‹ Le rôle théologique de Césaire d'ArlesChapitre 26 sur 84 · Voy. les textes p. 68, n · texte numérisé non relu

Voy. les textes p. 68, n

LK PÉCHÉ ORIGINEL KT L\ (illACK 65

au coiiiinencenieiU cl à la liii du scmiuou en csl coininc la dominante. Le problème exégétiquc on philosophique se résoud en un avertissement de morale pratique.

Une partie des développements se retrouve dans Fauste au commencement même de ce second livre du De Gratin qui passe, avec raison, pour un des documents principaux du semipélagianisme '. 11 faut reconnaître (jue le cas du Pharaon pouvait ne mettre pas les doctrines en conllit. L'essentiel de la solution est identique dans Césaire et dans Fauste. L'endurcissement n'est pas dû à la puissance, mais à la patience de Dieu. Chaque fois qu'une plaie de l'Egypte est passée, le Pharaon retombe dans ses mauvaises dispositions. 11 s'humilie sous une nouvelle épreuve.

Césaire, § 1, col. 1787. Fauste, II, 1 ; p. 59, 23.

Istaenimtestimoniascripturarum Visscire quiadluinamocleratione ideo caritati uestrae insinuare ob causam induratae mentis uolumus, utintellegatis quia obdu- operatur? Idem ipse Pharao in ratio non Dei potentiacompellente decem plagis positus cum percuperficitur, sed Dei remissione uel teretur,miti^abatur, cum laxaretur indul'^'-entia «^eneratur. Ac sic Pha- ingrauabatur. Ac sicimpium diuiiia raonem non diuina potenlia, sed seueritas inclinabal, bonitas ol3(kidiuina patientia credenda est rabat, et, ut se esse liberi arbitrii obdurasse. Denique quotiescum- demonstraret, castif^ante Deo poque eum Dei plaga percussit, pulum dimittebat, parceute rcuoafUictus paenituit. At, ubi ei remis- calmai... Non ergo induratur in sionem diuina indulg-entia dédit, multa Dei potentia, sedcontemptor iterum se in superbiam elatus efficitur in multa Dei patientia. erexit. Denique inter alternas uices casti-

gationis et remissionis llagcllatus humiliatur, exaudilus erigitur, liberatus insultât, alïlictus obtempérât...

Le Pharaon reconnaît lui-même la justice de Dieu :

L P. L.^ t. LV^III, col. 813 C. Je cite d'après rc(lilir)n de X'icimo, 1891, publiée par M. A. I'^nokfjhu-cht.

Ces AIRE, § 5, col. 1788.

Quam rem etiam ipso confîtente euidenter agnoscimus. Sic eriim ipse, cum castigaretur, iustitia compellente professus est :

Dominiis iiistus^ ego aulem et popiilus impii ^ . Qua erg"0 conscientia christianus Deum iniustum esse conqueritur, quem iustum etiam rex impius confitetur ?

Fauste, i7)., p. 60, 11.

Et cum inter médias correptiones profîteatur : lusius es^ Domine^ ego uero et populus meus impii^ non se a Deo, sed a uoluntate propria deprauatum conscientiae suae testis ostendit. Et tu Deum circa Pharaonem durum uel iniquum fuisse praesumis asserere, quem circa se iustum et pium ipse sacrilegus non potuit abnegare !

Le Pharaon cède. Gésaire en tire une conclusion miséricordieuse que n'a pas Fauste.

Césaire, §5, col. 1788.

Nam in tantum non eum Deus inreuocabiliter obdurauit, ut post decem plagas populum Dei non solum dimitteret, sed etiam exire compelleret. Quod enim decem plagis percussus fecisse leg-itur, post primam castigationem implere potuisse cognoscitur.

Fauste, lA., p. 60, 9.

... afïlictus obtempérât et filios Israël, quos post decimam plagam emisisse cognoscitur, ad primam eum emittere potuisse uoluntas postrema testatur.

Pour rendre son explication plus accessible à son auditoire, Gésaire n'a garde de laisser dans Fauste une de ces comparaisons familières où lui-même excelle :

Gésaire, § 5, col. 1788.

Quam rem etiam circa uernaculos nostros exercere consueuimus, quos nimis délicate autsatis remisse nutrimus uel quibus fréquenter peccantibus indulgemus.

Cum enim peiores de ipsa remissione redduntur, solemus eis exprobrantes dicere : « Ego te talem feci ; ego tibi parcendo proteruiam tuam neglegentia mea nutriui. »

Et haec non ideo dicimus quod ex uoluntate nostra in tantam sint su-

Fauste, i7)., p. 59, 10.

Sic interdum familiariter etiam apud homines genus huius elocutionis adsumimus, sic interdum contumacibus famulis exprobramus mansuetudinem nostram ita dicentes : « Ego patientia mea pessimum te feci ; ego remissione mea malitiam tuam superbiamque nutriui ; ego te contumacem indulgentia mea reddidi ; ego dissimulatione mea cor tuum ut contra me obduraretur animaui. »

Page 1