Il y a sans doute erreur : ei mis pour : ad

2, Le texte porte : conculvavit.

PIÈCES JUSTIFICATIVES

XV. Item proponit quod dicto lempore vel circa dicta regina decessit.

XVI. Item proponit quod dictus episcopus, malis hujusmodi non contentas, nichil se egisse reputans nisi filios domini régis et dicte domine regine defuncte et dominum Karolum, fratrem régis, similiter expediret sicut reginam expediverat de hoc mundo, cum dictis personis venit simili modo ad heremitagium supradictum, et ibidem, projectis loco illo scorpionibus, botarellis, araneis venenosis, de illis fecit fieri et componi venenum et in quadam pixide fecit reponi.

XVII. Item proponit quod dictus episcopus post intervallum temporis mandavit pro fratre Raginaldo, qui in dicto heremitagio habitabat, ut veniret cum dicta pixide ad impotionandum dominum K., fratrem i^egis, qui tune ad partes Campanie declinarat.

XVIII. Item proponit quod post dictum venenum confectum, dicto episcopo in habitu transformato in dicto heremitagio existente, quidam miles venit ad dictum heremitagium, nomine^.., qui fuerat in servicio dicte domine regine Navarre ipsi episcopo contranus in dicto negocio deliberationis dicti magistri Johannis ; et dixit se velle missam audire et postea cum prunis bibere. Et cum dictus heremita pruna collecta haberet supra in quodam solario in quo erat dictus episcopus, episcopus hoc audiens recepit de dicto veneno et unxit veneno pruna ipsa ; de quibus, sibi post missam portatis, sumens dictus miles, statim infîrmari cepit et infra quatuor dies decessit. Et sic venenum suum episcopus predictus probavit, licet prius in quodam cane probasset, qui statim post gustum veneni decessit.

XIX. Item proponit quod diclus heremita, perpendens maliciam et severitatem dicti episcopi, venire noluit tune ad dictum episcopum, sed se excusavit; sed postea, aliis vicibus mandatus, venit ad eum fréquenter. Et coram gentibus eum dure increpabat, imponendo sibi quod ipse heremita benedictiones nubtiales in heremo contulisset, cum non pertineret ad eum, quod tamen nunquam temptaverat dictus heremita; et postea secum solitarie et secrète in caméra longis [hjoris loquebatur et eum faciebat secum comedere, ut eum induceret ad ministerium sibi prebendum malorum operum predictorum, licet dictus heremita, caute timens de mortis periculo, dilfugeret et ministerium ipsum vitaret.

XX. Item proponit quod dictus heremita, volens prorsus fugere a potestate episcopi memorati, res suas paravit de heremo transferre

. Il y a un blanc dans la pièce. Le chevalier s'appelait Jean Boursaud.

Mém. et Dac. de l'École des Chartes. 18

PIÈCES JUSTIFICATIVES

alibi ad salvandum ; quo denunciato ipsi episcopo, mandavit episcopus ipse pro eo, et sibi graves minas intulit in secreto, si se Iransferre alibi amplius atlemptaret,

XXI. Item proponit quod dictus episcopus yterum mandavit pro heremila predicto ut pixidem sibi portaret predictam, et ei mandavit quod se pararet ad veniendum ad locum ubi regem Navarre ac alios filios domini régis reperiret^ et ei certum modum et formam dédit ut dictis domini régis fdiis de dictis potionibus faceret ministrari, eidem heremitc munera multa pi^omitens.

XXII. Item proponit quod dictus heremila, timoré mortis ad cautelam mandatum suscipiens oi-e, non animo, ut ex postfacto ostendit, recédons ab eo fugit ad diocesim Senonenscm, ubi confessus estcuidam sacerdoti qui sibi consuluit ne unquam reverteretur ad episcopum supradictum.

XXIII. Item proponit quod dictus episcopus, audito quod dictus heremita Senonis fugerat, volens ejus personam habere et se expedire de eo, ne posset ejus predicta scelera revelare, requisivit officialem Senonensem ut eum remitteret dicto episcopo : quod dictus officialis, sicut vir consciencie, facere noluil, liabens suspeclum neguocium.

XXIV. Item quod, post multos anfractus, dictus heremita, qui semper esse bone vite et sancle conversationis consuevit nec dictis sceleribus ascenserat {sic), fugit ad ipsum ballivum et premissa sibi aperuit, eum requirens ut remedium adhiberet quod posset.

XXV. Item proponit quod idem ballivus, — ut persona publica, non ut vellet, quod absit, partes judicis assumere, set ne temerarie contra dictum episcopum crederet nec frustra dilfamaret eum, — se cum testibus de premissis et premissorum circu[n]stanciis informavit ut plenius posset premissa domino régi referre.

XXVI. Item proponit quod, cum plena informatione dominum regem adhiens, ex debito fidelitatis sui oOicii et ex caritate Dei et zelo lidei catolice, contra quam dicte ydolatrie perpetrate noscuntur, exposuit ipsi domino régi predicta.

XXVII. Item proponit quod dictus dominus rex, délibérât© consilio,

attendens premissa scelera vergere contra maiegstatem {sic) divi-

nam et ipsius domini régis et contra iidem catolicam vehementer, resque esse gravis et periculosi exempli si sine pena manerent, videns grave periculum et scandalum imminens propter liberos et propinquos dicte regine, qui, nisi vindicta sumeretur per ecclesiam de predictis et fieret justicie complementum, justo dolore moti, non possent forsan obtinere tante sue injurie ultionem, nec eciam ipse dominus rex

PIÈCES JUSTIFICATIVES

honesle posset obmitere quominus in ecclesie defectum, quod absit, debitum suum exsolveret in predictis ad servandum honorem ecclesie et ad vitanda hec pericula ac scandala, — per sollempnes personas ac clamosam insinuationem predicta omnia exposait Patri sanctissimo domino sunimo Pontifici.

XXVIII. Item proponit [quod] prefatus dominas summus Pontifex, ad clamosam insinuationem predictam attendons diligenter predicta scandala et pericula, capi mandavit dictum episcopum, et vobis dominis comisit ut discreto, de piano, summarie sineque strepitu judiciario veritatem de premissis et ea modo quocumque tangentibus dilig-enter et celeriter inquiratis, inquestamque sibi remitatis, ut ipse possit offîcii sui debitum exsolvere in predictis.

Hos igitur articulos tradit vobis idem ballivus, prolestans quod plures alios articulos pertinentes ad premissa adminiculumque prestantia [sic] vobis tradet, protestans insuper quod super premissis possit addere, minuere vel mutare, prout veritati perquirende neguocii viderit oportunum.

Suplicat igitur vobis predictis dominis comissariis, reverendis patribus, ut, cum in mora esse posset multiplex periculum, sceleriter (sic) ad inquirendum procedatis, offerens vobis testes aliquos, quos nunc liabet paratos, et alios vobis satis cito similiter ministrabit.

Arch. Nat., J. 438, a« 8. Minute.

Premiers articles contre l'évêque de Troyes relatifs aux accusations d'envoûtement et d'empoisonnement. j

(Séance du 8 octobre 1308)

Nos archiepiscopus Senonensis, episcopus Aurelianensis et electus Autissiodorensis, inquisitores cum illa clausula « quod si non omnes etc. » contra Trecensem episcopum depulati, attendentes que ad auditum domini nostri summi Pontificis de dicto Trecensi episcopo sunt perducta, videlicet :

1° Quod idem episcopus sortilegiorum perversis operibus se immersit et illa exei'cere nequiler non expavit; — 2° item quod dictus episcopus inclite memorie dominam Johannam, olim reginam Francie,

PIÈCES JUSTIFICATIVES

domini nostri régis conjugem et consortem, tempore quo vivebat capitali odio latenter extitit prosequtus, co quod ad procurationem et promotionem dicte domine regine ex causa de consilio regio ejectus fuerat et expulsus ; — 3° item quod dictus episcopus pluries et locis diversis se jactavit quod, ex quo dicte domine regine graciam non poterat obtinere, mortis passionem eidem procuraret; — 4° item quod idem episcopus ad execranda quelibet se convertens, sue malignitalis conceptum nepharium ad aclum perducere cupiens, vocavit ad se secrète quandam mulierem maligno repletam spiritu, que divinalrix seu sortilega dicebalur, que consulta per ipsum quomodo posset se de dicta regina vindicare, consuluit quod faceret demonem invocari; — 5° item quod dictus episcopus in familiaritate seu amicicia secum habebat quendam fratrem rcligiosum Jacobitam, Johannem de Fayaco nomine, habentem noticiam artis demones invocandi ; — 6" item quod fecit demonem invocari et quod démon coram ipso comparuit, a quo prefatus episcopus quesivit quomodo posset habere graciam dicte domine regine vel saltem facere quod mortem breviter dicta domina pateretur; — 8^ item quod démon, homagio prius per dictum episcopum sibi facto et uno de membris suis eidem promisse, respondit quod ymaginem fieri faceret ceream ad formam mulieris et baptizai^i, imposito nomine dicte domine regine ymagini prelibate, et postea, ad ignem ymagine aliquantulum calefacta, ipsam ymagincm pungeret aut pung-i faceret in capite et aliis partibus ipsius ymaginis, et regina inciperet infirmari; — 8° item quod hoc faceret iteratis vicibus et demum totam per ignem eam consumi faceret, et sic regina illico expn-aret; — 9° item quod dictus episcopus, tanquam iniquitatis fdius, demonis amplectens consilium, quesilo loco apto, vidclicet heremitagio Sancti Flavili in nemoribus sue diocesis, ad dictum consilium effectui mancipandum ivit cum dicto Jacobita de nocle ad dictum heremitagium, ubi, ipsis episcopo et Jacobita indutis super vestes suas rochetis de grossa tela, ac si essent boverii vel bergarii, dictus episcopus dictam ymaginem fieri fecit et omnia alia prout démon eidem ^ duxerat respondendum ; — 10" item quod dicta domina regina, illico post primam punclionem ymaginis vel satis cito post, incepit graviter infirmari, nec inveniri potuit medicus vel pbysicus qui sue infirmitatis causam cognosceret et remedium adhiberet ; — 11" item quod, post plures punctiones dicte ymagini factas de mandate dicti episcopi pluribus noctibus, tandem quadam nocte idem episcopus in dicto heremitagio