HISTORIENS HONGROIS

Parmi les Scriptores rerum Hungaricarum ( 1. 1 , ) Jean de Thwrocz est celui qui en a parlé le plus au long; voici ce qu’il en dit (pars iv, cap. viii) :

Rebus Turcorum in die augescentibus , rege Lodovico vitâ functo, habenisque Hungaricis in Sigismundum regem devolutis , Pasaithes et ipse Cæsar Turcorum , pâtre Amurate , peracri ingenio , non minus idoneus et in tenîandis rebus arduis , magis audax , brevi spatio temporis, Thraciam universam, Thessaliamque ac Macedoniam , Phocidem, Bœotiam et Atticam, tùm vi, tùm deditione capiens , sui dominii fecit. Misosquoque, quos nos Bulgaros vogamus , regis Sigismundi sub ditione constitutos, armis infestis aggressus est. Ad hune Pasaithem , rex suos caduceatores misisse ; utque ab invadendo regno, sibi juris vigore attinente, desisteret, eidem intimasse; ilium verô per occasionem , intérim , donec totâ Bulgariæ terrâ potitus est , relatiônem distulisse ; tandem , diversitatum armorum , framearum putà ac clypeorum, nec non pharetrarum , quibus Turci in hostes utuntur, singulos per parietes unius domus , appendi fecisse , introductisque regiis caduceatoribus , ad illos dixisse fertur : Reverümini ad regem vestrum, et dicite illi quoniam et ego terrain ad hanc, ut videtis , jus habeo suffi * ciens. Pariterque et illis , in parietibus pendentia manu ostendit arma. Hæc res , Sigismundi regis animum non parùm ulciscendi in timorem excitavit. Quapropter sui regni decimo , dominicæ autem incarnationis mcccxcvi anno, commotâ universâ sui principatiïs armorum virtute, ingentem conflavit exercitum. In quam quidem regiam expeditionem tàm grandem, dux Burgundiæ inter alias nationes, ac Francorum sive Gallorum populus , arma non pauca , fortiaque virorum belîatorum agmina , advexerant. Quorum nobilitatis armorum insignia, Budæ, in claustro sancti Nicolaï confessons, erga fratres prædicatorum, tabuüs arte pictoriâ inscripla, ac parietibus affixa, meos usque ad annos, pro memoriâ stetêre. Motâ igitur rex Sigismundus tàm grandi sui exercitûs congregatione, Danubium transivit; et nedum Turcorum timeret Cæsarem , verùm quidam ipsum dixisse ferunt : Quid metuendus est nobis homo P Vastum si ccelorum super nos pondus rueret 3 ipsi illud nostris, quas geri-

sembloient rois en sauva à grand nombre les vies; car Sarrasins, Turcs et tous ceux de leur

mus haslis 3 ne lœdercmur 3 sustentare possemus. Regno tandem Rasciæ crudeli furore, in magnâ rerum direptione , horribilitatisque strepitu nimio , pertransito , Bulgariæ venit ad oras : indè oppidis Oriszo et Bidinio , aliisque partium earumdemmunilionibus nonnullis, Turcorum quas tutabatur bellicosa manus, non sine suî et suorum multâ sanguinis effusione, expugnatis; ad ultimum , eâ ipsius anni ætate , cum vites suos fructus dulciores cultoribus reddebant, circa festum videlicet sancti Michaelis Archangeli , in campo castri majoris Nicapolis, sua castra fixit. Turci verô crebriiis de Castro erum pentes, regium exercitum in se provocabant; nonnullosque vulnerantes, sæpiùs vulnerati redibant. Cæsar autem Turcorum, quem nostri seniores Pasaythem supradictum nominavêre ; Nicolaus autem Secundini, de familiâ et origine Turcorum, ad Æneam Senarum episcopum scribens, eumdem Chalapinum fuisse posuit ; dùm regem , grandi bellico cum apparatu , sua in domina penetrâsse audivit , non minus omne gentis suæ robur, in arma concitavit , et in forli suorum manu , regiæ obsislere , expeditioni conatus, appropinquabat. Galli verô sive Franci , advenientis hostis famâ pulsati regem adeuntes , et eum belli primitias, quæ majori fervere soient atrocitate , illis in se accipere, ut annueret, rogatum effecêre. Dùm igitur Cæsar ipse, frementibusundique suis agminibus, magnam vim paganorum secum trahens regiis opponi castris visus est, mox Franci, præcipiendæ pugnæ insolenti cupiditate capti , priusquàm universæ regales copiæ , instructis ex ordine aciebus, signis collatis, præliuminirent, è castris prosilientes , et præcipites ab equis ut eorum moris est, pedites certaturi, descendenles , contrarias irruerunt in turmas. Diro itaque bello , hostes interutros que vigente, cùm Hungari, sellatos Francorum equos, cursu transverso, regia petere castra conspiciunt, nondùm enim illorum bellandi usus ipsis notus erat : illos omninô , hostilem per manum extinctos fore credentes , graves dissoluti in tumultus, castra pariter et bellica relinquentes iugenia , campo undique fusi , hostibus acriter , insistentibus , in fugam convertuntur. Strages fit maxima : nmlti cecidêre de Hungaris , et multi captivitate affecti : et nisi ipse rex , navis ministerio, sibi adinvenisset salutem non cœlo , velut elalus princeps dixisse fertur , sed hostis armis, ibidem obrutus fuisset.