CAPUT IX

IN QUO PER DEMONSTRATIONEM PROBATUR TERRA ESSE SPH.ERiaE FIGUR-E.

Abhinc autem volamus referre tertium superius qusesitum, quod est terrée figura. De hoc quidem 'licimus, quod figura terrsB est sphserica sive orbi- •ularis necessario : hujus autem demonstratio est per motum :omnisenim pars terrée extra médium accepta, gravis est : et gravitas illa in actu movet ''am usquequo pervenit ad médium, et tune cessât actu moveri, et quiescit in medio : et hsec (]uidem per totum circuitum centri undecumque moveantur partes terrae ad médium, non distat una pars ab alia sicut distant partes in eo quod est rarum vel spissum, sed consLringuntur fortiter per circuitum, ita quod magna pars constringit minorem, ut non spargatur vel mendetur sicut id cujus partes defluunt in angulos diversos, sed potius frigiditate constringente et gravitate colliguntur, et congregante simul quantum conjungi possunt

ad centrum vicinus ut perveniant ad médium ciroumstando ipsum. Ex quo relinquitur, quo constrictio earam sphserica est, quiain nulla alla figura appropinquarent medio quantum possunt vicinius. Et facilitatem hujus imaginationis accipiemus al» opinione antiquorum, qui vocati sunt naturales. eo quod de naturalibus locuti sunt, licet dicereni falsum. Dixerunt enim terram generari extra médium in horizonte, et facto motu cœli expellieam per oircuitum ab horizonte ad médium motu violento. Et nos dicimus sermoup veriori et rectiore, quod motus ejus ad médium est naturalis et non violentas : et si volumus tune accipere pênes hanc opinoinem facilem imaginationem ejus quod diximus, dicamus quod ipsi dixerunt, quod terra -prius et quodlibet aliud elementum luit in potentia : deinde per motum cœli exivit in actum elemenli et formam quarn videmus modo : et tune terra per oircuitum horizontis generata a molu cœli fcquali distantia recendens ab horizonte paulatim appropinquavit medio donec resideat in ipso : et quia per oircuitum centri venit aequaUter ab horizonte per partes œquales et naturam ac si veniret ab œqualibus arcubus horizontis per circuitum, lune oportuit quod in medio resideret circulariter. Dico ergo ad modum istius imaginationis, quod quando corpora gravia movenlur al) horizonte, in quocumque arcu horizontis fuerini, et veniunt ad médium, tune sive sit motus eoruni œqualis velocitatis, sive diversae velocitalis, tamen quando idem médium contendunt accipere, et non transeunt a medio per lineam a^que distantem lineœ protractœ ad médium, est necesse quod

APPENDICES 'J'Jl

figureiitur in modum spheera? circa médium

"lundi. Et licet Themistius dicat hanc imaginatio-

<^m esse fundatam super falso, quod est terram

sse generatam, cum ipsa sit ingenita et mundus,

imen non curamus de verbis Themistii : licet

iiim non dicamus terram prius fuisse ingenera-

im, et postea per generationem paturalem quae

îitper motum cœli esse eductam in actum, sed

poilus ingeneratam hoc modo generationis : ta-

len scimus terram esse generabilem secundum

irtes, sicut et aliud elementum, et omnia eie-

lenta per partes generabilia sunt, licet secundum

i'jtum sint ingenerabilia generatione naturali.

Kt licet sit sic, tamen motus ad médium aequa-

iiter causa est figurée sphaericse, sive sit gene-

rata, sive non generata : quia motus ejus non acci-

pit diversitatem ex generatione ejus vel ingenera-

bilitate ipsius : omnes enim dispositionesquae non

- int generabilis ut generabile est, et ingenerabilis

i est ingenerabile, omnes sunt tam generabili

quam ingenerabili : sicut etiam nos videmus quod

motus localis est prior aliis motibus secundum

, naturam : et cum in bis quae generabilia sunt id

quod est prius natura, si prius tempore hoc modo

(|uo prius natura dicitur prius causa : et tamen

possibile est id quod est prius non esse : in aeter-

nis autem non dicimus quod possit prius non esse :

-if^ut quia videmus similem esse consequentiam in

ternis et temporalibus, ideo dicimus semper

{)riusesse natura motum localem : et sirailiter est

de habitudine causae et causari tam in aeternis

quam in temporalibus : quia sicut domus ésset

îBterna, adhuc causa ejus materialis essent lapides

222 APPEiNDICES

et ligna : ita cliximus et hoc quod sive terra sit generabJlis, sive ingenerabilis secundum naturam, semper habitudo ejus ad motum et locum esset una et eadem.

Quia enim forte posset aliquis dicere, quod non accideret in toto quod diximus accidere in partibus motis ad médium, dicemus hoc esse falsum : sicut enim per partes terrae congregantur ad médium quando imaginantur venire motu aeqcali quantitate aequali ex omnibus partibus horizontis, quee partes horizontis sunt arcus aequales: et quando moventur, constringuntur circuli terrée in arcus similes arcubus horizontis, et sic paulatim résident in circulo spha3raî terrœ, ita necessarium est quod sit in motu totius terrae : quia homogenia est pars terrée toti terrée quoad motum et locum.

Et illud quidem est manifestum in tota terra sicut et in partibus, quia quando terra pervenit ad centrum ex omnibus arcubus horizontis aequaliter, qui undique circumstant médium, tune fit Inde spheera : eo quod longitudo linearum egredientium a centro ad circumferentiam superficiel convexœ terrai est aequalis : tune autem talis figura sphserica est et orbicularis proculdubio : cum istud sit naturale terrae ex ipsa sui gravitate, oportet quod hoc conveniat terrée, quamvis non dicamus eam motam fuisse ab horizonte, sed semper in medio substitisse : quia aliter non distaret ab horizonte qui est locus ignis, quod est contrarium elementum ad terram, sicut supra diximus : oportet enim quod pars majoris gravitatis impellat a meJio versus cuncavum aquee partem leviorem per totum centri

APPENDICES ^b

circuilum œqiialiter sî>3iindum naturam, donec levissimœ partes terra3 in ipso coiicavo aquai loceiitur ad oirculum: et sic terram sphfericam esse necesse est.