CAPUT XI

IN QUO PER SIGNA MATHEMATICORUM PROBATUH TERRAM ESSE ROTUNDAM ET PARV.î: QUANTl- TATIS.

Amplius autem hoc idem per signa sumpta ex Mathematicis probare possumus : quia : enim de figura et quantitate terrée quserimus, et de eisdem inquirunt Mathematici, licet aliter illi et aliter nos inquiramus : taies demonstrationes mathematicas possumus hic inducere propter rei qua'sitae identitatem : sed nos in signis mathematicis non habemus dicere propter quid, sed tantum quia: sed causa propter quid in mathematicis. Dicamus ergo quod primum signum probans terram esse rotundam, est id quod cadit sub visu nostro in eclipsi lunœ. Si enim terra non esset rotunda, non esscL rotunda umbra terrae : et si umbra non esset rotunda, non videremus figurari eclipsim liina»> sub visu nostro in eclipsi lunae, sicut modo videmus eam figurari : non enim potest dici quod figura eclipsis lunée sit in visu tantum, et sic visus falsus ex longintate proveniens, sicut videmus accidere in lunae accensionibus: scimus enim omne quod videtur, videri sub pyramide, cujus Ijasis vel diameler basis ejus est res visa : et cum videmus lunam, scimus basim visus super lunam: et sive nos videamus eam profundam quando est

«|uasi coriiuta etnovacula, sive videamus eam mediam quando quasi linea recta sécante lucidiini ejusab eo quod est tenebrosum in ipsa, sive videamus eam gibbosam, sive convexa3 rotunditatis, nunquam apparet nobis quod basis visus nostri ligiiretur sphéerice, sed sicut jaceat super superflciem aequalem : cum tamen sciamus ita non esse : itaenim forte aliquis dicat accidere in lunœ eclipsi sectionem circularem propter visum, et non esse ita a parte rei : hoc enim dicinon potest, cum semper appareat circularis : et ideo oportet quod proveniat ex aliquo uno in se habente ad lunam, et non ex visu : hoc autem non potest essenisi umbra lerrae, quœ aut est sicut circularis, autut pyramis, aut ut columna : et quœcumque horum dicatur, lune oportet quod figura terrae sitrotunda.

Aliud autem est signum simul significans, quoil iigura terra) est rotunda, et quod ipsa est parva' quantitatis : sicut enim nos parvum transmutemur hccundum latitudinem climatum a parle mediicœli qua) est versus Meridiem ad partem Septentrionalem, qucB dicilur Alfarcanda : quia farcanda est idem quod ursa qua) in Septentrionem mittatur, occultantur nobis quaedam stellsBinMeridie perpelua occultatione quas prius liquando videmus : et si e contrario invenimus ab Aquilone versus Meridiem, occultabuntur nobis quaedam Septentrionales Stella), et quœdam Méridionales orientur.

iEgyptus enim et Persia versus Meridiem sunt, et illis apparent multa) stella) Méridionales, quas nos hic qui sumus in septimo cllmate non videmus : et e converso nobis multa) stella) apparent subpolu

Aquilonari, quas illi nunqiiam vicient. Nec hujus causa potest esse, nisi quia rotunditas terrœ cadiL inter nostros et illorum visus : si enim terra esset superficiei SBqualis, absque dubio ubicumque esset hoino in tota terra, appareret ei uterque poius, et omnes stellsB sitse juxta polum utrumque. Parvitatis autem terrœ signum est, quia hoc accidit per unam mutationem circuli quse dicitur horizon. Gum enim determinatum sit circulorum, qui sunt supra centrum idem, esse proportiones similes, quandocumque mutatur horizon secundum quantitatem similem portion! arcus qui est inter stellam imam et aliam in circulo Meridiei qui est circulus latitudinis, tune occultatur Stella a visu hominis hujus qui est in centro circuli horizontis orientalis : et hoc est aliquando unus gradus, qui parum excedit sexaginta milliaria. Sicut ergo ostensum est per ea qu8B dicta sunt, quod terra est orbicularis, et quod non est magnsB quantitatis : si enim magna esset, ex parvamutationequantitatis non apparerent Stella? aliae et juxta polos utriusque sitae, et non appareret alius terminus qui est finis circuli horizontalis secundum diversos termines orbis : si enim terra esset valde magna, super convexum terras circulus magnus parum elongatur a linea recta a3qualiter : et tune diu permutaremur antequam alia». fttellsB nobis apparerent, et alia3 occultarentur. Nunc autem quia ad parvam mutationem hoc accidit, oportet horizon esse parvi circuli : et idée curvus est valde et recedit multum a dispositione linea^ recta3. Et si volumus attendere, erit insensibilis ({uantitatis in comparatione ad circuium signorum :

quia lineai visuales egredientes ab oculis nostris ad duo puncta Orientis et Occidentis, dividunt circulum signorum in duo eequalia : quod patet per hoc quod sex signa semper sunt arcus cui subtenduntur lineae versus nos, quia sex signa semper videmus : ergo iinea3 visus nostri sunt diametri circuli signorum : et cum diameter sit linea producta per cen- Irum circuli, oportet quod hoc quod est de quantitate terra) inter nos et centrum linea? terrée, nihil omnino sit in comparatione ad quantitatem circuli signorum : est autem hsBC medietas terrée cui cum conjuncta fueritalia medietas ipsius, non erit quod (•omponitur ex duobas medietatibus sensibilis quantitatis in comparatione ad circuium signorum. Cujus etiam alla probatio est, quia stellee sécantes oirculos instrumentorum astronomicorum et in cosmiraetria, quee sunt sicut astrolabium et armillee, sécant ea sicut circuium terrée : quia aut oppositio per instrumenta non concordaret motui astrorum super terram : sed hoc non fieret nisi idem esset centrum terrée et instrumentum per quod operamur : ergo tantee terrée quantitas interjacens inter verum centrum terrée et instrumenti est qualitas insensibilis omnino.

Amplius autem significatio parvitatis terrée et non rotunditatis, accipitur etiam ex longitudine climatumquee estab Oriente in Occidentem extensa : unde dicunt quod locus qui in Hispaniis vocatur Gades, sive statua Herculis (eo quod Hercules usque illuc pugnando venit, etidolum sui triumphi erexit, quod super mare Oceanum ex parte Occidentis est), secundum eamdem mensuram climatis continet ex

parte Orienlis primum termiiiiim ejusdem climatis in termino Oriental! in terra India) qua3 est sub Cancro : inter enim horizontem habitantium in climate illo juxta Gades Herculis, et Orientem habitantmrn in India non est in medio, ut dicunt, nisi quoddam mare parvum : sed mare Oceanum motum est in climate illo ex occidentali parte. Cum ergo parum distet horizon Occidentalium ab horizonte Orientalium, longitudo semicircuU terrée quae est mensuralongitudinis illius climatis,non est magna, et sermo eorum qui hoc dicunt non est negandus : quod heec enim duo loca sunt vicinitatis unius ad aequinoctialem per totam semicirculi terrée longitudinem, demonstrat natura elephantum, qui nascuntur in ea tam in Orientali parte ejus quam Occidentali ex utraque partis maris quod dividit horizontem eorum : eo quod unius climatis unus est modus caloris et siccitatis propter eequalem ejus respectum et comparationem ad solem : elepliantes autem dicunturarabice aleoparati: non enim nascerentur in utroque eorumlocorum elephantes, nisi loca illa aggrederentur in natura climatis minusquia per aliam rationem non inveniuntur in eis : quia, sicut diximus, eequalis vicinitas horizontisad bolem causât in eis generalionem animalium eorumdem in specie.

Amplius autem quod terra sit rotunda et parva, testantur Mathematici per rationes geome- Iricas, id ab antiquo probantes, licet error aliquis sit in probalione eorum : scribunt enim in suis perfectis operationibus, in quibus simplicium demonstratur quantitas ex comparatione unius ad

illeriim, el vocanL Almagestl libres, in quibus taies rontinentur operationessecundum qnantitates diainetrorum solis et lunae et terrœ et aliorum corpo-

um, siciit expresse docet Ptolemaeus in suo Aimai/csll, dictione quinta: studentenim Mathematici ad hoc ut per comparationem unius diametrorum per aiteram dbceant quanti tatem revolutionis totius lerrœ, et dicunt quod circulus revolutionis totius lerrœ secundum Antiquos est viginti quatuor millia milliaria.

Et si bcDC litteraAristotelis non sit vitio scriptorum depravata, tune est falsa :etfalsitasaccidit ei ex <MD quod lempore Aristotelis, nondum perfecte sciebanturquanlitates diametrorum solis etlunsB etterrae secundum veri tatem antequam aliomodo invenit et super quam invenerunt sapientes Mathematici, qui secuti sunt Ptolemœum : tune gradus unius ex ;-;radibus terrœ aequalibus continet quinquaginta sex milliaria, et duas tertias unius milliarii, secundum quantitatem milliariorum qua3 determinatur in cosmimetria, quod est quatuor millia cubiti : et <'um positus fuerit gradus unus, sicut dixit Ptolemœus, multiplicatus ille in totum circulum,qui trecentorum sexaginta graduum est, coUigeret ex hoc rotunditatem circuli terrée, qua3 est viginti millia et quadraginta milliaria : et cum divisum

uerit per tria et septimam partem unius, eo quod jirculus vincit diametrum per tria et septimam : tune exibit,quanlitas diametri terrae quœ nonaginta viginti septem milliaria : sic ergo significaverunt auctores Almagestl, quod terra est rotundœ figura?, «'tparvœ quanlitatis respectu superiorum corpo-

rum. Sic ergo compléta doctrina de figura terrai et loci ejus, etquod ipsa est quietaimmobilis, quia perfecta doctrina horum non potest haberi nisi perscientiam eclipsium soiis et lun8e,per scientiani diametrorum ipsarum.

aNGTUS THOMAS.- DE GŒLO ET MUNDO. lib. 11.