LETTRE DE LÉON A THORIBIUS
3. Tertii vero capituli sermo désignât... icleo unigenitum dici Filium Dei quia solus sit natus ex virgine.
4. Quarto autem capitulo continetur quod Natalem Cliristi... non vere isti honorent sed honorare se simulent, jejunantes eodem die sicut et die dominico... Quod utique ideo faciunt quia Christum Dominum in vera hominis natura natum esse non credunt.
5. Quinto capitulo refertur quod animam hominis divinae asserant esse substantiae nec a natura Creatoris sui conditionis nostrae distare naturam.
6. Sexta annotatio indicat eos dicere quod diabolos numquam fuerit bonus, nec natura eius opifîcium Dei sit, sed eum ex chao et tenebris emersisse, quia scilicet nullum sui habeat auctorem sed omnis mali ipse sit principium atque substantia.
7. Septimo loco sequitur quod nuptias damnant et procreationem nascentium perhorrescunt ; conjugalem copulam detestantur.
8. Octavum ipsorum est plasmationem humanorum corporum diaboli esse figmentum et semina conceptionum opéra daemonum in mulierum uteris figurari, propter quod resurrectionem carnis non esse credendam.
9. Nona autem annotatio manifesta quod fîlios promissionis ex mulieribus quidem natos sed ex Spiritu Sancto dicant esse conceptos, ne ilia soboles quae de carnis semine nascitur ad Dei conditionem pertinere videatur.
10. Decimo autem capitulo referuntur asserere animas quae humanis corporibus inseruntur fuisse sine corpore et in coelesti habitatione peccasse, atque ob hoc a sublimibus ad inferiora delapsas in diversae qualitatis principes incidisse et per aerias ac sidereas potestates, alias duriores, alias mitiores, corporibus esse conclusas, sorte diversa et conditione dissimili : ut quidquid in hac vita varie et inaequaliter provenit ex precedentibus causis videatur accidere.
11. Undecima ipsorum blasphemia est qua fatalibus stellis et animas hominum et corpora opinantur obstringi...
12. Duodecimum inter haec illud est quod sub aliis potestatibus partes animae, sub aliis corporis membra describunt, et qualitates interiorum praesulum in patriarcharum nominibus statuunt, quibus
G81, A. ; 690, A.]. 11 est certain que la question manichéenne, envisagée à la fois comme distincte et toute voisine de la question priscillianiste, occupe la pensée de celui qui écrivit notre lettre. Rien d’étonnant s’il est saint Léon, écrivant au lendemain des événements de 443-414. La chose s’explique beaucoup moins aisément s’il est un Espagnol de la fin du sixième siècle. — J’ajoute que notre lettre s’encadre sans difficulté dans nos documents, entre les textes d’Ilydace et les actes de 563. Elle rappelle parfaitement la manière du pape. Son authenticité ne doit pas faire doute.
* Vise-t-il la loi de 445 ? Sans doute.
LE NÉO-MANICHÉISME AU TEMPS DE SAINT LÉON
e diverso signa siderea, quorum virtuti corpora subjiciantur, opponunt.
13. Tertio decimo loco positum est eosdem dicere quod omne corpus Scripturarum canonicarum sub patriarcharum nominibus accipiendum sit, quia illae duodecim virtutes quae reformationem hominis interioris operantur in horum vocabulis indicentur.
14. Sub quarto decimo vero capitulo de statu corporis sentire dicuntur quod sub potestate siderum atque signorum pro terrena qn alita te teneatur.
15. Scripturas veras adultérant, falsas inducunt. JDe qua re quinti decimi capituli sermo conqueritur et praesumptionem diabolicam merito detestatur, quia et nos istud veracium testium relatione comperimus, et multos corruptissimos eorum codices, qui canonici titularentur, invenimus.
16. Postremo autem capitulo hoc prodidit justa querimonia quod Dictinii tractatus... legerentur...
Saint Léon écrit en même temps aux évêques de la Tarragonaise, de la Carthaginoise, de la Lusitanie et de la Galice afin qu’ils se rassemblent en un concile général qui procède contre l’hérésie avec solennité et surtout contre les évêques qu’elle aura atteints (î). Thoribius devra s’occuper de cette affaire. Que si un concile général est impossible, que Thoribius, Hydace et Ceponius réunissent du moins une assemblée (provinciale) en
Galice.
Qu’advint-il en effet ?
En 44 7 ni 448 Hydace ne mentionne aucun concile. Qui mieux que lui, pourtant, pouvait connaître, devait parler de ceux qui se seraient tenus (2) ? A rapprocher son silence des difficultés que prévoit explicitement saint Léon, on conclut que la mission confiée à Thoribius a échoué, et qu’il ne s’est réuni, à ce moment, en Espagne, aucun concile, général ni provincial.
Pourtant un doute demeure. Hydace écrit (a. 447) :
(Leonis) ad episcopum Thoribium deobservatione fidei catholicae et de haeresum blasphemiis disputatio plena dirigitur quae ab aliquibus gallaecis subdolo probatur arbilrio.
(1) « Declimus itaque litteras ad fratres et coepiscopos nostros Tarraconenses, Carthaginenses, Lusitanos atque Gallicos eisque concilium synodi generalis indiximus. [P. L. 54, 692, A.] — Léon ne parle pas de la Bétique, en raison, sans doute, de sa situation religieuse, ou politique.
(2) Noter qu’en 448 il relève l’histoire de Pascentius le Manichéen réfugié en Lusitanie.