LI

Nasite (i)

Bij den laatsten gekomen, zegt hij :

h i i i j ; ^ iiE

t.^? Il

Ha kene kana ka ntumbi (2)

en geeft hem den stok. De stok wordt aizoo van den laatsten tôt den eersten toe aangeboden en ieder op zijne beurt doet zooals de eerste gedaan heeît. Nochtans als wanneer de stok aan den laatsten man wordt overgehandigd of nog als er ergens onder de makkers een onnoozelaar is die het stokje krijgt, loopen zij allen uiteen en weg. De spelen zijn uit. De onnoozelaar mag nu met lange ooren alleen naar huis trekken.

Daar hebt gij de spelen gezien der jongens.

De meisjes, gewoonlijk, zijn bedaarder in hun spelen. Zij zouden wel, bijwijlen, de knechtjes naapen en dezer behendigheid in de spelen beproeven, maar... dit staat hun niet.

De meisjes spelen liever « sabwe » « mbambamba », « kasongo wetu » of nog « katje spel ».

1^ Om «sabwe» te spelen staan zij twee en twee met

(1) Sluit mbala (soorl: beest). Ik heb gesloten.

(2) Bij kleintje van ntumbi.

Baluba. Congo. E. a, i32

het aangezicht naar malkaar. De handen van het eene meisje, waterpas uitgesteken, rusten plat op de handen der gezellin, de rechter handpalm boven op de linkere, en de linker onder de rechtere.

Bij het eerste woord van 't h'edje « sabwe », dat zij heel traag uitspreken, trekken zij de beide handen glijdend weg en klappen die te gader een weinig voor de borst, de handen worden opnieuw gelegd ais daar zooeven en aanstonds daarop traag teruggetrokken, bij het herhaien van 't woordje sabwe. Dit is de inleiding. Daarop volgt het eigenhjk hedje :

Sabwe,

sabwe

eyo sabwe ngala

[ ^ 1- ^ 1. -1 i: ri

Kabamba uitulaite

Kabamba heeft aan ons doen aseggen

Ka mu ka vum bik wa yi

Ge moet niet trouwen Kemuhe bingi bingi

Hij heeft u niet gegeven vele, vele Bimbuzi ne mikoko

Groote geiten en schapen Biya bityingatyinga

Die komen al wige waggelend Biya bilya mayombo

Die komen al grazen.

Sabwe ngala

Kokinkuma Stoot mij niet,

kokintenga genaak my niet.

E, Î32 (suite,)

BALUBA

(Congo.)

Eyo tuitengene (his )

Ja, laat ons malkaar genaken.

Gedurende het zingen slaan de meisjes de beide handen, waterpas uitgesteken aïs daar zooeven, op die der gezellin, maar nu eerst de linker handpalm boven op de rechtere, en de rechter onder de linkere, en onmiddelijk daarop de rechter boven op de linkere, en de linker onder de rechtere ; trekken dan de handen weg en slaan die te gader, een weinig voor de borst, telkens zij het refrein « sabwe ngala » uitspreken.

Het slaan verdappert stillekens aan, en ten laatsten vliegen de handen zoo rap de eanen door de anderen dat men die, met de oogen, moeilijk volgen kan.

Op 't einde van 'tliedje als wanneer zij zingen « tuitengene », slaan zij 't zij op de handen, 't zij de armen en... 't spel is uit.

II. De handen nu worden loodrecht vôôr de borst uitgestrekt, de palmen al buiten gedraaid. Bij het aanvangen van het lied, en gedurende de eerste woorden « mbambala mbala kiya » slaan de meisjes, te gelijker tijd, de rechter handpalm tegen de linkere hunner gezellin, en de linkere tegen dezer rechtere. Daarna brengen zij de handen weder vôôr de borst en klappen ze te gader. Vervolgens wijl zij het liedje voortzetten, schuiven ze de handen kruiswijze door elkander, nu

Bahiba. Congo, E, a, iSz.

eens de rechtere handpalm van 't eene meisje tegen de rechtere van het andere, dan de linkere tegen de linkere, al telkens die vôôr de borst wederbrengend en te zamen klappend :

Mbambamba mbala kiya, mbala kiya lolo mbala kiya. (i) Kaseba ka mbuzi na mukoko, na mukoko lolo na mukoko. Kaya kuvwika mwan' obe, mwan' obe lolo mwan' obe. Mwan' obe ngoya zanza, lizanza lolo lizanza. Lizanza bwanga bwa hansi, bwa hansi lolo bwa hansi. Bwa hansi bwa kavungwila, vungwila lolo vungwila. Katimgulu kahona mu nkamba, mu nkamba lolo mu nkamba. Bena nkumbo ke bantu, ke bantu lolo ke bantu. Abamone lunkola ke mwita, ke mwita lolo ke mwita. , Ke mwita wa kulya beni, ne beni lolo ne beni. Ne beni nabo ke bantu, ke bantu lolo ke bantu. Ubamone lisinda kokienda, kokienda lolo kokienda. Ubamone likwalo ililila... slot : Vertaling :

Mbambala mbala (soort van been) komt, mbala komt ; moeder, mbala komt. Het vel van eene geit en van een schaap, en een schaap, moeder, en een schaap, Kom uw kind kleeden, uw kind, moeder, uw kind. Uw kind ngoya zanza, lizanza, moeder, lizanza

Lizanza is een geneesmiddel uit den grond, uit den grond, moeder... Van uit den grond van den apenbroodboom, apenbroodboom, moeder... apen-

broodboom.

De katungulu (vrucht) is gevallen in den nkamba, in den nkamba, moeder...

in den nkamba (i).

De lieden van nkumbo zijn geen menschen, geen menschen, moeder... Ze hebben schelpslakken gezien, 't en is geen vleesch, geen vleesch, moeder... Geen vleesch voor vreemde lieden te eten, en de vreemde lieden, moeder... En de vreemde lieden ook zijn geen menschen, geen menschen, moeder... Indien gij een weg ziet, volg hem niet, volg hem niet, moeder... Ziet gij een anderen volg hem, volg hem moeder, volg hem, moeder volg hem ! ! ...

îlilila

lolo,

ililila

lolo.

ililila... (slepend...

(i) Nkamba, naam der plaats waar die vrucht groeit.

(Congo.)

E, 132 (suite).

Hoe nader het einde, hoe vlugger ook de handen schuiven. Daarin, ten andere, bestaat de behendigheid van 't spel.

III. « Kasongo wetu,... » « Byabyo byolimanga,...» en « kalume eyo,,.. » zijn zangspraken die zij samen opzeggen, terwijl zij den rechteren wijsvinger schrabbend over den blooten linker arm schuiven, na iedere reeks ademen zij eene voile teug, maar rap.

a) Kasongo wetu, Kasongo wetu,

Kasongo wetu tyilanga meso,

Tyilanga meso na wakalwile,

Na wakilwile ku bantu bangi.

Ambâ abataheko umo ;

Abatahe lolo ngina Mumba.

Ngina Mumba byakalila bitye.

Kulengalala na kulya miholo.

Ayo miholo sabi ne mu kanwa

Mutuntu mutubili wafwa Kiole (bis), h) Byabyo byolimanga nkilibyo.

Nlyanga bya Katembele Mubinga,

Wa ku milundulundu, ku misala,

Kwalaminanga tôni ku mbuli.

c) Kalume, eyo kalume,

Kalume kangitile ka bukila,

Kabangonda misihi likumi :

Kalankala wa butano ne bunna

Mulombwa lokaloka na kuboko.

Vertaling :

a) Onze Kasongo, onze Kasongo, Onze Kasongo heeft roode oogen,

Roode oogen lijk (de oogen van) deze die van den oorlog komt,

Die van den oorlog komt, van bij vele menschen.

Hij zegt : zij hebben er een gedood ;

Zij hebben de moeder van Mumba gedood.

Baîuba, Congo, E, a, i32.

Om de moeder van Mumba heeft hij niet weinig geweend.

Zijn hoofd achteruit geheld lijk om tranen te eten,

De mond vol met tranen,

Mutuntu Mutubili is dood te Kiole.

b) Van de dingen die gij plant heb ik geen. Ik heet Katembele Mubinga,

Van aan den milundulundu, van aan de wortels,

Van waar de vogels hunne eiers broeien, van aan den mbuliboom.

c) Een manneken, ja een manneken,

Een manneken riep mij naar den overkant (van de rivier), En lokte mij aan bij middel van tien visselkes : Vijf en vier (negen) krabben, Een paling zoo dik als mijn arm.