DE LATRAN
(Petr. Dëlph., lib, III, Epist. xxxviii ; ap. Raynald., anuo 1492,
« Si tibi seriatim referre ac perscribere voluero qua heri celebritale, honorifleentia, pompa Summus fuerit Pontifex coronatus, non sufficiet dies : pulchrum sane spectaculum et visu delectabile, neque penitus infnictuosum, si ad spiritum, qu8e temporalia sunt, referas : varias enim distinciarum personarum et dignitatum ornatus ordo,'incessus supemorum civium atque beatorum multas et diversas referebat mihi mansiones, et Ecclesiœ istius militantis décor ad considerandum triumphantis Ecclesiae stalum ac splendorcm animum sepius evocavit.
« Effusa erat per totam Urbem turba multa virorum ac mulieram in itinere alque fenestris spectantium, donec a S. Petro post celebratam ab ipso Pontiflce Missam Spirilus Sancti ad Lateranum pervenimus. Via omnis, per quam equitavimus, pannis erat contecta, ac variis triumphorum simili ludinibus ornata, pendent ibus utrinque ad parietes aedium aulaeis ac tapetibus , appenso pluribus in locis ac depicto Pontiflcis siiçno, distichis cpigrammalibusque variis inscripto. E quibus hoc unum accipe, quod iter faciens perlectum edidici, quodque a multis gravibus viris hand miiltum commendari audivi :
Cccsare magna fuit, uunc Homa est maxima : Sextus Régnât Alcxander : il le vir, iste Deus.
« Revocavil me vero ad considerandam humanaî condîtionisinUrmilatcm, et ad coiitemneiidam terrenre potestatis et araplitiidinis gloriam, quod iter lias supremi culminis dolitias in templo Lateranensi, me prjesente ac propius existente, atque intuentc cum aliis praelatis, Pontifici accidit : quod iitriim prolixioribus cœremoniis fatigato apud S. Petrum, ac do via fesso, ulpote qui cum mithra, quod regnum vocant, ac sacerdotalibus indutus, ad Lateranum, fervente desuper sole iler habuit, sic illi evenerit nescio, expectantibus eum nobis in temple, ingressus est tandem lassus admodura et exsestuans. Ad al tare primiim, cui supposita suut capila Apostolorum, flexis gcnibus oravit, possessioneque loci de more accepta, populum benedixit. Inde ad aitare majus templi in Sancta Sanctorum, ubi sella reposita erat, eminentiori loco, sosc recepit, ut ibi a canonicis et sacerdotibus Lateranensibus sibi obedientia exhiberetur. -^grc ascendcutcm gradus bine indeduo Cardinales diaconi adjuvabaut. Con versus ad populum Pontifex ubi rescdil, immo ubi viribus destitutus super sellam concidit, continuo super collum Cardinalis S. Georgiireclinavitcaput.Syncopi correptum dicunt : sic exanimatus tamdiu immobilis mansit, donec allata aqua conspcrsus faciem, spiritum recepit. Et tanli faciunt isti pontiâcatum, qui tant! constat, tanto periculo comparatur! Quid ei profuerunt tôt armatorum acies per Urbem totam ad custodiam ejus dispositœ? Velit modo Dominus et facile quid possit ostendit, etc. Vale. Romae, dieXXVIl augusti MGDXCII. »
^^IVM^^W ^M«^^S^^kMMMA^^^^^^^
N» 15. — GH. XI LETTRE DE LUDOVIC LE MORE A CHARLES Vni
(Corio, Stor. di Milano, part. VII*.)
*< Sforliade domus proprium semper fuit Gallicis rébus adesse, a quibus innumera bénéficia retulerunt. Genuen-
sium ditionem Lodovicus pater tuus Francisco Sforlia genitori mco doniim dedil; liane lu mihi firmasti. Pro lantis merilis Franciscus genitor filium ejus Galeatium fralrem meum cum militaribus copiisin Galliam misit, compescendo tetrarcharum furorem, qui adversus patrem tuuni arma movcrant, fœdus cum Francisco Britanuiap duce percutientcs, ut illum aut regno ejicerenl, aul perpetuis curis victum haberent. Utile genitoris mei auxilium fuit, salubrius consilium attulit, ut conditiones quascumque hostibus daret, a quibus frustratus, sui juris compos erat, dum régis titulum tantum rctineret, sed observata in posterum occasione singulos opprimcret : haud enim facile futurum principum numerùm in unum conspirare, et cum armorum vira, quam tune habebant, singulis juvandis congerere. Sic brevi lucupletatus, et subjectorum suspicione factus liber, Lodovicus pater luus, regnum haud alias majus, et ditius pro arbitrio summa omnium in eum reverentia exercuit. Illum proceres tetrarcharum, populi, urbes, fînitimi duces, reges, et provinciarum potentes verebantur, ab omnibus colobatur, ab omnibus respiciebatur. Ego nihil tantsetuseme munifleentise adiisso potui, nisi desiderium incredibile, tibi in aliquo prodesse ; et dum animo mecum revolverem, quidnam potissimum pro tuae gloriaî amplitudine efficercm, nihil demum in imperii hujustenuitale occurrit praîler consilium, quod olim pater meus genitori tuo obtulit ad augendum ejus imperium, et Galliarum dedecusamovendum, quod objicere vidobantur Parthenopaei rogcs, qui nullo jure, nullis legibus inducti, regnum ilhid tibi debitum, tibi a majoribus lja?reditario jure, et per tcstamentum relictum ac Gallicae coronae additum, lomere, et irriverenter occupant, populos lacérant, et per inhonesta vectigalia exhauriunl.
<t At raoministi, Carole, magni progeniloris, qui Turcas, devicturus nihil satis ad comparandam classera, et exercitum augendum quam regnum illud duxil, ubi armari classes, et instrui exercitus, recreari, et stare possunt?Quo usque patioris Gallicum nomen abjici, hsereditales regias ab exleris occupari, populos velut in prœdara habcri ? Tibi omnes favent, et unicum principem exposcuut, tuum libenles jugum substinere cupiunt, dummodo illud fmdum, et lyrannicura ejiciant. Ego quantum potero pra\stabo
WJG PIÈCES JUSTIFICATI\'ES.
a nuis, peciinia, equis, viris juvabo, si modo Tiriliter ager-* ne dedecori dedocus addalur. Non est quid veroaris arxluam expeditlonem e«se in regno per diutuma tempera poisesso: aderuut r^nim universi pêne Italiae potentales. Deu5 ipse Juslam causam amplexabilur et favebit, populorum odiam illuin ejiciet, ut te ducat, si modo prae:>entia tua arma Tiderit, idem caîLeri faclilabunl. Accingere ergo, et omnem pono moram; semper nocuit differre paratis: ingontem ex hac expiMlitione gloriam reportabis, quae majus tibi, et poste ris lumen parie t.
« Ilinc enim, haud difflculter trajecto Ponto, Turcas invades, invasos opprimes, oppressos christianae roligiom conjugcs, Hierosoliman, et quaî olim majores tui armis, et virtute devicere, tuo imperio submittes. Quid gloriosius geri a quoquam potest, quam religionem cujus princeps sit, non modo ab bostibus defendere, sed conculcatos ipsos nobis aggre^^are, et non solum inimicorum injurias propul- 8aro, sed ultro inferre, et per universum lerrarum orbem maria etiam, et superos glorioso nomine complere? His pra'sertlm ba3C llcnda omnibus, quibus Parthenopaei innumeri proceres patria sede ob injuriam a Ferdinando reguioccupatore expulsi, tuum auxilium, tuam opem, suam ab inferis redemptionem, suam inpatriamrestitutionem co affectu oxpectant, quo olim damnati parentes nostri Christi resurroctionem operiebant. Adsunt illis factiones, adsunt cives houestissimi, qui teprœscutem venerabuutur, absentem dissimulant, supplicii metu ; civitates, et populi, nuUo in eos conllictu tibi dedit^e, tua vexilla érigent, est Antonellus Salernitanus princeps apud te, bomo acrls ingenii, regni illius contrarius, et qui multos secum trahet ob omnium in eum benovolentiam et miserationem, tuni validissimarum partium propinquitate adjutus. Prseterea Turcus in Illirico copias movit adversus christianam religionem, pannonios everlere summis conatibus nititur, in debonestalem dedccusque fidei et roligionis nostrœ omnia ferro, igno, ruinis, confundit. Patiemur a communi boste pessundari, et in coutumeliam haberi, Ghristum sperni, templa pollui, divina omnia propbanari, bumanaque cuncta confundi ? Hoc tempus idoneum vindictae, cum tu, moto per Hrundusium cxercitu, et superato circa Valonam mari, in-
caulos eos opprimes, et prius tuum sentient vulnus quam se pati intoUigant; hinc divcrsio armorum ex Illirico ut aggressa défendant. Non tibi Romanorum imperator Maximilianus, non religiossimi Hispaniarum reges, non potens Angliœ rex, non Daci, non Sarmatse, non univcrsa Italia defuerit; gloria, decus tuum crit, labor cum omnibus œquans. Noli occasionom temporum deserere, ne cum resumere neglecta volueris frustra labores. Est tibi solida domi et fons quies, ut nihil formidabile post tergum relinquas. Si quid te retinet, mone ; quantum in me erit, praestabo, ut cuncta tibi pareant, te scquantur, te respiciant. »
