I. — Documents miniers de Trente W
In nomioe patris et filii et spiritus sancli. ÂcneQ.
Principatem nostram magestatem dod solum armis décoratam, sed eciam legibus, laudamentis, poslis et iDstitutionibus oporlet esse armalam, ut utrumque tempus elbellorutn et pacis recte et juste possimus gubernare, et Fridericus prluceps tridentinus io omnibus suis negociis victor existât, et non solum in hostilibus preliis, sed et per legitimos tramites calumniancium iniquitates expellat, et Qat tam juris religiosissimus, quam victis hostibus triumphator. Quorum uiramque viam €um summis vigilibus et summa providencia annuente Deo bene perficiet (2).
236. Carta ficU et racionum episcopi ab illis qui uluntur ûi'zentaria.
. In nomine dni. Brève recordationis pro futuris temporibns ad memoriam retinendum.
Henricus Ersingar et Riprandus de Telve et Trinlinus Covalat et..., super hoc ab argentariis qui soient appellari silbrarii, electi nomine et vice ipsorum silbrariorum, promiserunt dno venerabili Alberto, tri dentine sedis episcopo, omni anno per duos termines in eleccione episcopi, quod quilibet bominum dabit sibi : duo talenta dev Vuhre, duo talenta der Xaffar, II
(1) Reproduits d'après le Codex Wangianus, publié, avec une introduction historique, par Hud. Kink dans les Fonlet rerum ausiriacarurtit II. Abtheil, V, Bandy Wieriy 1852, p. 480. Ce recueil a été commencé par Friedrich von Wsngen, évèque de Trente (1207 à 1218), et continué par ses successeurs. Pour le D* 236, nous avons adopté la lecture de Schwind^Dopscb, AusgeutakUe Vrk. n. 12. Nous renvoyons pour le commentaire aux ouvrages de Jos. von Sperges et de Zycha cités en télé du cbap. IV.
(2) Ce préambule est visiblement calqué sur celui des lostitutes de Justinlen.
taleota der Wassar qui sibimet ipsi lavât, Wassar qui suo magistro Javat 1 talentum, quilibet smellç II taleota, quilibet... talenta, quilibet Keoer tam carbonariorum quam aliorum qui in monte laboraverint X solidos dare débet; quibus solutis omnibus, mons ipsis, omnibus, tam pauperi quam diviti, communis esse debeat; excepto eo, quod si eorum allquis foveam foderit et ad lucrum devenerit, ipse se cum episcopo aut cum gastaldione ejus pacisci debeat melius quam potuerit^ et hoc modo ipsi silbrarii libère et sine omni controversia debeant morari, laborare, ire, venire in monte et in civitate et ubicumque voluerint» et debeant esse immunes ab omnibus placitis, oneribus sive muneribus, eo tamen excepto, ut si aliquis illo-
rum aliquem oITenderit et aliquis conqueritur, quod ante dn episcopum aut ante suum gastaldionem, sive ante eum cui commiserint^ racioni stare et racipnem facere et satisfacere et bannum secundum offensam, quam intulerint, debeant persol-
vere. Si vero dns episcopus, necessitate imminente, ab ipsis subsidium aliquod exigeret, ipsi ei subvenire et amminiculari debeant, si voluerint; sin autem noluerint aut non potuerint,
dns episcopus exinde eos coercere non debeat. Et sic ipsi silbrarii nulli subjacere debeant nisi episcopo; sed dns episcopus silbrarios manulenere, protegere, defensare et tueri debeat ab omni homine et in omnibus eorum negociis, et in sua tutela, defensione et proteccione esse debeant, salvo tamen honore imperii et episcopi et tocius episcopii et tridentine ecclesie in integrum. Quia, sic eorum fuit voluntas.
Actum est hoc existentibus et residentibus ipsis silbrariis
Tridenti in curia, sedente autem suprascripto dno episcopo, in fenestra que est proximior muro scti Blasii in summitate scale, per quam ascenditur de choro scti Vigilii ad eamdem capellam Scti Blasii, féliciter. Laudamentum hoc ab ipsis dicendo : sea, sea, sea, est confirmatum.
Anno dominice nativitatis mill. cent, octuag. quinto, die domenico octavo exeunte marcio indiccione tercia, etc.
237. Carta laudamentorum et postarum episcopi factorum in facto arzenterie.
Anno dni mill. ducent. VIII, indic. XI, die jovi XII exeunte mensejunii. In reffîtorio monasterii scti Laurencii, sito non
longe a civitate Tridentina. Presentibus : dno Perrone et dno
Martine capellano, canonicis tridentinis, dno Balderico de
Tusculna^ lacobo de Calavena, causidicis, dnoMusonedeDosso, Zan^llode VillazzanOjWicomario Rambaldi,PeregrinoAdhunii
Enrico de Porta, Rudolfo rubeo, Witoldo dni Milonis, Andréa de Burgo novo, Wicardo juvene, Ambrosio gastaldionibus ;
Geboldo filio Amiki de Dosso, Federico de Albiano, Eorico de Bolzano, Vastenato, Wielando, Maaelino de Burgo.novo, Con-
rado de Platis, Roderigo AU, dao Marquardo deBurgo dovo, Walterlo ferrarii, LaDdulfo de Porta auriola et alils plunbus.
Ibique dns Fridericus d. g. sancte Trideotioe ecclesie electus, habitp consilio suprascriptorum wercorum et aliorum sapientium et boooruai hominum civitatîs Tridenti, ordiaavit et proprio ore confirmavit et in perpetuum observari jussit et iû publicum redegi et aulenticari imperavit, super. facto et in facto arzenterie sui episcopatus et rotarum et aliorum laboreriorum ad factutn arzenterie pertiDentium.
Quod Dullus wercus, qui partem habet ad oioutem arzenterie de cetero de facto montis vel de aliqua questione, qui ad factura arzentarie perlineat, debeatconquerinisi tantum dnoepiscopo vel ejus gastaldionibus, et de querimoniis predictis gastaldiones in civitate et alibi in sua gastaldia faciant libère racionem et quicumque per fraudera vetaverît corara eis esse et racionem sub eis facere, incidat in penaœ C solidorum, et ea soluta, racionem per eos faciat.
Item omnes werci qui habent rotas, et qui ad rotas arzentarie laborant, debeant habitare in civitate et amodo cives tridentini esse, et qui contra fecerit, libras nomine pêne solvere
teneatur dno episcopo et plus, ad ejus voluntatem.
Itéra juberaus quod de cetero omnes werchi, qui per fictum voluerint laborare ad rotas aliorum wercorum liberam habeant potestatera laborandi:
EgoErcetus, dni Friderici romanorura iraperaloris notarius, interfui et jussu dni episcopi scripsi.
