‹ Les Essais de Michel de MontaigneChapitre 433 sur 449 · LIVRE I, CHAPITRK XXI · texte numérisé non relu

LIVRE I, CHAPITRK XXI

sola simililudo per iinagiiialiotnin appiebeiisa. Nonnunquam etiam ipsa liumana corpora transformantur transfiguranturque et traiisporlauliir, sivpe qiiidciit in soiiuiiis, iwuniitKjiiain ctiaiii in vigilia. Sic Cvppiis qui poska ekctits est rex Italix duiti taurontin piigimiii Victor iamque veheiiwntiiis adiiiirans incditatiir, in illa cura obdonniens noctein, nianc corniger repertns est non aliiiiide quant virtnte vegetativa vehenicnli iniaginalione stininlata, corniferos huniores in capiit devante, et corniia prodncente. Vehemens enim cogitatio, dum species vehenienter movet, in illis rei cogitat.t figuraoi depingit, quam illi in sanguine effingunt, ille nutritis a se iniprimit niembris, cum propriis, tum aliquando etiam alienis; sicut imaginatio pragnantis in fœtum imprimit rei desiderat;E notam, et imaginatio morsi a cane rahido in urinam imprimit imaginationescanum. Sic multi subito canescunt; alius e puero, unius noctis somnio, in virum perfectum excrevit. Hnc niulti etiam Dagoherti régis cicatrices, et Francise! stigniata referre vohtnt, diini ille corruptionein vehenienter tiniet, alter Christi vulnera vehementitis conleniplatnr. Sic nuilli etiam transportantnr de loco ad locnni transennies flumina, et ignés, et loca innaccessa, qitando videlicct vchementis alicnjus concupiscentix, ont tinwris, vel audacia' species spiritihus iinpressx, vaporibns perviixla- nioimt organnni tactiis in sua origine, una cnni phantasia, qnœ motus localis principium est. Unde concitantur membra et organa motus ad motuni, moventurque sine errore ad locum imaginatum, non quidem ex visu, sed ex phantasia interiore. Tanta est vis anim;c in corpus, ut quorsum ipsa imaginatur et somniat, ipsum corpus simul attollat atque traducat. Legimus alia pleraque exempla quibus vis animœ in corpus cum admiratione explicatur, quale illud scribit Avicenna de quodam, qui cum vellet, corpus suum paralysi ohlœdebat. Narratur <ie Gallo Vibio, eut hoc accidit uni, ut in insaniain non casn incideret, sed judicio pervenirel : tiaiit duin insaitos iinitatur, diiin ingeitii lenociniuin ftirorein pittat, quant adsiinulahat insaniam, ad veram redegit. Et Augustinus refert quosdam qui aures pro arbitrio moverent, et qui immoto capite verticem totam deponerent ad frontem, revocarentque cum vellent : et alium quendam solitum sudare ubi vellet. Notum quoque est aliquos flere cum volunt, et ubertim laclirymas pro-

fundere : quosdam etiam repertos, qui eorum qu;v déglutissent, varia paulatim tanquam de sacculo, quod placuisset, proferrent. Et liodic adhuc videmus plures, qui avium, pecorum, canum hominumque quorunque voces sic imitantur exprimuntque, ut disccrni omnino non possint. Jant vero et fœniinas in mares mutatas fuisse, ntultis exeiuplis narrât Plinius; similia et stto tenipore accidisse testatiir Pontaitus, de qnadain muliercula Caietana, et altéra qtiadain Alinilia, qux ctiin iitraque nupta, post plures aitnos in viros iniitatx sitnt. Quantum autem ipsa imaginatio possit in animam, ncmo ignorât : est enim substantif animx' vicinior quam sensus, quare etiam plus agit in animam quam sensus. Sic mulieres per introductas certis magicis artificiis fortes imaginationes, somnia, suggestiones, sœpissime ligantur in amorem alicujus arctissimum. Sic perhibent Medeam ex solo somnio exarsisse in amorem Jasonis. Sic anima nonnunqtiain per vebeinentein itnaginatioitctn vel speculationeni a cor porc omnino ahstrahitiir, qiiemadiitodum Celsus narrât de quodam preshytero, qui quotics coUihuisset atiferebat se a sensibtts, et jacebat sintilis mortiio, ut cum pungeretur et ureretur, non sentiret iilliiin doloreni, jecebatque iintitotiis et sine anhelitu; hominuin tanten voces, si altius inclamassent, tanquam ex longinqtw se audisse postea referehat. \'erum de his abstractionibus latius in posterioribus disseremus. (Liber I, caput i.xiv.)

Quoinodo pnssioiics auinii etiam opcraiitur extra se iii corpus alieiiiiin.

Passioncs aniinx qux phantasiam scqitunlnr, qiiando vebementissiinx sunt, non solunt possunt imniutare corpus proprium, verutnetiam possunt transcendere ad operandmn iit corpus alientiin, ita, qnod adinirabiks qiixdain inipressiones inde producantur in elententis et rébus extrinsecis, atque etiam ntorbos quosdam aniini sive corporls, sic possent atiferre vel inferre : nam passiones anima.- .sunt potissima causa temperamenti corporis proprii. Sic anima forliter elevata et vehementi imagiitatioite acceitsa, imniittit sanitatent vel xgritiidinem, non soluin in corpore proprio, sed etiam in corporibits alienis. Sic putat Avicenna, quod ad imaginationem alicujus cadat camelus. Sic qui morsus a cane rabido in rabiem

Page 1