ACTE DE PARTAGE
Du 9 février 1282, intervenu entre les seigneurs Félix et Marc de Hongrie, fils du seigneur André, dit le Vénitien.
Qu'on veuille bien remarquer qu'à cette époque André n'était pas encore roi.
In nomine Domini amen. Anno nativitatis millesimo ducentesimo octogesimo secundo, indictione décima, die nona mensis februarii, coram me notario publico et testibus subscriptis. Cum olim ex tenerabili memoria IUustris Principes Stephanus in Italiam per gmtem Galliam transirisset, antequam tenetas advenir et , jura, pactiones, acquisitiones \ transactions, per diversas donationes denariorum et actiones acquisivisset supra terram, dominium et Castellum Croviaci dictum Crouy, per donationem inter vitoselegisset etinstituisset universalem donatarium suum charissimum fxliumiUustrem dominum Andream dictum venetianum in possessorem omnium tuorum bonorum quorumeunque, nunc terris maxime distatis bella diversa agens pro diversis juribus consessionibus ac pactionibus sibi illustri patri concessis. Hinc est quod dominus Felicius dictus Crouy Chanelis condominus Croviacensis natu major dicti domini Andrée dicti venetiani; et dominus Marcus Croy Chanelis (rater nalu minor dicti domine Felicii Crouy Chanelis, et filins secundus dicti domini Andrée dicti venetiani, ambo fratres volentes ad divisionem perpetuam juste pervenire omnium et singulorum bonorum inter eus communium, et que alias fuerunt dicti domini Andrée dicti venetiani, nunc ambis domiuis filiis suis instrumento simili concessis recepto manu Thomas» Foscariiu notaiii, continentem quoque dictam procurationem dicti do-
mini patris anno domini millesimo duccntesimo septvagesimo octavo, indictione soplima, die vigesima quinta, datum meusis Januarii, dicti domini fratres scicntor, prudenter et spontanei pro se, suisque heredibus et successoribus, bona mente et sine dolo, metu, vi,errore, in hocpresenti et publico instrumente, semper et omni tempore valenti fecerunt, de predictis eorum pussessionibus omnibus utrinque, cum concordia duas partes, tractatu nihilominus nobilium et egregiorum virorum Amade Comilis Genève et Pétri Pilosi, ex parte dicti domini i'elicii Crouy Cbanelis, et Raduiphi Clarimontis domini Negellc nec non (iallie connestabilis ; et Baldevini Quisnc castellani Burburgi, ex parte dicti domini Marci Ciouy Chanelis Iibenlcr et in omni veritate ah eisdem domini s fralribus ad hoc expressim nominatorum et electorum, qui magna cura applicantes, demonstrantos, déponentes in una parte singula universa et omnia possessionnes et bona quibuscunque locis reperiantur, sint et fuerint, que dictus dominus Andréas dictus venelianus pater amborum dominorum fratrum, in Galiia quondam et quolibet eorum in solidum concesserit, seu dicti fratres quibuscunque . ante presentem divisionem per pacta, jura acquisitiones, tractaliones et denariorum donationes acquisiverant, possidebunt et liabebant et presertim supra terras Dominium et Castellum croviaci dicti Croy nomineet ex parte dicti domini Andrée dicti venetiani,condam que sibi competebant et competere poterant et debebanl circa dicta dominia castelia, terras et possessiones ejusdem nominis, sive sint dicta bona contentia terris cultis et iucultis, pratis, vineis, pascuis, nemoribus, piscariis, censibus, censilis domibus et hospiciis, juribus, jurisdictionibus, dominiis utilibusque directis, homagiis et servitutibus, accionibus, et ecteris omnibus aliis, quibuscunque et ubicunque sint et fuerint, scu nunc et in futurum, sub quibuscunque nominibus occupatis et possessis inveniantur, tantum modo et solis Gallie provinciis, exceplis precipue et sine qua exceptionc presens hoc instrumentum nusquam advenisset omnibus bonis et possessionibus quibuscunque nominibusque habet, possidet
et arbere et possidere débet, virtute quoruradam insirumcnlorum toto mandamento,hujus loci Alavardi, diclus dominus Felicius Crouy Chanelis filius natu major, dicti domini Andrée dicti venrtidhi et frater natu major, dicti domini Marri Croy Chanelis, que possessions et borxa quoeunque nomine non ponantur ncr. computantur in parte dividenda inter ambos dominos fratres supra nominatos, quequidom bona el pos^essiones quoeunque nomine sintet fuerint in futurumdn eorum ipsorum concordia et utriusque consensu, ipse dominus Felicius Crouy Chanelis frater natu major pervenit in paeem et eam ipse dictus dominus Felicius Crouy Chanelis de ipsius domini Marci Crouy Chanelis fratris sui natu minoris voluntate et bono consensu, ac spoute pro sua portione acceptavit et elegit, et ea se contentum vocavit, et dixitde iisdem bonis quibus omnibus sub pactis et conventionibus supra et infra scriptis, in alia vero parte divisionis posuerunt, denotaverunt et assignaverunt omnes possessiones, singulas et diversas quascunque consistant et consisteredebeant, seujuribus, bonis, jurisdictionibus, domi- " niis, accionibus realibus et personalibus, utilibus et directis, cencibus et eensitis domibus, vergiis, pratis, terris cultis, etincultis, nemoribus, vineis, pascuis,piscariis, homagiiset servitutibus et aliis omnibus, quibuscunque sint et fuerint et esse div beant, et quibuscunque nominibus possideantur et occupentur, nuuc et in futurum totis Gallie Provinciis, que quondam dominus dictus Andréas, dietus Venetianus, seu dicti domini fratres moderni, nomine ipsius dicti domini patris, antepresentem divisionem habebanl, possidebant et habere, possidere peterant et debebant quomodocunque in totis llallie provinciis, una cum dictis terris, dominus, castellis et habitationibus loci Croy, cum juribus cjusdem universis et hec pars de utriusque ipsorum dictorum domiuorum fratrum supra nominalotum cum concordia et consensu ci Jem domino Marco Crouy Chanelis pt rtinebit et erit, et pertincre et esse debebit, nunc et in uturum tempus et sua bona voluntate et consensu, idem dominus Marcus Crouy Chanelis hanc partem et portionem, pro sua
parte accepit et elegit et en se dixit contentum et vocavit de bonis omnibus supra et infra denominatis et specificatis, sub pactis et conventionibus quiquibus et supra et infra scriptis et conventis. Et primo, quod uterque amborum dictorum dominoruin tratrum. possit et valeat, per se. vel per alium débita procuratione coustitutum si voluerit et sibi videbitur justum et debitum infra sex annos proxin;os quoscunque et non ultorius non obstantibus quibuseunque pactis et conventionibus impetrare, reclamare et obtinere, de utriusque partis consensu, sive voluntale, sivi voluerit sivenoluerit novam divisionem. dictorum bonorum hoc presenti instrumenlo divisorum, hoc salvo tainen et retento, quod ille dictorum dominorum fratrum novam fieri divisionem r<xlamans et petens ducentas libres bonorum solidorum turonensium alteri solvere, pagare teneatur ac deliberare, antequam ad divisionis nove inscriptionem incipiatur. Secundo, quod dictus dominus Marcus Crouy Chanelis, dicto domino Felicio Crouy Chanelis fratri suo natu majori, mille septvaginta libres bonorum solidorum turonensium solvere, ab hodiernointra très menses teneatur ac debeat inaugmentum debitum portionis dicti dominiFelicii Crouy Chanelis, una quaque libre pro viginti solidis turonensibus grossis régis francie ad 0 rotundum boni argenti, ac legalis ponderis computata, et uno quolibet Turonense, pro unico denario in dicta summa specificate pecunie enumerato et computato.
Tertio, quod si ex ambobus dominis, videlicet dictus dominus Marcus Crouy Chanelis aut saltem dominus Johannes filiu dicti domini Marri Crouy Chanelis uxorem et sponsam non duxerit nobilem domicellam Catharinam condominam terre et castelli Croviaci, dicti Crouy, nec non dominam terre Oranie, ac consobrinam dictorum amborum dominorum fratrum, nul* lum erit hoc presens instrumentum divisionis bonorum, ac si nunquam exstitisset, contrario habebitur et erit. Quarto, quod cmn dictus dominus Crouy Chanelis natu minor, hue usquo venerit, confestim ac brevi temporc, de terra et castello Croviaci dicti Crouy, hujus loci Alavardi per maxime distatis, ac dictis
terre et Castello Crouy redire teneatur confestim, breviquoqui tempore fuit convcntum et actum solcmniter intcr ipsas partes, quod abhodierno die, usquead tempus etdiem, quodietus dominus Fclicius Crouy Chanelis solutus et pagatus erit, et deliberatus de dictis mille et srplingenta libris bonorum solidorum turonensium spocificatis et computatis ut supra, nobilet domini fiuillelmus Pecquiniani, Uugo Monchii, Cillesius dictus (iillo de Malliaco, Guiili.lmus Boulleri dominus Gimpiniolensis, in castellum illusirissiini nostri Dalphini hujus luci Alavardi, demorare ac babitarc teneantur, et debeant obsidibus <li<f<» domino Marco Crouy Chanelis eorum nobilibus personisrelictis usque ad dicte summe perfectum pagamentum, solulionem et dclibcralionem, et in dicto castello, dicti domini illustrissiiui nostri Dalphini custoditi et manutenuli nobiliter ac secundum illustres origines ipsoruin dictorum dominorum expensis et denariisipsius domini Marei Crouy Chanelis, cujus in amiciciam, considerationem, libère volunt et consentiunt in dicto castello demorare, habitare et cuslodiri per homines dicti domini Felicii Crouy Chanelis, usquead dictum perfectuin pagamentum, solutionem ac deliberationem dictarum mille septingenta librarum bonorum sol'.dorum turonensium, specificatarum et eomputatarum ui supra, et hoc de expresso consensu ac boni voluntate ipsorum dominorum, nec non illustrissimi nostri Dalphini, pomobilem domînum Kogerium Cleriaci, confest'nu obtentis et mandatis. Quinto, quod cum bona exempla sint sequenda et imiîanda, pro long» teinporibus dominiorum, dictus dominus rdicius Crourj Chanelis, tam pro se, quam pro domino Antonio suo filio suisriuc beredibusque successoribus uterque et dictus dominus Marcus Crouy Chanelis tam pro se, quam pro domino Johanni Btio suo. suisque heredibusque successoribus, uterque ad christiauain imilationem. nobilium dominorum, dominorum Comitum de Sabaudia que dominorum comitum de Mauriana sibi mutuo et iuvicem promiserunl solcmniter et per juramenta consveta omnibus conlractis, omnibus temporibus et occasionibus se se sustinere hominibus
denariis et ex lotis viribus corporis et animi , et quod siquod absit adveniat uno ex dictis dominis presentibus que futuris quoeunque tempore persecutionem hereditatis vel honoris quod omnos ipsura servire quantum eiseritpossibile semperteneantur et debeant pro qua executione sustinenda et applicanda sibi mutuo et invicem et vice versa promiserunt dicti doraini patres pro filiis suisque heredibuset successoribus domorum utrarumque junctiones et conjunctiones omnibus modis sancla Ecclesia Romana et principibus christianis preinissis, et inter divites et non divites, sine distinctione bonorum favere, celcbrarc, conjungere per matrimoniaet alia contracta et conventa, quantum in ois erit possibile faciendum et peragendum, sibique mutuo et viceversa promiserunt dicti domini patres pro filiis presentibus et futuris, pro se suisque heredibus et successoribus, semper omnibus que temporibus colores albas et rubras armis comportai, et pro alalagmo gentilitio semper nomen sanctum Hyerusalem adoptarc, acclamare et proclamare omnibus bellis et persecutionis temporibus, que dictus alalagmus gentilitius, dicteque colores, dictis dominis, omnibus regibus et principibus, patribus, avis et proavis dictorum dominorum patrum et tiliorum supra nominatorum semper fuerunt consveta, adoptata, et quod ab iis fuerunt reportata ex multis bellis Jherosolimitanis, quodque il la omnibus turneamentis portaverint acclamavcrint et proclamaverint . Sexto , quod dictus dominus Marcus Crouy Chanel is nihil poterit habere in bonis et denariis dictodomino Felicio Crouy Chanelis, concessis et relictis, fugitiv(î^vasione Pétri Crouy Chanelis iîlii dicti domini Andrée dicti Veneliani, qui dictus Petrus filius naturalis dicti domini Andrée dicti Yenctiani nomen abjuraverit dicti domini patris dictorum amborum dominorum fratrum pro vili nomme adoptando Pétri Tarentesani, et hoc non obstante maxima dignitate ecclesiastica ipsius Pétri Tarentesani, et quod dicti boni et denarii quicunque sint et fuerint, fuerunt et erunt et esse debebunt et pertinent in perpetuum dicto domino Felicio Crouy Chanelis, et fuit conventum sub conventionibus supra et
infra amplis, quod si prevalorct aut prcvalcat in fui un» m una pars iuftrran) qnacumque parte posset aut deberet sibi prevalere, partem prevalentcm douât et relinquit «une et in futurum dictus domimis fiater, dicto domino fratri, et hoc donatione pura siœplici et irrevocabili, quedicitur inter vivos et sine spe de céleris revocandis, salvis semper conventionibus, supra et infra scriptis, volens, concedens, precipiens et mandans unus quisque et arabo domini fratres mandantes omnibus bominibus seu personis aliquibusin Empbiteosim ab eisdem dominis fi*atribus habenlibus aut quicunque sint et quibuscunque de dominio eorum, quod tenori hujus publici inslrumeuti pareant ac parère teneanlur et debeant, quamquidem divisioœm ipsi domini fratres laudaverunt et approbaverunt et omnia conteuta in hoc presenti publico instrument pro se et suis heredibus et successoribus quibuscunque et sub obligatione expressa et gencrali, omnium suorum bonorum presentium et futuroruai, mobilium et immobilium, et hoc tactis ab ambobus dictis do- * minis fratribus et eorum quolibet sacro sanctis Dei evangeliis supra quibus juraverunt solemniler et per animam sanctam et terribilem IUustriê regU Hungaric Andrée proavi dictorum dominorum fratrum, quod contra predicta vel aliqua de predictis nunquam venire sed custodire et iuviolabiliter observare, neque de jure vel de facto , arte vel industrie , palam aut publiée et occulte, seu modo aliquo consentira.
Reuunciantes supra nominati domini fratres, in hoc facto, pro se et suis successoribus et heredibus omni eitijfeptioni, doli, vis, metus, erroris et presertun juri dicenti générale» n reuunciationem non valere ; ni si precesserit specialis» et fuit actum quod predictis omnibus fiant duo publica instrumenta unura ex altero cancellata, ad ûdem adhibendam certiorem, et tôt quot sint et fuerint neceaôaria singulo et predicto dictorum nobilium dominorum Araadei Comitis Genève, Pétri Pilosi, Radulphi Clarimontis, et Baldevmi Guisne, facti substantia non mutata. Actum apud Alavarduin, in turre Troll i ; ubi testes fuaruat vocati nobiles viri Dominus Aquc, Kynardus turris
dominus Vinaysii, Remundus Agoulti dominus Beaurieri, Guillelmus Avalonis, Siboudus Clarimontis.GirardusdeBellacomba miles et mistralis.
Ego vero Stephanus Pilati auctoritate imperiali nec non delphinali Notarius publicus, premissis omnibus presens fui, et hanc chartam rogatus et requisitus scripsi, signoque meo proprio et consveto presignavi in robur et testimonium premissorum.
Hatirat : Divisio bonorum inter Dominus Felicium Crouy Chanelis et Marcum Crouy Clianclis fratres, acta Dominorum Amadee Comitis Genève, Pétri Pilosi, Radulphi Clarimontis et Baldevini Guisne arbitragio.
