‹ Les époques de la pensée de PascalChapitre 103 sur 129 · Tome III, liv. II, ch. xxiv, p. 80b-8iâ · texte numérisé non relu

Tome III, liv. II, ch. xxiv, p. 80b-8iâ

Voir aussi lo cha[)itie xxv : Ejus effîcacissima natura declaratur ex eo quod nulla prorsim effectu caret, sed eum in omnibus quilnis datiir, infaiUihiliter operatur; il commence ainsi : H.TDc itaque est vera ratio et radix, cur nulla omnino medicinalis Christi gralia efToctu suo careat, sed omnis effîciat ut voluntas volit, et aliquid operotur... (p. 83b).

Voir enfin le chapitre xxvii : Diiohus scopuHs occurritur, qiiomodo nulla Christi gratia effectu careat : itemque cur Au- (fustinus loquatur de sola (jraiia efficaci, non sufficiente; Jansenius s'y fait cette objection : Hespondebit fortassis aliquis magis in Scholasticorum scriptis, quam Augustin! revolven- (lis exercitatus, hœc omnia qUcT produximus, eum de gratia tantum efficaci tradidisse, nihil vero iinpedire, quin alia; nonnullaî gratiaî per hominis voluntalem effectu careant; à quoi il répond: Respondeo nihil veriusdiciposse, quam quod omnia quîe hactenus protulimus, de gratia efficaci Augustinus dixerit atque intellexerit. Cujus rei causa est, quod nullam agnovit aliam actualem ('Jiristi gratiam, nec agnoscere potuerit, nisi régulas omnes fundamentales qubus innixus naturam gratia» medicinalis tradidit et explicuit, vellet interiniere (p. 87a).

Écwrr A TROIS colonnes

Cette proposition dite «fabriquée et exposée à la censure » est ainsi ex})liquée : « On ne résiste jamais à la grâce de Jésus-Christ qui est précisément nécessaire pour chaque œuvre de piété : c'est-à-dire, elle n'est jamais frustrée de l'effet pour lequel Dieu la donne effectivement. »

IIÏ

T.noisik.ME riioposrnoN

Ad merendum et demerendum, in slatu naturœ lapsai, non requiritur in homine libertas a necessitate, sed sufficit libertas a coactione.

APPENDICK III 233

TEXÏK DE L\\rGi;SÏINLS

Doclrina igitur Augustini est necessitatem illani primam [Jansenius au début du chapitre a distingué deux nécessités : la première «quai operatur efrectumsuum etsi noiis, seu quantumcunique renitaris », la seconde « quasimpliciternecesse est aliquid fieri sine renisuvoluntatis ))|, prout etiam naturam sic explicatam complectitur (ncc aliud est lespectu voluntatis, quam quaîdam vis aut violentia aut coactio, qua operatur id quod potest, etiara nolente voluntatej capilaliter repugnare liberlali eamque funditus periraere ; non autem illam necessitatem quœ est simul voluntaria, qua scilicet simpliciter necesse est aliquid fieri non répugnante sed immutabiliter volente voluntate.Mira videbitur Scholasticis ista doctrina, et tamen in Augustini principiis est indubilata. Quffî quamvis apertissime sequatur ex principiis jam probatis, juxta qua? esse liberum arbitrium, non est aliud quam habere actum in poteslate, et in potestate habere, non est aliud quam fieri quando voîumus, quod omnium maxime in quacumque volitione locum habet (quemadmodum instantissime docentem et inculcantem Augustinum audiviuius), operœ pretium tamen est, ipsum illum Doctorem propriis verbis ex propiis principiis id ipsum deducentem intelligere, ne quis forte aliquibus ratiocinationis prœstigiis sibi illudi putet. Tome III, liv. VI, ch. vr, p. 266â

Voir aussi le chapitre xxxiv : Solvuntur generaliter Scrlpturœ Patres et Concilia quœ requirunt indifferentiam ad utrumlihct : Jansenius y fait cette constatation : Hominum viatorum non solum coactionis expertem esse liberlatem,sed etiam nècessitatis immutabilis voluntaria», hoc est, eam ad utrumque indin'erontem esse, cuni Scripluris, Augustino et Patribus, et ratholica fide fatemur perlibenter; mais il répond que si c'est là le caractère le plus certain de la liberté dans la créature raisonnable, ce n'en est pas la cause ou la raison, et il conclut : Quamobrem quando Scriptura?, vel Patres, vel Concilia, indifferentiam illam agendi boni et mali, et arbitrii llexibilitatem ad utramlibet partem urgent, aut judicant,

aul |Movoranf, per <inam videlicet possimus si volumus beiie vol maie vivcre, velle vel nolle, divinop inspiration! libère consonlire, eamque abjicere, Deo vocanti libère consentire vel (lissentire, certum liberi arbitrii slatum respiciunt, cui bujusmodi llexibilitas propria et sempor prœsto est, non autom «juasi continiio non osset liberum quicquid hujusmodi llt^xibili in utrumlibet potestate caret p. 300 a et b;.

FÎCniT A TROIS COLONNES

Cette proj)osition dite «« fabriquée et exposée à la censure » est ainsi expliqut*e : c Pour m<''riter et d«'» mériter dans IVlat de la natuio corrompue, il n'est point requis en rhonjmc une liberté qui l'exempte d'une infaillibilité et d'une c«'i titudiî nt*c(îssaire ; mais il suffit (|u'il ail une liberté qui le délivre de la conlrainte et qui soit accompagnée du Jugement et de l'exercice de la raison, si l'on considère précisément l'essence de la liberté et du mérite : quoique à raison de l'état où nous sommes en cette vie, notre âme se trouve toujours dans cetle indifférence par laquelle la volonté, lors même qu'elle est conduite et gouvernée par la grâce prochainement nécessaire et efficace ]>ar elle-même, peut ne vouloir pas. Cela est toutefois en telle sorte qu'il n'arrive jamais qu'elle ne veuille pas, lorsqu'elle est actuellement secourue de cette grâce.

Page 1