INTRODUCTION XIX
salaires, des rétributions considérables (1), afin de se sentir encouragés à répandre le plus possible l'instruction, et d'en avoir tous les moyens. Sur ce dernier point même, les empereurs Valentinien et Valons trouvant que les municipalités ne se montraient point assez généreuses à leur égard, fixèrent d'office, par un règlement particulier aux Gaules, le traitement des rhéteurs et des grammairiens grecs ou latins dans les métropoles et principalement à Trêves, et enlevèrent ainsi à ces municipalités le droit de déterminer elles-mêmes ce traitement dans l'avenir (2). Théodose le Jeune conféra, en outre, aux professeurs émérites qui avaient enseigné pendant vingt années, les hon-
(1) Medicos et maxime archiatros, vel ex nrchiatris, grammaticos et professores aliarum litterarum, et doctores legum^ una cum uxoribus et filiis, ndcnon et refju'i, quas in c'witalibus suis possident, ab omni functione et ab omnibus munerihus vel civilibus vel publicis immunes esse prœcipimus ; et neque in provinciis hospites recipere,nel ullo funyi munere, nec ad judicium deduci {nec) eximi, vel exhtberi, vel injuriam pati ;ui si guis eos vexaverit, pœnâ arbitrio Judicis plectatur. Mercedes etiam eis et salaria reddijubemus, quo facilius liberalibus studiis et memoratis artibus multos instituant. (Cod. Justin., lib. X, tit. LU, § VI. Imp. Constantinus ad Volusianum.) — Grammaticos , oratores atque philosophiœ prœceptores, prœter hœc, quœ rétro latarum sancticnum autoritate consecuti sunt privilégia immunitatesque, frui hac puerogativâ prœcipimus, ut universi, qui in sacro palatio inter archiatros militarunt, cum comitivam primi ordinis, vel secundi adepti fuerint. aut majoris gradum dignitatis ascenderint. nulla municipali, nulla curiarum conventione vexeniur, seu adempta administratione seu accepta testimonialem meruerint missionem. Sint ab omni functione, omnibusque muneribus publicis immunes, nec eorutn domus ubicumque positœ, mititem seu judicem suscipiant hospitatîdum. Quœ omnia filiis etiam eorum et conjugibus illibata prœcipimus custodiri. Hœc outem et professoribus metnoratis, eorumque liberis deferenda mandamus. (Cod. Justin, lib. X, tit. LU, § XI. Im])p. lion. etThéod. AA. Monachio P. P.)
(2) Cod. Théodos. lib. XIII, tit. III, 1. 2.