‹ Le néo-manichéisme et la légende chrétienneChapitre 74 sur 185 · RÉDIGÉ VERS · texte numérisé non relu

RÉDIGÉ VERS

Le Gaulois Trifolius garde la même attitude que Deuys et Cassiodore : il met sur la uiême ligne les quatre grands conciles (i).

Et, dès 534, le pape Jean II déclare :

Tomurn... Leonis... et quatuor synodos Nicaenam et Constantinopolitanam et Ephesinam primam et Chalcedonensem, sicut romana hactenus suscipit et veneratur ecclesia, sequimur... (2).

11 est donc très vraisemblable que la section IV est antérieure à Jean II et postérieure à Félix III ; l’anonyme est favorable à la papauté romaine, hostile au césaro-papisme byzantin.

L’étude des sections V, VI, VII appuie, précise, complète cette conclusion.

La quatrième mentionne le Chronicon Paschale de Sedulius, lequel paraît avoir été publié (3) par Turcius Rufius Apronianus Asterius consul : le consulat de Turcius date de l’année 494-

Acace est rangé, avec deux de ses partenaires, parmi les hérétiques condamnés. Nous voici encore ramené au temps de Gélase, Symmaque ou Hormisdas*, alors que florissait le schisme acacien, 482-519.

scilicet..., Constantinopalitanum quoque in quo Eunomii et Macedonii error conuincitur, Ephesinum etiam primum... ; Chalcedonense uero... [Ep. 1,25. — P. L. 77, 478, A. B.]. — Mais noter combien l’attitude de Grégoire est indécise encore : il se rappelle la tentative de Jean le Jeûneur ; il connaît mieux qu’aucun l’intrigue byzantine.

(1) Voir le texte infra , p. 185,

(2) P. L. 66, 23. C. lettre à Avienus.

(3) On lit dans le Codex Mediceus , à la fin des Bucoliques : « Turcius Rufus Apronianus Asterius V. C. et inl. ex comité dom. prot. ex com. priv. larg. expraef. Urbi patricius et consul ordin. legi et distincti codicem fratris Macharii V. C., non mei fiducia, sed eius cui sit ad omnia sum deuotus arbitrio, XI Kal. maii Romae^P. Vegilii Maronis : Distincti emendans gratum mihi munus amici. Succedens operi sedulus incubui. Bucolicon explicit liber. » — Le cardinal Noris, qui a publié cette note, remarque que, à la fin du Carmen Paschale , tel que le reproduit le Vaticanus 1165, on lit ces mots : » Hoc opus Sedulius inter cartulas dispersum reliquit, quod recollectum et adunatum atque omni elegantia diuulgatum est a Turcio Rufio Asterio quinto U. C. exconsuleordinario atque patricio ». — Cuspinianus a vu un autre manuscrit, au témoignage duquel le poème de Sedulius a été publié sous le consulat d’Asterius et de Praesidius (494) par Turcius Rufus Asterius V. C., exconsul ordin. atque patricius. — Un ms. de Reims, vu par Sirmond, attribue la publication du Carmen à Turcius Rufus, consul ord. atque patricius [P. L. 59, 181-182], — Il est possible, à vrai dire, que Turcius n’ait fait qu’une réédition [Cf. dédicace du Carmen. Cf. Ébert, I, 398, n.l.j Huemer [Sedulii opéra , 1885 ; et De Sedulii poelae uita et scriptis commentalio. Vindobonae, 1878] croit que l’édition de Turcius, en 494, a été la première. Huemer a publié [p. 307 de l’édition de Sedulius] les vers de Turcius annonçant le poème [Boissier, Journal des Savants , sept. 1881 ; Revue de Philologie , 1882, 28.]

LE CONCILE PSEUDO-DAMASIEN

Deux textes curieux permettent de préciser. Dans le second semestre de l’année 520, l’évêque africain Possessor, qui habite Constantinople, écrit au pape Hormisdas (1). On lit autour de lui Fauste de Riez ; cer laines idées de Fauste provoquent une émotion très vive ; quelle est la valeur des idées de Fauste ? Possessor, consulté, a répondu que les « faiseurs de traités (dogmati-

(1) P. L. 68, 489-493. — Ttiiel, I, 916, 926-931. — Guenther, 695-700. Voici, d’après l’édition de Guenther, les principaux passages des deux lettres :

« Domino... papae Hormisdae Possessor (episcopus) in Domino aeternam salutem. Decet et expedit ad capitis recurrere medicamentum, quotiens agitur de sanitate membrorum. Quis enim maiorem circa subiectos sollicitudinem gerit aut a quo magis est nutantis fidei stabilitas expetenda quam ab eius sedis praeside cuius primus a Christo rector audiuit : Tues Petrus et super hctnc pelram ciedificabo ecclesiam meaml Arbitror vestram beatitudinem non latere, quantis in Constantinopolitana urbe Ecclesia laboret insidiis... Unde cum quorundam fratrum animus de codice Fausti cuiusdam natione Galli Reginae ciuitatis episcopi, qui de diuersis rebus et frequentius de gratia Dei diserte visus est disputare in scandalum moueretur..., me crediderunt de hoc ambiguo consulendum. Dixi quidem ea, quae a tractatoribus pro captu proprii ingenii disputantur, non ut canonica recipi aut ad synoclalium uicem pro lege seruari, sed habere nos certa scilicet quae ueteri lege uel noua conscripta et generalibus Patrum sunt décréta iudiciis, ad fundamentum fidei ac religionis integram firmitatem : haec autem quae antistites diuersi conscripserunt, pro qualitate sui sine praeiudicio fidei solere censeri. Sed cum haec, quantum in eorum frequenti postulatione persensimus, magis eis excusatio uideretur, uel proeorum prece, uel pro obsequii occasione reddendi apostolatui uestro..., quaeso ut consulentes quid de praefati auctoris dictis uideatur, auctoritate apostolicae responsionis agnoscant... Codicem quoque retractandum antehac direxisse me memini continentem beati Pauli apostoli epistolarum explanationes... Accepta XV Kal. Aug. Rusticio cons.

« Hormisda Possessori episcopo.

« ... Libenter in litteris tuis fidei tuae me fateor inuenisse feruorem... Hi uero, quos uos de Fausti cuiusdam Galli antistitis dictis consuluisse litteris indicastis, id sibi responsum habeant neque ilium neque quemquam, quos in auctoritatem Patrum non recipit examen, catholicae fidei aut ecclesiasticae disciplinae ambiguitatem posse gignere aut religiosis praeiudicium comparare. Fixa sunt a Patribus, quae fideles sectari debeant instituta ; siue interpretatio seu praedicatio seu uerbum pro populi aedificatione compositum, si cum fide recta etdoctrina sana concordat, admittitur, si discordât, aboletur. — Unum est fundamentum, extra quod quaelibet fabrica si consurgit infirma est ; super illud, quisquis aedificat seu uilia «eu pretiosa consideret. Errât autem is qui a uia, quam Patrum electio monstrauit, exorbitat. Nec tamen improbatur diligentia per multa discurrens, sed animus a ueritate declinans. Saepe ex his necessaria prouidetur, de quibus ipsi aemuli conuincantur, instructio nec uitio dari potest nosse, quod fugias, atque ideo non legentes incongrua in culpam ueniunt, sed sequentes. Quod si ita non esset, numquam doctor ille gentium adquieuisset nuntiare fidelibus : Omnia probate, quod bonum est tenete. Non ab re est etsi mundanum, non tamen a ratione discretum miscere sermonem. Fertur quidam nobilis arte pingendi, cum equum peniculo uellet explicare perfectum, asellum sibi proposuisse pingenti, asserens

Page 1