Me Jean Trivalle était sous-chantre de Saint-Etienne
2. D'après Jean de Hancy, cette démarche de l'évêque daterait du commencement du Carême. Cf. Jean de Trainel.
DEUXIÈME SÉRIE : ARTICLE XVII
pour la reine contre levêque. Thierry, à qui Jean de Trainel rapporta la réponse, dit qu'il chercherait une autre voie, qu'il ferait bien faire un instrument par lequel Jean de Calais confesserait qu'il avait porté faux témoignage contre l'évêque, mais que Jean de Trainel, pour l'avoir, lui donnerait dix florins. Jean les donna. Ils allèrent, avec un clerc, appelé Vanne de Lucques, à la maison d'Arnoul l'Allemand, hôtelier de la rue du Champ-de-Flore où logeait Jean de Trainel; et là, Thierry fit écrire et signer par le clerc certaines lettres en forme d'instrument public où Jean de Calais reconnaissait, par devant notaire, qu'il avait porté faux témoignage contre l'évêque de Troyes, et que ce qu'il avait déclaré à Sens et ailleurs, il l'avait dit par peur, contraint par l'archidiacre de Vendôme K
1. C'est le deuxième acte vidimé par Jean Patriarche le 23 novembre 1304; la pièce est également insérée dans les rouleaux {n°^ 7 et 6) :
« In nomine Domini amen. Ex hujus publici instrumenti série omnibus pateatmanifestumquod Johannesde Calesio, canonicus Sancti Stephani Trecensis, fuit confessus et juravit ad sancta Dei evangelia, corporaliter tacto libro, in presencia mei notarii et testium infrascriptorum, se perhibuisse, propter metumquipoteratcaderein constantem (sic), falsum testimonium contra dominum Guichardum, Dei gracia episcopum Trecensem, dicendo se dédisse vel dari fecisse pro eo,per manus Johannis Nicolai de Pistorio, per Franciscum Ferrateni et per Blondellum Symoneti de Florentia merca tores, jocalia et alias summas pecuniarum, tam in florenis quam in aliis monetis, pro deliberatione sua de carcere supradicti domini episcopi, in quo erat detentus ad instantiam domine Blancie, regine Navarre. Quare fuit confessus se nunquam eidem episcopo dédisse, nec per dictos mercatores, nec aliquem alium dari fecisse jocalia, denarios, florenos vel aliam monetam, nec cuiquam alii pro se, pro deliberatione supradicta : nec de consensu dicti episcopi nec per mandatum ipsius fuit liberatus, immo consilio et auxilio domini Hcrmanni, presbyteri de Bergeriis, et Michaelis, nepotis dicti Johannis, evasisse a carcere supradicto et Romam venisse ; et illud quod dictum fuit per Johannem, se dixisse et testatum fuisse contra dictum episcopum apud Senonis (sic) et alibi, dixit, et fuitvi coactus per archidiaconum Vindocinensem, clericum regine Fraucie, qui miuatus fuit eidem Johanni cum juramento, quod, nisi deponeret contra dictum episcopum prout Noffus Dei de Florentia sibi injungeret, quod ipsum Johannem perpetuo faceret carcerari : et antea fecerat Parisius in vico de la Harpe res dicti Johannis, equos et multa alla bona sua predictus archidiaconus arrestari, que erant in dorao Herberti de Senliz : et sic, timens minas et carcerem dicti archidiaconi, contra voluntatem suam et veritatem falsum testimonium contra
LES DÉPOSITIONS
Peu après, Jean de Trainel montra ces lettres à Jean de Lang-res, appelé Dandin, procureur de 1 evêque en cour de Rome, qui lui dit que l'instrument lui jjaraissait suspect i. Jean l'apporta à l'évêque et lui raconta tout ce qu'il avait fait et vu. Guichard répondit : — « Ne te tourmente pas, il n'y a pas de danger : avec cela, je pourrai avoir ma paix. »
Jean de Trainel confia alors à l'évêque que Jean de Hancj, l'écm-er de Jean de Calais, pouvait lui procurer une bonne affaire si Guichard voulait faire plus de cas de lui- : l'évêque renvoya Jean de Trainel en Italie 3. Vers le cinquième jour de Carême, Jean de Trainel demanda à l'écuyer de vouloir bien lui sceller du sceau de son maître certaines lettres qu'il écrirait après coup, et où le chanoine signifierait à l'évêque que Jean de Trainel était resté long-temps à la cour romaine. L'écuyer répondit à Jean de Trainel qu'il écrivît ces lettres, et que, si Jean de Calais ne voulait pas les sceller, lui-même les scellerait quand le chanoine serait hors de sa chambre. Un soir, Jean de Trainel lui apporta des lettres closes qui portaient au bas :
dictum episcopum pei-hibuit, et penitoiitia ductus, confessus fuit super hoc cuidam confessori domini pape penitenciario, qui eidem injunxitquod veritatem in omnibus revelaret, dictum dominum episcopum super premissis non fuisse culpabilem, sed penitus innocentera.. Actum Rome, in Campo Floris, in domo Pétri de Bolonia, coram domino Pontio de Herbato, canonico ecclesie de Cella prope Cantummerulam, Erardo de Pernavo^ armigero, Tullensis diocesis, Johanne de Hanxi, Cameracensis diocesis^ famulo predicti Johannis de Calesio, Francisco de Flammis, de Luca mercatore, et Alnuldo de Alemania, etc., anno Domini M» CGC» quarto, die XXIIII'-' januarii, indictione secunda. Et ego Accursus Laufredi de Verona, etc. »
1. Cf. Dépos., III, 6. — Jean de Trainel les aurait également montrées à l'écuyer de Jean de Calais, Jean de Hancy, qui en parla à son maître : Jean de Calais déclara que c'était un faux instrument, qu'il n'avait jamais confessé cela.
2. Il y a beaucoup d'obscurité dans toute cette histoire. Jean de Trainel et Jean de Hancy, chacun de leur côté, cherchent dans leurs dépositions à atténuer leur rôle, et Ton ne peut dire si Jean de Hancy laissa surprendre sa confiance ou s'il se laissa acheter. Leurs témoignages prouvent au moins qu'il y avait du vrai dans cette histoire louche.