‹ Les Borgia histoire du pape Alexandre VI., de césar et de Lucrèce BorgiaChapitre 72 sur 108 · N» 17. — CH. XIII · texte numérisé non relu

N» 17. — CH. XIII

JOURNAL DE BURGHARD, etc.

(Ap. Gordon, Hist. d^Âlexaadre VI, etc., in App.)

a. -- Dominica XI mensis Januarii conclusum fuit et deliberatum inter S. D. N. et illustrls D. Philippum de Bresaa

614 PIÈCES JUSTIFIGATTVBS.

avanccduin Régis Francisa locum teDentem ejusdem Régis, qaod S. D. N. assignare débet Gem sultan, firatrem magni Turcœ, ad sex menées Régi Franci», qui ex nunc solvere deberet Papie viginli millia ducatorum, et dare catUianem mereatorum Florentinorum et Yenetarumy de restitaendo ipsum Gem sultan, ipsi Papie, elapsis sex mensibus, sine mora. Item coronare Regeni Francias regem NeapoUianum sine prœjudicio, et facere securos, cardinales S. Pelri ad Vincula, Gurcensem, Sabellum, et Golumnam de non offehdendo eos : pro quorum securitatis declaratione deberent convenire in sero iUius diei coram Reverendo D. cardinale Alexandrino, RcTor. in Ghristo Patres D. D. Bartholomens Nepesinus et Sutrinus secrctarius, et Jo. Perusinus Bpiscopas datarius, nomine Papse : et D. de Bressa et de Montpensier et D. Johannes de Gannay primus Prœsidens Parliamenti Parisiensis.

6. — Sed cardinales Sancti Pctri ad Vincula, et Gurcensis, intellecta conclusione sine eis qusesta et facta, conquesti sunt Régi de pactis ipsis per eum non servatis, cum ipsis promissis et per coronam regiam, sine eorum scitu et voluntate cum Pontiâce non velle concordare vel aliquid concludere» Et hoc modo conclusionem, hujusmodi, et ne illi ad Rev. cardinalem Alexandrinum venirent impediverunt. . .

c, — HexadTcntum Pap» intelligensoccurrit ei usque circa finem secundi horti secreti, de quo ad dictum deambulatorium ascendity dcinde cardinales secuti sunt Regem, qui tune cum eo praesentes erant; et ipsi Papam expcctantes; Papa cum esset in piano horti praedicti praecesserunt cardinales Regem usque ad Pontificem. Rex viso Pontiflce ad ppatium duarum cannarum genuflexit bis successive, competenti distantia, quod Papa flnxit se non videre; sed cum Rex pro tertia genuflexione faciendi appropinquaret. Papa deposuit birelum suam, et occurrit Régi ad tertiam genuflexionem venienti, ac eum tenuit ne genuflecteretur, et deosculatus est eum. Ambo deteclis capitibus erant, sicque rex nec pedem ncc manum Papae deosculatus est, Papa noluit reponere biretum suum, nisi prius se tegeret Rex ; tandem simul capita cooperuerunt, Pontifice manum bireto

Régis ut cooperiretur apponente. Rex quamprimum a Pontiflce ut praemittilur, receptus fuit, rogavit Papam, velle^ pronunciare cardinalem, Episcopum Macloviensem consiliarium suum, quod papa dixit se facturum» maudans mihi, quod ad efTectum hujusmodi cappam unam cardinalem, et eapellum reperirem; cappam mutavit cardiualis Sanctae Ânastasise. Rex existimans ibidem id statim fleri debere, interrogavit me ubinam et quando Papa esset expediturus; respondi : in caméra Papagclli, ad quam contiuuo ibant . .

. . . . Macloviensis oscuiatus est pedem et manum Papae, et a Poiitifice elevatus, ad oris osculum est receptus, iterum genuflexit, et Papa imposuit capiti suo eapellum rubrum verbis in ceremoniali positis. Quo facto Macloviensis agit gratias Pontitici, qui dixit Régi agendas esse, coram ' quo Rege ipse Macloviensis genuflexus, immemor novae dignitatis adeptae, et episcopalis, egit ei gratias; sic fiexus surrexit, et a singulis cardinalibus ad oris osculum receptua est, mautellum prsefato dominum Macloviensi exulum receperunt sui, nec me advertente, D. Jacobus de Casanova et Franciscus Alabagnes, secreti cucubilarii, et sibi indebite usurparunt et retinuerunt. Gapucinum autem et biretum ego retinui

d. — Dominica 18 Januarii, le Pape dit au Maistre des cérémonies qu*il tiendroit Consistoire pour la réception du Roy de France, et comme il la falloit faire. Comme le Pape parloit de cela, le Roy survint ; le Pape le fust recevoir, et là parlèrent de la restitution du Turc. L'article portoit que le Roy donneroit fldejussores nobiles barones et praelatos regni ad voluntatem Pontiflcis ; le premier Président de Gannay vouloit restraindre à dix personnes, le Pape en vouloit trente ou quarante. Ils contestèrent sur cela trois heures.

e. — 19 Janvier 1^495 destiné pour ]a réception du Roy et l'obédience. Le Maistre des cérémonies envoyé au Roy luy dit ce qu'il avoit à faire, clrca osculationem pedis Papae, et obedientiam prœstandam

Le Pape envoya ses cardinaux advertir le Roy, qui le

ir&âvcrecl d.5i.ii.t- Lf R>t »dT«tT çse Ton attecdoîU xntenxrf^a le Mi-^îr^ -i-* cerv=:::::e^ de <* q:;'il fiUoit Cure, e: Tayaiït ->^: :;•.*? l. al.* d»r.5 ■-::'? i-lre dumbre,. oà L liai coc^eJ -i-? dr:L^-b-:ir^, 1: »pf>:->r >i;; >lais4re des ceremcr. :•;•«, el Î-: dexàndj ei.cor:f ci.e f-;is ce i^: ù falloit fïu^e. qui lay rv-pela : el de 1* al-^ Irc -ver îtr> dt^sx Cardi- D»!ix et ETesqie^q::; îitt*-:. : : :raî- Le Rot d'j-ac fust au Consi-toire avec ces CarL:;a:ix, et meLi* inter eo5, siiîtt d*TS Priac** et «iraLds Ctalo-::*, Phi^ppos I>>l-. de Bressa* Dom. de MoDlpeo^ier. lo:-. de Foix, r»:ix Clivûp, Dox Ferrarïa?, et alii pi ares. Reze Teniente. Papa assumpsit pn^-tiosani m: tram. Rex feciî débitas rereivatias in terrain, primam in m t roi tu G>L.>:>torii. secuad^m in pîano ante soliom Pap«, tertiam in solîo ante Papam. ubî g^enuâexos pedem, dein Papa^ mannm osculatos. q^em Papam elevans. ad orîs oscnlam recepîL Rex stans ad Sinlslram Papa?, tonc Dominas Johann es de Gannav. Pnpses Parliamenti Partsiensi5,co>*am Ponticce Tenit, et ^enuflexus exposait Regem ad pnestandam obedientiam sauctitati sua? personaliter advenisfe ; relie lamen prius très gratias a sua sanctitate petere, esse consuetum vassallos ante eonun pnestalîiMiem sive bomagium inTestire: petebat propterea, 1* omnia pri> vile g: a cliristianidsimo Régi, ejus coqjugi et primo genito concessa, et omnia in qnodam libre cujus tiUiIum speciâ> cabat contenta confirmari ; 2* ipsum Regem de Regno Neapolitano invcstiri ; 3* de dando ûdejussores de restituendo fratre magni Turci inter alia beri stipulatom cassari et aboleri. Pontifex ad baec respondit se confirmare bujusmodi primo petita, quatenus esscnt in nsu ad 2. Qnod agitor de praBJudicio tertii, propterea oporlere, cam eoncilio Gardinaliom super hoc matnrius deliberare, et in eo relie, pro posse suo, Régi complacere ad 3 relie esse cum ipso Rege et sacro Cardinalium collegio, non dubitans concordes futuros. Qua responsione facta, Rex stans ad sinistram Papae prolulit haec rerba : Sainct-Père, je snis renu pour faire obédiance et rérérence à rotre sainctcté, comme ont accoustumé de faire mes prédécesseurs Roys de France. Quibus dictis, dictus prœses adbuc genuflexus surrexit, et stans coram Pontifice verba Régis latine extendit. his rerbis.

Beatissime Pater, consueverunt Principes, et prsesertim Francorum Reges christianissimi, per suos ora tores apostolicam sedem, et in ea pro tempore sedentem, venerari. Christianissimus vero Rex, Apostolorum limina visitalurus, id non per oralores et legatos suos facere, sed in propria persoua voluntatem saam ostendere voiens, staluit observare. Vos igitur, Paier Beatissime, Ghristianorum summum Pontiflcem, verum Ghristi Vicarium, Apostolorum Pétri et Pauli succes3drem, fatetur, et debitam reverentiam et obedienttam, quam prœdecessores sui Francorum Reges, summis Pontificibus facere consueverunt, vobis prœstal, seque et omnia sua Sanctitati vestrae et huic sanctsB sedi offert.

Papa sedens, et sinistra manu sua Régis dextram tenens, respondit. brevissime et convenienter propositis, Regem ipsum in suo responsorio hujusmodi filium suum appellans. Intérim dum praemissa âerent, accesserunt ad solium Pontificis omnes Cardinales cum confusione propter Gallorum impetum et insoientiam. Compléta Pontificis responsione, surrexit Papa, et sinistra manu sua Regem apprehendens, ad cameram Papagalii rcversus esl, ubi depositis sacris vestibus ângit Regem ipsum velle associare, Rex ilii grattas agens ad cameram suam rediit, a nullo Cardinalium associatus. Interfuerunt omnibus praemissis 20 Cardinales.

/l— Le 20 janvier, le jour de Sainct-Sébastien, le Pape voulut célébrer pontiûcalement la Messe en faveur du Roy, le Roy avant que d*y aller voulut disner, et le Pape Tattendit un quart d^heure, et vint enfin assisté de sa noblesse, sans armes; ses gardes demeurèrent bors la chapelle. Rex ex commissione Papse sedit in sede nuda cum cussino de brocato tantum. Ordinatis pro ministranda aqua manibus Episcopi, de Pontificis voluntate Regem D. D. de Foix, Bresse et Montpensier, tamen quia eorum praecedentia mihi ignota eral, communicavi id Régi, quem interrogavi si ipse dare aquam vellct, respondit id libenter facturum, si Regibus conveniret; de aliis tribus quod digniorcm locum E. de Bresse, 1* D. de Foix; primo igitur dédit aquam D. de Foix, 2^ D. de Montpensier, 3® Domino de Bresse, 4» Rex cui portari feci bachilia et credentia Papœ per Dominum de Ligni camerarium sûum secrctum, qui singulis noclibus cum Rojro solol dormiro; et ego porlavi

tobaliam pro .coîlo usque ad gradas solii Pap» ubi Régi ipsam imposai : et acceptis per Regem baciiibus, ascendit ad Papam, et dédit stans aquam manibus Papse; qai volait quod ipse Rex de aqua credenliam faceret. Papa aquam post communionem accepit de manibus Régis Francorum. De multis inlerrogavit mç Rex quid hoc esset, declaraTÎ singula ut potui ; replicavtt Rex ut clarius exponerem; nihilominus non cessavit repetere, et non potui illi semper satisfacere.

g. — Erecta fuerunt per Urbem duo patibula, unum in campo Flor®, alterum in platea Judaeorum per oflflciales Régis Francise, et per eos ministrabatur justitia, non per ofliciales Papse, et mandata publica sive banni per urbem flebant sub nomine dicti Régis, et non sub nomine Papas. .

Page 1