‹ Leibniz historien; essai sur l'activité et la méthode historiques de LeibnizChapitre 775 sur 904 · Lettre à Bonneval, 12 avril 1716. Feder, p · texte numérisé non relu

Lettre à Bonneval, 12 avril 1716. Feder, p

3. « Character est id in moralibus, quod temperamentum in medicis, causa omnium actionum. Character constat ex hominis habitu mentis (notitia), habitu corporis (assuefactione) et habitu corporis naturali, seu potentia naturali (temperamento). Nam ex temperamento pendet sagacitas naturaîis, celeritas, tarditas, durabilitas affectuum, et quid non? Mentes enim omnium œquales sunt. Quando autem ex variis temperamentis varii affectuum gradus sequantur, explicare magni artificii, sed et difficultatis est.... Caeterum qui cum hominibus negotiari vult, ci nosse utilissimum erit temperamentum hominis. Id omnibus iis artibus inveniet, quibus Mcdicus tum assuefactionem, tum scientiam seu fortiter impressas opiniones.... Etiam modus scribendi plerumque, nisi à magistro pendet, habet aliquid naturaîis temperamenti, imô etiam cum ab eo pendet. Utinam hœc doctrina tradita esset, qu* certè incredibilis momcnti est. Hujus enim ope possumus fere cuilibet quidlibct persuadere. Item possumus scire quid ab alio sperare aut timere debeamus. Notandum difficillimè eos cxpiscari licere, qui multum experti sunt et variis casibus jactati. Item qui non nisi ex necessitate excitare sese soient et saepe dormiunt, et ita alios decipiunt, item qui suo ingenio uti non possunt, unde

Le tempérament et le caractère diffèrent suivant les personnes et constituent ainsi les individus. Cependant chez les individus d'une même famille et d'un même pays, le caractère et le tempérament ont quelque chose de commun; c'est cette communauté qui constitue la race. Mais comment s'explique la race? Provient-elle de l'hérédité ou du milieu? Elle résulte des deux à la fois, et surtout du milieu, que Leibniz, après Bodin (1) et avant Montesquieu (2), nomme le climat et dont il a connu l'influence dès le début de sa carrière (3). Leibniz, qui croyait à l'unité de la race humaine, était persuadé qu'elle avait été diversifiée par les climats; il en donnait comme preuve la transformation des végétaux et des animaux par le milieu (4). Le climat explique selon lui la constitution, le carac-

patet nullius ingenium facilius nosci, et neminem persuasibiliorem esse qiiàm rerum imperitos. Potest etiam dignosci tempcramentum ex inclinatione ad cibos. » Leibnitiana,^ ci. Feller, p. 189-91 (Dutens, t. VI, p. 315-6). Cf. passage de 1669. Klopp, t. I, p. 126 (Foucher de Careil, t. VII, p. 53). Leibniz étudiait lui-même son propre tempérament, qu'il déclarait ni sanguin, ni bilieux, ni pituiteux, ni mélancolique. Id., t. I, p. xliii (Id., Nouv. lettres, p. 388).

1. Methodus ad facilem hislorlse cognitionem (1566). Livre V, ch. i, cité par Brunetière, art. cité, Rev. des Deux-Mondes, l^"^ mars 1907, p. 32-35. Cf. Bau- DRiLLART, p. 150-1 et Bernheim, p. 218.

Page 1