quilibel débet facere proximo suo quod vellet sibi ûeri. Sequitur si Christus esset peccator, quod est impossibile, vellet subveniri et juvari et redimi, ergo alteri, scilicet humano generi, débet subve-
i Rom , VIII, ;■
• Genesis, XXVIII, \>. La réponse de Jacob, mal conservée dans le Mystère rouer-
gat* |>. i i. est ici c plète Mais j'ignore commenl Jezabet a été tnêli e au songe de la
Genèse
3. Cet avocat est V Innocence, Le Plaidoyer esl conforme dans le M, rouergat, p. Si, v. 765-381.
nire quoniam nisi per Chvistum non poterat fieri. Ergo Christus vere débet mori. Secunduru respondeo, et veraciter ex alia parte, quod Christus de proprio peccato ejus non débet mori, quod nullum commisit. ut supra amplius, sed pro peccato alterius, scilicet sui proximi, cum sua propria malicia peccavit, débet mori. Secundum ergo istam legem débet mori. aliter non. »
Post liaec inceperunt loqui quattuor judices Christi, et inquiunt sic : « Ecce, Domine Iesu, tu non debes mori. Noveris quod advocatus tuus venit ad nos qui sumus judices. dicens quod tu non debes mori. Vis audire quid dicunt consiliarii? », — et loquitur unus pro omnibus iiliis] Iacob. scilicet Ioseph ». Respondet, Christus : « Mihi placet ». — et locutus est Joseph : « Dimitte, débet mori et a discipulo suo pro triginta denariis venumdari. Ratio est haec : Ego fui traditus a frati'ibus ineis Ismaelitis et venditus triginta denariis argenteis, unde scribitur « Vénditur in seroitium Joseph livore suorum ». Cum igitur fuerim figura mortis ejus. ut figura finiatur et terminetur, ipse capietur. venumdabitur et morietur, eo quod figura est posita. »
His auditis, vertit faciem suam ad matrem dicens : « Ecce mater quae et qualia opponunt mihi, et ea habeo sustinere propter primos parentes. O quali morti sum ego adiudicatus ! Ecce Judas cui tanta bona feci, quomodo me tradet in manus peccatorum pretio 3 r°. triginta denariurum ! » Tum Virgo Maria, auditis his verbis filii sui, vertitur versus filium suum coram ' et sic parentibus suis loquitur : « O Adam, o Eva \ primi parentes vos estis. Eva sic sprevisti praeceptum Domini, et transgi'essi estis. cum sit Deus meus, et hoc propter peccatum vestrum, heu ! tîlius meus turpissima morte moritur ! O quam amarus fuit fructus ille ! Peccastis et filius meus dilectus poenam sustinet ! O arbor cujus fructus mors est et p[o]ena. utinam non fuisses, quoniam vahle sum turbata ! O productio arboris dolorosa ! » — Tune audientes matri responderunt : « O Regina misericordiae. miserere nostri, quoniam quinque millia annis stetimus in tenebris et in umbra mortis cceci et lumine privati, et hoc meritis nostris, et nisi filius tuus nos liberet sua morte, perimus. Eva ergo. Mater, nosce unde descendisti, et
i . Ip : cor.
PASSlo SECUNDUM LEGEM
Qobis compatieris1. » — His verbis respondit Maria, e1 versus Jadam vertit faciem suam dicens : « 0 Juda proditor, cur Regem caelorum vendis, et car ad me non venis? Procurator ejus maiores pecunias dedissem. O avaritia, o lex amara et misera, quae ita condamnavit lilium meum morte turpissima ! Nunc appello ad legem Scripturae, conquerens atrum mori debeat vel non. »
Assignerons ergo iterum unuin advocatum, ut fecimus supra, et unum pro humano génère. Avocatus Christi erit Fidelitas et humano generi erit Veritas, et assignentur quattuor judices in lege Scripturae, scilicet quattuor Prophetae, scilicet David. Salomon. Isaias et Hieremias. Gonsilarii erunt duodecim prophetae minores, et loquatur unus pro omnibus, scilicet Zacharias !
Interrogatus autem advbcatus Christi, scilicet Fidelitas. atrum debeat mori an non. respondet quod non débet mori Christus, uec capi, Dec tormentari, et ratio est : Qui est Creator caeli et terrae et Dominus universalis omnium non débet mori. sed Christus es1 hujus modi : ergo non débet mori. Minor patet Apocalipsis ' : « Ipse est rex Regum, Dominas dominantium ». ergo non débet mori, et cetera.
[Talcs eniin proditores non servant domino fidelitatem] '. Kx parte autem generis humani respondel advocatus, scilicet Veritas, quod débet mori et probat sic : « lesus promiseral sic mori propter l;<-ii h- humanum, el Lpsemet testatur quum non dicat nisi veritatem, ul Johannis XIV, 6: Ego sum pia, veritas et vita. » Cum ipse sil veritas, sequitur quod debel mori quod promiserat mori pro populo suo » : el --il desinit loqui.
Dum autem judices audierunl rationes generis humani, protulerunt suas ul i pse moriretur (sic). VA primo David dixit : « lesu debel mori crucifixus, quia ego prophetisavi id in persona sua : « Fode-
i Cf l<- Jugement de Jésus, \>. i-. \. iij; ;'i ic-1 L'auteur rouergal ne donne p;i> le développement sur Judas, el il reprend au jugement de la l.«>i d'Ecriture, avec les mêmes acteurs, el les mêmes citations.
a. I|>. : Xiuii
3 Apoc, m. i.
i Cette phrase entre | | n'a aucun sens ici. Bile doit avoir été déplacée par une faute de l'imprimeur. Je propose de la reporter à la i>-iKr<- suivante après advoeatornm où elle donne un ~--ii> raisonnable.
j'iint manus et pedes meos, dimimeraverunt omnia ossa mea\ »
Secundus judex est Salomon dicens quod vili morte débet mori et conspui quod scribitur in libro Sapientiae : « Morte turpissima condemnaverunt eum. 2 »
Tertius judex est Ysaias dicens quod « cum iniquis deputatur et sceleratis, et non est ejus species neque décor » 3.
Quartus judex est Iheremias dicens « quod débet mori, flagellari, et caedi, et a multis improperium pati ». Datur igitur sententia ab istis quattuor judicibus.
Videamus quid dicunt consiliarii, et loquatur unus pro omnibus, scilicet Zacharias, et dicit quod Christus cum multis insultibus et opprobriis débet mori, et duci ad locum ubi malfactores duci soient.
His peractis omnibus, Virgo Maria audivit omnia ista de lilio suo dici et fieri, videlicet quod secundum duas leges debeat mori, secundum legem Naturae et Scripturae, nec poterat evadere. Et baec audiens vertit faciem suam versus Judaeos : « O Judaei, inimici filii mei ! eur innocentera condemnatis, quid vobis maie fecit, an sitlatro aut proditor ? Nunc 4 iterum appello ad legem Gratiae, postquam lex Naturae et Scripturae condemnant eum iniuste ad mortem, et hoc quod lex gratiae est major aliis legibus ».
Videamus ergo si secundum legem Gratiae débet mori an non. Assignentur iudices et scribae, videlicet quattuor Evangelistae, Johannes, Mathaeus, Marcus et Lucas. Consiliarii sunt undecim apostoli. Et assignantur advocati. scilicet Humilitas et ex parte generis humani Nécessitas. Omnes congregati sunt, una voce simul concordantes quod vere débet mori propter salutem generis humani. omnibus loquentibus cuni Christo his vocal)ulis : « Domine, para quae sunt paranda, nam haec appellatio Mariae nullum débet habere locum quod melius est quod unus moriatur pro populo et ne tanta gens pereat. » Voces autem illae et de
i. Psal., m, 3.
2. Sap. 2. 4. Vulg. Morte turpissima condemuemus eum La citation exacte est donnée dans le Jugement de Jésus, p. $6, v. 1191.
3. Isa., LUI, 2, non est species ei neque décor. ; ibid., 12, cum sceleratis deputatus est. » — Le Jugement de Jésus cite la prophétie d'après la citation de Luc, XXII, 3;, cum iniquis deputatus est ». et la met dans la bouche de Zacharie, p. 47. v- l'-^C-