‹ Les Essais de Michel de MontaigneChapitre 354 sur 449 · DE TROIS BONNES FEMMES · texte numérisé non relu

DE TROIS BONNES FEMMES

P. 556, 1. 13. Les pères cachent). Rapprocher l'essai II, viii, 84.

P. 556, 1. 19. Jactantius iiiœrmt). « Celles qui ont le moins de chagrin pleurent avec le plus d'ostentation. » (Tacite, Annales, II, lxxvii.) Le texte de Tacite est : « Nulli jactantius mœrent, quam qui maxime lœtantur. » (P. 74.)

P. 557, 1. 23. Pline le jeune). « Navigabam per Larium nostrum, cum senior amicus ostendit mihi villam, atque etiam cubiculum quod in lacu prominet. Ex hoc, inquit, aliquando municeps nostra cum marito se prœcipitavit, causam requisivi. Maritus ex diulino morbo circa velanda corporis ulceribus putrescebat. Uxor ut inspiceret exegit. Neque enim quenquam fidelius judicaturum, possetne sanari. Vidit, sanari desperavit, hortata est ut moreretur, comésque ipsa mortis, dux immo, & exemplum, & nécessitas fuit. Nam se cum marito ligavit, abjecitque in lacum. Quod factum ne mihi quidem, qui municeps, nisi proximœ auditum est, non quia minus illo clarissimo Arrice facto, sed quia minor ipsa. » (Epîtres, VI, xxiv, 229.)

P. 558, 1. 22. Extrenia). «C'est chez eux que la Justice, avant de quitter la terre, a laissé la trace de ses derniers pas. » (Virgile, Géorgiques, II, 473.)

P. 558, 1. 26. Arria, femme de Cecinna Pxtns). Dans le commentaire de Cataneus à l'épître III, xvi (celle-là même dont il tire l'anecdote suivante), Montaigne pouvait lire la note que voici : « Decipiuntur qui existimant, Arriam istam morte sua, & mariti constantia celeberrimam, Paeti Trasese

uxorem : cum non hœc, sed ejus filia pari nomine Arria fuerit. Illos autem fefellit, quod uterque, & CîEcinna & Trasea, cognominatus est Psetus, opinantes unum tantum fuisse PïEtum », et Cataneus signale cette erreur en particulier chez Dion. Ailleurs, dans l'épître III, xi, il donne la généalogie des Arria et de Fannia.

P. 559, 1. 2. Cette première Arria). Cf. Pline le Jeune, Epttres : « Scribonianus arma in Illyrico contra Claudium moverat : fuerat Pœtus in partibus : occiso Scriboniano, Romam trahebatur. Erat ascensurus navem : Arria milites orabat, ut simul imponeretur : nempe enim, inquit, daturi estis consulari viro servulos aliquos, quorum è manu cibum capiat, à quibus vestiatur, à quibus calcietur : omnia sola prœstabo. Non impetravit. Conduxit piscatoriam naviculam, ingénsque navigium minimo secuta est. Eadem apud Claudium uxori Scriboniani, cum illa profiteretur indicium, Ego, inquit, te audiam, cujus in gremio Scribonianus occisus est, et vivis ! Ex quo manifestum est, ei consilium pulcherrimje mortis non subitum fuisse. Quin etiam, cum Trasea, gêner ejus, deprecaretur, ne mori pergeret, intérque alia dixisset, tu vis ergo filiam tuam, si mihi pereundum fuerit, mori mecum ? respondit : si tamdiu tantàque concordia vixerit tecum, quàm ego cum Pasto, volo. Auxerat hoc responso curam suorum. Attentius custodiebatur. Sensit & : nihil agitis, inquit, potestis enim efficere, ut maie moriar; ne moriar, non potestis. Dum hsc dicit, exiluit cathedra, adversôque parieti caput ingenti impetu impegit, & corruit : Refocillata,

ESSAIS DE MONTAIGNE

dixeram, inquit, vobis, inventuram me quamlibet duram ad mortem viam, si vos facilem negassetis... »

Page 1