K0TB
tyranni regimine; magis autem tyrannûs seditiosns est^ qui in populo sibi subjeclo discordias et sediliones nutrit, ut tuUus dominari possit ; hoc enim tyrannicum est, cum sit ordinatum ad bonum proprium prsesidentis cum multitudinis nocumento.
CardinalisCayelanus in hutic textum : « Quis sit autem modus ordinatus perturbandi tyrannum et qualem tyrannutn» puta secundum regimen tantum, vel secundum regimen et litulum, non est praesentis intentionis : sat est nunc, quod utrumque tyrannum licet ordinate perturbare absque sedilione quandoque, illum ut bono reipublicse vacet, istum ut expeliatur. »
LiB. I.
De Regimine principum (cap. x).
Quod rex et princeps studere débet ad boQum regimen propter bonum sui ipsius, et utile quod inde sequitur, cujus contrarium seqoititr regimen tyrannicum.
Tyrannorum vero dominium diuturnum esse non potest, cum sit multitudini odiosum. Non potest enim diu conservari, (juod volis muitorum répugnât. Vix enim a quoquam prsesens vita transigitur quin aliquas adversitates patiatur. Adversitatîs autem tempore occasio déesse non potest contra tyrannum insurgendi; et ubiadsit occasio^ non décrit ex multis vel unus qui occasione non utatur. Insurgentem autem populus votive prosequitur : nec de facili carebit effectu, quod cum favore multitudinis attentatur. Vix ergo potest contingere, quod tyranni dominium protendatur in longum. Hoc etiam manifeste patet, si quis consideret unde tyranni dominium conservatur. Non n. oonservatur amore^ cum parva, vel nuUa sit amidtia sub-
promoveatur in regem, quod non sit probabile in tyrannidem declinare. Unde Samuel Dei providentiam erga institutionem régis commendans, ait, 1 Regum, 13 : Queesivit sibi Dominus virum secundum cor suum : deinde sic disponenda est regni gubernatio^ ut régi jam instituto lyrannidis subtrahatur occasio. Simul etiam sic ejus temperetur potestas, ut in tyrannidem de facili declinare non possit. Quse quidem ut fiant, in sequentibus considerandum erit. Demum vero curandum est, si rexin tyrannidem diverteret, qualiter posset occurri. Et quidem si non fuerit excessus tyrannidis, utilius est remissam tyrannidem tolerare ad tempus, quam tyrannum agendo multis implicari periculis, qu» sunt graviora ipsa tyrannide. Potest, n. contingereut qui contra tyrannum agunt prsevalere non possint, et sic provocatus tyrannus magis desseviat. Quod si prœvalere quis possit adversus tyrannum, ex hoc ipso proveniunt multoties gravissirnse dissensiones, in populo, sive dum in tyrannum insurgîtur, sive post dejectionem tyranni erga ordinationem regiminis multitudo separatur in partes. Gontingit etiam ut interdum, dum alicujus auxilio multitudo expellit tyrannum, ille potestate accepta tyrannidem arripiat, et timens pati ab alio quod ipse in alium fecit, graviori servitute subditos opprimât. Sic enim in tyrannide solet contingere, ut posterior gravior fiât quam prsecedens, dum prsecedentia gravamina non deserit , et ipse ex sui cordis malitia nova excogitat : unde Syracusis quondam Byonisii mortem omnibus desiderantibus, anus quaedam ut incolumis et sibi supers tes esset, continue orabat: quod ut tyrannus cognovit , cur hoc faceret interrogavit. Tum illa: Puella, inquît, existens, cum gravem tyrannum haberemus , mortem ejus cupiebam ; quo interfecto, aKquantuIum durior successit, ejus quoque do«
in. 26
îoiie tyranni. Videtur autem magis contra tyrannorum iSQvitiam non privata prsesumptione aliquorum, sed au- ^toritate publica procedendum. Primo quidem, si ad jus nultitudinis alicujus pertineat sibi providere de rege , don injuste ab eadem rex institutus potest destrui , vel refrscnari ejus potestas, si potestate regia tyrannice ^ibutatur. Nec putanda est talis multitudo infideliter âgere tyrannum destituens, etiamsi eidem in perpetuo se mie subjecerat : quia hoc ipse meruit in multitudinis regîmine se non fideliter gerens, ut exigit régis offîcium, |uod ei pactum a subditis non reservetur. Sic Romani Farquinium Superbum, quem in regem susceperant, propter ejus et filiorum tyrannidem a regno ejecerunt, substituta minoriy scilicet consularia, potestate. Sic etiam Domitianus, qui modestissimis imperatoribus Yespasiano patri et Tito fratri ejus successerat^ dum tyrannidem îxercet , a senatu romano interemptus est, omnibus ]use perverse Romanis fecerat per senatusconsultum juste et salubriter in irritum revocatis. Quo factam est , ut beatus Joanncs Evangelista, dilectus Dei discipulus , :]ui per ipsum Domitianum in Pathmos insulam fuerat axilio relegatus, ad Ephesum per senatusconsultum remitteretur. Si vero ad jus alicujus superioris pertineat multitudini providere de rege, spectandum est ab eo refnedium contra tyranni nequitiam. Sic Archelai, qui in fudœa pro Herode pâtre suo regnare jam cœperat, pa- ;ernam malitiam imitantis, Judaeis contra eum querinoniam ad Gesarem Augustum deferentibus, primo qui- ]em potestas diminuitur, ablato sibi regio nomine, et nedietale regni sui inter duos fratres suos divisa ; deinle cum nec sic a ty rannide compesceretur, a Tiberio Celare relegatus est in exilium apud Lugdunum, Gallioo ûvitatem. Quod si omnino contra tyrannum auxilium
humanum liaberi non polest , recurrendiim csl ad regeiii omnium Deum , qui csl udjutor ia opportuniUlibus in tribulalione.Ejits enim polenlia! subest, ut cor tyranni crnidelo couvcrUl in mansuctudinem, secunduni Saloaionis senlcnliom : (Proveil). 13.) Cor régis in manuDeiqui}cumque volueril inclinavil illtid. Ipse enim régis Assuoi crudeliUilcni, qui ioAmn morlcm parabat, in manstteludinem vcrlit- Ipsc est qui ita Nabuchodonosor crudelem I regeni convertit, quod faclus est divinœ potentîse prsdi'cator. Nunu igitur, inquit, ego Nabuchodonosor laudo, et niagniiico , cl glori6co regem cœli, quia opéra ejus Yen A vue ejus judicia, et gradientes ia superbia polest hD' mîUare, Daii- 4. Tyrannos vero quos reputat conversions indignos, potest auFcrre de medio vel ad inlimum stalum reducere, secundum illud Sapienlis Sccles. 10: Sadem dacum soperborum destnuït Deus, el eedere fecil niilPs |irii fis, lps;n rnim qui viilons iiniiclionem popiili sui in A^gyplo, et audicns corum claniorem Pliaraonem tyrannimi dejecit cum e.\ercilu suo in mare ; ipsc est qui memoraUim Nabucliodonosor prius superbicntem, non solum cjectum de regni solio, sed eliam de hominum consortio, in siniilitudinem bcsliic comniutavil. Nec enim abieviala manus ojus est, ut populuni suum a lyrannis liberare non possit. Promillit enim populo suo per Isaiam , requiem se daturum a labore et confusione , ac servitute dura , qua anle senierat, et per Ezech. 34 dicit : Liberabo meum gregem de ore corum [lastoruin , qui pascunt seîpsos. Scd ut lioc beneficium populus a Beo conscqiii mcrealur, dcbcl a peccatis cessare, quia ia ullionem peecati diviua permissionc inipii accipiunt princîpalum, diccntc Domino per Osée, 12 : Dabo tibi regem in furore mco, et in Job 34 dicilur, quod rcgnare facil botnincni bypoci-itam propicr pcccata populi. Tollenda est igitur cu\pa, wlcessftV^V^Tivcmotumplaga.
