I. — Période patristique
1. - PsEUDO-AUGUSTIN, Quaestiones Veteris et Novi Testament, ACIS (CSE ts lpi is7: PI XXXYV. 2284):
«Rex adoratur in terris quasi vicarius Det. Christus autem post vicariam impleta dispensatione [PL : post vicariam impletam dispensationem] adoratur in caelis et in terra. »
Cirotbid., CVI, 17: (CSEL, p.s243; PL, 2bcd.;°2310) > « Habens [homo] imperium Dei quasi vicarius eius, quia omnis rex Dei habet imaginem. »
N. B, — L’auteur est communément identifié avec |’ Ambrostaster. Ce qui placerait son ceuvre dans le dernier quart du Iv® siecle.
2. - AnastasE II (496-498), Epistola ad Anastasium Imperatorem (Epist., 1, 61, dans THIEL, Epistolae Romanorum Pontificum, p. 620) :
«Pectus clementiae vestrae sacrarium est publicae felicitatis, ut per instan-
1A Vorigine de cette terminologie on a signalé une survivance du culte anciennement rendu aux souverains (Fr. Kern, Gottesgnadentum und Widerstandsrecht, Leipzig, 1914, p. 123). De fait, chez les Babyloniens, le roi est expressément regardé comme le vicaire de Dieu. Voir P. DHormgE, La religion assyro-babylonienne, Paris, 1910, p. 146-148. — Chez les Latins, Sénéque (De clementia, I, 1; édit. Hosrus, Leipzig, 1914, p. 210) préte a Néron un monologue autocratique qui débute par ces termes: « Egone ex omnibus mortalibus placui electusque sum qui in terris deorum vice fungerer ? ». Cfr V&GECE, Epitoma rei militaris, II, 5 (édit. Lanc, Leipzig, 1885, p. 38) : « Nam imperator cum Augusti nomen acceperit, tanquam praesenti et corporali Deo fidelis est praestanda devotio. »
tiam vestram, quam velut vicarium praesidere iussit in terris, evangelicis apostolicisque praeceptis non dura superbia resistatur, sed per obedientiam quae sunt salutifera compleantur. »