LECTIO XXVIII

Terram esse figurie sphœricœ rationibus astrologicis oslenditur.

Precmissa ratione ad probandum rotunditateni terrœ, qua^. sumebatur ex specie parti um ejus ; hio

iiiducit aliam rationem ad idem, quœ sumilur ex

igura molus parlium terrœ : et dicit quod omnia or[)ora gravia ex quacumque parte cœli moveanlur, feruntur ad termm ad sirniles angalos, idest secundum rectos angulos, quos facit linea recta, |ier quam est motus corporis gravis, cum linea contingente terram : quod manifestatur per hoc quod gravia non stant firmiter super terram nisi >ecundum lineam perpendicularem. Non autem feruntur corpora gravia ad terram juxta invicem, idest secundum lineas œque distantes. Quod quidem ordinatur ad hoc, quod terra apta nata sit esse spha3rica, quia similem inclinationem habent gravia ad locum terrsB, ex qûacùmque parte cœli dimittantur. Et ita similiter et tequaliter nata est fieri appositio ad terram ex omni parte, quod constituit eam sphaericae figurai Si vero naturaliter esset lata in superficie sua, sicut quidanj dicebant, fieret motus corporum gravi um ad terram a cœlo non undecumque secundum sirniles angulôs. Oportet igitur quod vel terra sit sphœrica, vel quod naturaliter sitsphœrica. Hoc autem ideo apposuit propter tumorositates montium et concavitates vallium,. qucB videntur rotunditatem terrai impedire ; sed hujusmodi sunt ex alla causa accidentali, et non ex eo quod per se convenit terrae. Nec hoc habet aliquam quanlitatem notabilem in comparatione ad totam terram, ut supra dictum est. Oportet autem unumquodque dicere esse taie quale est secundum suam naturam, non quale est per aliquam causam violentam vel praiter naturalem. Et ideo, licet per accidens terra non sit omnino sphœrica ex aliquo

accidente, quia tamen naturam habet ad hoc quod sit sphserica, simpliciter dicendum esL eam spha*ricam esse.

Deinde cum dicit : « Adhuc autem et ».

Probat terram esse sphsericam rationibus aslrologicis, per ea quœ apparent secundum sensum : et inducit très probationes. Quarum prima sumitur ex eclypsi lunaj; et dicit quod adhuc manifestum est per ea quae apparent secundum sensum quod terra sit sphaerica. Nisi enim terra esset spha3rica, eclypsis lunae non semper haberet circulares dicisiones. Videmus enim semper quando luna eclypsatur quod obscurum ipsiuset lucidumdistmguuntur per lineam circularem. Accidit autem eclypsis lunae per hoc quod ipsa subintrat umbram terrai : unde apparet umbram terrœ esse rotundam, ex quo apparet terram quaî facit talem umbram, esse sphacricam. Sol uni enim corpus sphœricum natum est semper facere sphœricam umbram. Si enim corpus lucidum, scilicet sol, sit majus terra, oportet quod faciat terra umbram pyramidalem, cujus conus sit in alto, et basis in ipsa terra : si vero sol esset minor terra, faceret quidem similiter umbraVn secundum figuramrotundaBpyramidis: tamen conus oconversoilliuspyramidisessetinterra, basis autem ejus in alto. Si vero sol esset œqua lis terraî, faceret umbram cylindricam, idest columnarem : quicquid autem horum esset, sequeretur propter hoc quia terra est sphaorica quod umbra ejus secundam lineam circularem abscinderet lunam. Posset autem aliquis dicere quod ista circularis abscissio lunae non estpropter rotunditatcm terra% sed propter rotundi-

latem Iniia^ Sed ;id hocexoludendiun subdit quod in augnieiilo et deoremento lunfp. quod accidit per singulos menses, seclio lunœ accipit omnes diffel'enLiaslîgurarum. Nam quandoque dividitursecundum lineam rectam, sicufc quaiido dividitur per médium, puta cumest septima vel vigesima prima: <juandoque aulem fit amphitrilos, idest undique secundum circulum, scilicet quando est plena, scilicet cum est quarta décima, quandoque est concava, puta cum est prima et a prima usque ad septimam et a vigesima prima usque ad defectum. Oaod contingit propter diversam habitudinem ejus ad solem, ut supra dictum est. Sed in eclypsibus semper linea dividens ipsam est gibbosa, idest circularis. Quia igitur luna eclypsatur propter terrœ interpositionem, rotunditas terrée, cum sit sphaBrica, est caus«a talis figurée circa divisionem lunée.

Secundam rationem ponit ibi, « Adhuc autem ».

Quee sumitur ex apparentia slellarum : et dicit <|uod ex diversitate apparentiae stellarum, apparet quod terra non solum est rotunda, sed etiam parva in comparatione ad corpora cœlestia. Si enim aliquis modicum moveatur versus meridiem vel septemtrionem, manifeste diversificatur nobis horizon. Quod apparet quantum ad duo. Primo quidem quantum ad polum horizontis,qui est punctus cœli existens supra summitatem capitis nostri : quidem punctus diversificatur secundum modicam distantiam, ut apparet ex stellis fixis, quia in modica distantia diversee stellœ apparent super summitatem (îapitis. Secundo apparet diversitas horizontis ex diversa abscissione cœli per horizontem. Ft hoc

244 APPENDK E;5

manifestât quia moventibus se versus septemtrioiiem vel meridiem non videntur eœdem stellsD. Jri his enim qui habitant in sphaera obliqua, polus septemtrionalis elevatur supra horizon tem ipsorum, et omnes stellse quae non distant a polo ultra elevationem poli supra horizontem, sunt perpetuœ apparitionis. Quiaigitur propterdiversitatem horizontis in terris septemtrionalibus polus septemtrionalis inagis elevatur, et polus oppositus magis deprimitur, contingit quod quœdam stellœ quae sunt propinqua' polo antarctico, non sunt perpétuas occultationis, sed videntur quandoque in terris magis meridionalibus, puta in .^gypto et circa Cyprum, quae nunquam videntur in terris magis septemtrionalibus. Et e converso quasdam stellaesuntsempiternae apparitionis in regionibus magis septemtrionalibus qua; tamen in regionibus magis meridionalibus magis occultantur per occasum. Et ex hoc apparet quod terra est figurae rotundae, praecipue secundum aspeclum adduos^polos. Sî enim esset superficiei planao, omnes habitantes in tota terrae superficie ad meridiem et septemtrionem haberent eumdem horizontem, eaodem stellae eis apparerent et occultarentur nullo impedimento facto ex tumorositate. Et simili ratione probatur quod terra sitrotunda versus ortum et occasum : alioquin non prius oriretur astruni ([uodcumque his qui sunt in Oriente quam his qui sunt in Occidente. Si enim terra esset figuraB concavîB, sidus oriens prius appareret his qui sunt m Occidente : si vero terra haberet planam superficienn, simul appareret omnibus. Manifestum est autem quod sidus oriens prius apparet his qui sunt iii

Oriente per eclypsim lunae quae, si apparet in regione raagis oi'ientali, apparebit circa inediam nocteni; in regione magis occidentali apparebit post mediam noctem, secundum quanlitatem distantia).

Ex quo patet quod sol prius oritur et occidit in regione magis orientali. Per hoc autem, ut Aristoteles dicit, apparet quod non sit magna quanti tas rotunditatis terrée : etenim si esset magnée quantitatis, non in tam parva distantia fieret ita cito diversitas circa apparentiam stellarum.

Et ideo non videntur valde incredibilia opinari qui volunt coaptare secundum similitudinem et propinquitatem locum in extremo Occidentissitum qui dicitur esse circa herculeas columnas quas scilicet Hercules statuit in signum sucG victorise, in loco qui est circa mare Indicum in extremo Orientis : et dicuntesse unum mare Oceanumquod continuât utraque loca. Et similitudinem utrorumque locorum conjiciunt et elephantibus qui circa utrumque locum oriuntur, non autèm in mediis regionibus ; quod quidem est signum convienentia3 et similitudinis locorum, non autem propinquitatis.

■ Tertiam probationem inducit ibi, « Et mathematicorum ».

Quœ quidem sumitur ex mensura terrée ; et dicit: Quicumque mathematici attentaverunt ratiocinari de magnitudine rotunditatis terrae, contingit usque ad quadraginta myriades stadiorum, idest quadragesies decem millia : quod est quadringenties millia stadiorum.

Est autem stadium oclava pars milliaris. Secundum hoc rotunditas terra? erit quinquaginta millia

milliariorum. Secundum aulem diligentiorem considerationem modernorum astrologorum est rotundilas terrsB multo minor, idest viginti millia milli;iria, et quadraginta, ut Alfraganus di.cit, vel decern et octo myriadum stadiorum, idest centum octoginta millia stadiorum, ut Simplicius dicit : quod quasi in idem redit. Nam viginti millia est octava l)ars centum sexagenta millium. Hoc autem astrologi comprehendere potuerunt considérantes quan tum spatium in terra facit diversitalem unius gradus in cœlo : et invenerunt quod quinquagintastadia secundum Simplicium, vel quinquaginta sex milliaria et duas tertias milliarii secundum Alfraganum. Uiade, si multiplices hune numerum peitrecentum sexaginta, qui est numerus graduum cœli, comprehendes rotunditatem terrae esse prœdictae quantitatis. Et sic ex hispossumus argumentari quantitatem terra3 non solum esse sphcericam, sed etiam non magnam in comparatione ad magnitudines aliorum astrorum. Nam solem probant astrologi esse cenlies septuagesies majorem terra, cuni tamen propter distantiam videatur nobispedalis. Dicit autem « aliorum astrorum », propter opinionem Pythagorœ, qui posuit terram unam de stellis.

Et in hoc terminatur sententia secundi libri.

ALBERTU3 MAGNUS. DE NATURA LOGORUM