‹ Les Établissements de Rouen: études sur l'histoire des institutions municipales de RouenChapitre 26 sur 74 · OLERON · texte numérisé non relu

OLERON

1146. Paris.

Diplôme de Louis VII confirmant, du consentement de sa femme Eléonore, à la Trinité de Vendôme tous les biens situés dans le Poitou et la Saintotige, donnés à cette abbaye par Geo/froi, comte d'Anjou ^ et notamment le quart de nie (fOléron, l'église Saint-Georges, les églises Notre-Dame et Saint-Nicolas du château d'Oléron ; il exempte tous les habitants de taille, queste, gîte, procuration, host et chevauchée, réservant seulement au roi ou au sénéchal, en personne, le droit d'exercer les droits de gîte, procuration, host et chevauchée ; il spécifie que la justice de ces domaines appartiendra à l'abbaye et que, dans le cas de rébellion, le sénéchal s'associera aux moines pour la répression.

Original; Archives de Loir-et-Cher, série H, abbaye de la Trinité de Vendôme, prieuré de Saint-Georges d'Oleron».

In nomine sancte ac individue Trinitatis. Ludovicus Dei gratia rex Francorum et dux Aquitanorum. Régie liberalitatis interesse dinoscimus ecclesiarum quieti pie providere, et collatam eis ab antecessoribus nostris libertatem integram inviolatamque conservare. Tune enim concessum nobis regni diadema ab eterno rege vere cognoscimus si sponsam ejus, sanctam matrem ecclesiara, pro commisse nobis potestatis offitio et diligimus et veneramur. Notum proinde facimus universis tam presentibus quam futuris quod, petitionibus Roberti venerabilis Vindocinensis ecclesiç abbatis et monacorum loci ejusdem, rogante pro eis dilecto fidelique nostro

* Je dois communication de cette pièce et de la suivante à l'obligeance de mon confrère, M. F. Bournon, archiviste de Loir-et-Cher.

Gaufrido, duce Norraannie et comité Andegavensi, bénigne condescendentes, universa que quondam eidem monasterio a Gaufrido comité Andegavensi et uxore sua Agnete comitissa Pictavorum, annuente fiiio ipsius comitisse Guillelmo, comité Pictavensi, in pago Pictavensi et in pago Xanctonico pia devotione collata sunt, nos quoque, cum assensu et voiuntate Alienordis regine collateraiis nostre, prefate ecclesie Vindocinensi ita libère sic intègre perpetuo possidenda concedimus, sicut a predictis antecessoribus nostris fuere collata, et in ipsorum munitione manifeste vidimus et fideliter designata. Sunt autem hec in pago Pictavensi : apud villam Galniacum, terra que dicitur Ad petram ; in ipsa civitate, due domus in foro; in suburbio ipsius, mansio una ; apud Avaisiara, parrochialis ecclesia sancti Martini cum integritate sua; medietas ecclesiarum Olomne, cum décima salinarum et vinearum et omnium inde exeuntium. In pago vero Xanctonico sunt ista : boscus sancti Aniani, et boscus de Columbariis, cum omnibus utilitatibus, salinis, aquis, molendinis, piscationibus, totum et ad integrum quicquid divisione .accingitur quam predicti comes et comitissa ibi fecerunt ; medietas quoque nostre partis sepiarum per totum Sanctonicum pagum ; ecclesia quoque de Poio Rebelli, cum omnibus ad eam pertinentibus, et nostra pars excluse de ponte Sanctonico. In insula Oleronis : ecclesia beati Georgii cum quarta parte ejusdem insuie, et çcclesia beatç Marie que est in ipso Castro, et in ejusdem parrochia, çcclesia sancti Nicholai. Preterea vero, ad majorera ejusdem ecclesie immunitatem, regia nimirum auctoritate, statuimus ut nuUus deinc[eps] prepositorum vel servientum nostrorum in omnibus superius enumeratis, nec talliatam aut questam, nec jacere vel procurationem, nec exercitum vel e[quitatlum habeat aut requirat, nec omnino aliquam exactionem aut violentiam vel exigat, vel imponat; solummodo autem, nos et dapifer noster jacere et procurationem in eis, exercitum et equitatum, si présentes erimus, habebimus. Prefata vero ecclesia Vindocinensis in omnibus presignatis intégra servitia et intégras justicias obtinebit, et si forte homines suos in aliquo rebelles aut contradicentes invenerit, dapifer noster monachis prefati loci cumadjutor extiterit. Ut hoc igitur ita ratum in perpetuum inconcussumque permaneat, scripto commendari, sigilli nostri auctoritate muniri, nostrique nominis subterinscripto karactere fecimus consignari. Actum publiée

Parisius, anno ab incarnatione Domini m® c** xl** vi**., regni vero nostri x°. , astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Radulfi Viromandorum comitis dapiferi nostri. — Signum Guillelmi buticularii. — Signum Mathei camerarii. — Signum Mathei constabularii. — Data per manum Cadurci [Monogramme,) cancellarii.

Ego Alienordis regina laudavi hoc, et sigillum meum, cum sigillo domini régis, apposui. [Traces de deux sceaux pendant sur lacs de soie jaune,)

Diplôme dElionarty reine de France et duchesse dT Aquitaine , confirmant fabolilion par Louis Vil des mauvaises coutumes qui existaient dans file dOléron au détriment des hommes de tabbaye de Vendôme.

Original, ArchÎTes de Loir-et-Cber, séné H, abbave de la Trinité de Vendôme, prieoré de Saînt-Oeorges d'Oiéron. — Fac-similé, collection de l*Ecole des Chartes ; héliograTores, n* 221 .

Ego Alienordis Dei gratia regina Francorum et Aquitaiiorum ducissa. Notum fieri volumus iiniversis quam presentibus tam futuris quod pravas illas consuetudines quas in hominibus Vindocinensis ecclesie de Olerone senientes seu ministeriales nostri maie tenuerant, prout a domino nostro rege Ludovico condonate sunt et dimisse', ita etnoseidem ecclesiç condonamus atque dimittimus, et, sicut per auctoritatem regalis precepti destructe siint, in perpetuum eas abolemus ac deinceps requirendas non esse sanccimus. Erant autem hç

^ Le diplôme de Louis VII auquel il est fait ici allusion est également conservé dans le fonds de la Trinité de Vendôme. Le dispositif n*est pas différent de celui de Pacte que nous publions, et que nous avons préféré, parce que c'est une des très rares pièces, émanées d'Eléonore conmie reine de France, dont l'original existe encore. Voici le début de l'acte de Louis VII : • In nomine sancte ac individue Trini-

• tatis. Ludovicus Dei gratia rex Francorum et dux Aquitanorum, om- > nibus in perpetuum. Dignum nos exequi credimus régie potestatis » officium si pravas consuetudines, quarum usus in dampnum eccle-

• siastice libertatis inolevit, penftus extirpemus. Quo nimirum intuitu,

• dilectissimorum nostrorum Gaufridi \idelicet Burdegalensis archie-

■ piscopi, Gosleni Suessionensis, Bernardi Xanctonensis episcoporum » interventionibus exorati, Roberti Vindocinensis ecclesie abbatis petik tionem propitiis auribus attendentes, pravas quasdam consuetudines

• quas in hominibus ipsius Vindocinensis ecclesie de Olerone ser-

■ vientes seu ministeriales nostri maie tenuerant in perpetuum abo-

• lemus » La suite comme au diplôme d'EIéonore.

consuetudines : impetebant siquidem servientes seu ministeriales nostri quemlibet hominum Vindocinensis çcclesiç in prefata insula de quolibet forisfacto absque presentis testis productione, et inposite culpç purgationem, nisi per duellum vel percalide aquejudicium, nolebant omnino recipere. Intendebatur autera preterea a servientibus seu ministerialibus nostris ad versus quemlibet hominum presignatorum, — vel abaltero ad versus alterum, vel etiam a quolibet ad versus eosdem, — quod supra regiam prohibitionem aliquid presumpsisset, ut vel hominem illum aut illum percutere, vel capere pignus pro debito, vel quidlibet aliud. Harum vero consuetudinum prior, appellatio, secunda, defensio régis appellabatur, et in intolerabile gravamen hominum illorum pessime creverant, dampnose perseverabant. Alteram igitur earum, id est defetisionem \ prefatç ecclesiç ex toto dimittimus ; alteram autem, id est appellationem, nisi cum presentis testis productione facta fuerit, perenni quoque silentio condempnamus. Quod ut ratum in posterum inconcussumque permaneat, scripto commendari et sigilli nostri auctoritate corroborari precepimus*. {Traces de sceau pendant,)

* Le diplôme du roi ajoute ici : « pro summe reverentia divinitatis » nostrorumque indulgentia reatuum Vindocinensi ecclesie »

' Voici les formules finales du diplôme de Louis VU; elles ont Tintérêt de dater les deux actes : « Quod ut ratum in posterum inconcus- » sumque permaneat, scripto commendari, sigilli nostri auctoritate » muniri, nostrique nominis subterinscripto karactere fecimus consi- • gnari. Actum publice Pictavis, anno ab incarnatione Domini m« c*» » XL* VF., regni vero nostri x»., astantibus in palatio nostro quorum

■ nomina âubtitulata sunt et signa. Signum Radulfi Viromandorum » comitis, dapiferi nostri. S. Mathei camerarii. S. Guillelmi buticularii.

■ S. Mathei constabularii. — Data per manum Cadurci {Monogramme.) » cancellarii. » {Traces de sceau pendant.)

1224, 14 août. La Rochelle.

Privilèges concédés par Hugae de Lusignan aux habitants d'Oléron.

Copie du xvnr siècle *. Bibl. nat., coll. Moreau, vol. 634, fol. 13.

Universis tam presentibus quam futuris presentem cartulam inspecturis, Hugo de Leziginaco' cornes Marchie et Engolinnis*, salutem. Noverit universitas vestra quod dominus Ludovicus rex Francie dédit et concessit nobis et heredibus nostris insulam de Olenore* cum omnibus pertinenciis suis, tenendam ab ipso et heredibus ejus in perpetuum et pacifice possidendam. Nos autem, in presencia ipsius, dedimus et concessimus fidelibus hominibus nostris dicte insuie et heredibus eorum et omnibus in dicta insula habitantibus et manentibus, tam futuris quam modernis, per totam terram nostram et per totum posse nostrum, omnes illas libertates et dignitates quas dominus rex Francie supradictus dédit et concessit per terram suam burgensibus suis de Rupella, prout in cartula sua continetur, quam super hoc eisdem burgensibus sigillo suo roboratam donavit. Volumus insuper et precipimus quod dicti homines nostri de Olerone et heredes eorum suam communiam habeant et teneant pacifice et quiète, eodem modo et eadem libertate qua dicti burgenses de Rupella suam communiam tenebunt et habebunt. Omnes vero supradictas convenciones dictis hominibus nostris de Olerone et heredibus suis.

^ Cette copie, faite pour Bréquigny sur un ms. de Londres (Mus. Brit., Cott. Julius, E 1, fol. 4', est très défectueuse; nous en avons laissé subsister toutes les fautes ; elles ont cet intérêt d'éclairer sur la valeur de la copie.

* Lezigniaco.

' Engolisme.

^ Olerone.

in presencia domini régis, super sacrosancta evangelia, juraviraus nos in perpetuum bona fide conservaturos et quod ipsos et res eorum fideliter et bénigne, sicuti homines nostros, custodiemus. Ipsi auteni, simili modo, pro se et heredibus suis, juraverunt quod fidelitatem nostram et heredum nostrorum bona fide contra omnes homines, saiva fldelitate domini régis Francie, in perpetuum observabunt. Actum apud Rupellam, anno gratie m** ce** vicesimo quarto, mense augusto, in vigilia Assumpcionis béate Marie, videntibus et audientibus fratre Garino Silvanectensi episcopo, domino Enjorando de Cocy, domino Bartholomeo de Roies, domino Johanne de Bellomonte, domino G. de Rançon, militibus, R. Fulcheri, P. de Faia, J. Galerne, et G. de Cavig, burgensibus de Rupella. Et ut hoc ratum et stabile permaneat in perpetuum, dictis burgensibus nostris et heredibus eorum dedimus présentes * cartulam, sigilli nostri munimine roboratam.

* presentem.

Page 1