II

et gladium in viDdicIam malontm tibi ab Ecclesîa datum, sic fe-

riatum géras.— /ii(j., c. xviii.

Cuni pju3niodi principibus, isslinctu Dei, snbdKoB ipsos, ant etiam alienos nullam intmicitiie causam cum eis faabentes, sœpbsime imperium abrogasse, sibique vindicasse constet.... QaJd autetn si rex.... Dei vocem ex ore sacerdotis profectam càntémpserit, legemque seu Scripturam la iis quœ ad salutem omniao sunt oecessaria, aliter quam sacej'dotes docent, intelleierit, anne eliam Ipsum ad sacerdolis arbitrium separatum, seorsim ab aliis habitare, adeoque regaum exulum ac privatum TÎTere oportebit7quidniî(fi'i(f., c. m.) Quid enim? si Josua noiuisset ad verbum Eleazari ducere populum judaicum, nonne populus quod suum erat merilo fecisset, et ducém ejusmodi suas sibi res habere, alioque se meliovi locuin cedere jussissetî— Jbid., à. u.

Cum Benadad, rex Syriœ, pTœlio ab Israelitis Dei grmia vietiu, fugeret in cwilatem, dixerunt ei servi sui : Ecce, audivimta guod Tegesdomm Israël clémentes smf (quasi dicant: Pro ingeuitaAiutiiacte domiti clementia non Tacile anîmum inducunt ut hosles Buos debilis suppliciis aCaciant.,..),;!07ianius itaque saccos in lumbis nostris, et funiculOs in capitibus nostrît, et eyrediamur ad regem Israël: forsitan salvabit animas naîtras. Quod cum Ita feciasent, Achab cui pukhrum ac glorioBum videretur régi capto parcere, non modo Titam ei non ademit [quamvis id unum modo rogatuts fuisset], sed etiam fraternara ultro benevolenliara detulit, ac !œderatum a se diraisit. Porro lucrum quod ev sinistra sua eiemcntia facturus erat, bis propbeUc verbis continetur : Hœc didi Dominus ; Quia dimisisti virum dignum morte de man.\i tua , erii anima luapro animaejus, etfopuba tuus pro populo e jus. ~- Ibid.,

Magnum, serenissime rex, Hajeslas tua lalrorem niiper «œpil, cum in Monilaria ma Prœfatione, uatbolicis regibus, principibus alque ordinibus , tanquam iis quos vcl oculis caplos, vel in obscura caligine summaque veritaiis ignoi'atione vereari putat, manuro suxiliaiiam ;hunianisïiine pitebeie, seque via? ducem promitteri?, parlina etiam tuculentam facem ex una lampadum ante Ikronum Dei in B. Johannis Apocaljpsi ardentium accensam pnefeire aiiimum îndiixil, Nec enim quemquam prEDlcrit quantam negotii vim sibi parât qui se toi cœcis duci^iii offerat, cui prœsertim neque <1omî siue non sil atTatim quod agat, quoque lenipus traducat. Et jam îlliid in mentem multJs venit, S. Johannem, ut lampades illas ante Ihronum Dei ardentes videre posset, aadivisse voeem tanquam tuba dicenlem sibi : Adscende kw, eîque ostium in cœlo apertum fuisse. Atqui haud paulo difflcilius in cœlum adscenditur, quam invividum illum amamtmque campum, floretvtibvs spaliis extensum, et inlerfluente rivo dislinctum devenilur, ubi se Majestas lua lempus et ottum fallere velle signilicat. Omnia ad campum illum tendentibns proclivia sunt; facile et raomento temporis dcscenditur. Sed habent hoc fui'tassis insulEL>, ut inde facilior quam aliis ex locisadilus et cursus in cœlum pateat, cum etiara exPathmo insula Johannes illuc subvolaiit... Iltut autom sil, give Angélus Domini Majcsiatem tuam, ut quondam Habacuc prophetam, in vertice prehensam et in rapillo capilis siii parlatant, sive deommTalttiybius, tw Sj^hû iti; «mxfïumStwiv dextra auricula suspens3m,..currui solis adnnoverit, ut ibi lumen nobis catholicis pneferendum acconderet, ingentem cerle nostra causa laborem cepit, quo nomine nisi pluvimum ei debere nos fateamur, nullo cujusquam beneflclo dehinc digni merito exislimemur.... Et ego quidcm cum Maj es taie m tuam facem de cceload nos dstulisse non omnino impune esse animadverteram, iCa ut

eam ab >ï:schïli Prometheo verba hœc mutnatam recle de se

profiteri posse censeam :

9yntûi dlf'n^v aura; Afifi-nt ics'icut,

quippe quum oculos nimio lampadum illarum anie solium Dei ardentium spleodore prestricU» et hebetatoa^ ac tantum non pe-

nitus effossos reportasse intelligam^ CoUyrium mirificum ex intima mea arte depromere cœpi^ quod Majestati tuœ^meo aliorumque catholicorum nomine^ non tam refcrendœ quam agnoscendœ profitendœque gratise causa offerrem. Id quin Majestas tua bénigne acceptura sit^ non modo summa illius omnium sermone celebrata humanitas, sed etiam pjerspicua muneris non tam utilitas quse summa et multiplex ostenditur^ quam extrema nécessitas et indigentia me dubitare vetat. Gum enim in Monitoria sua Prœfatione, et sanctorum Ecclesiae Patnim et Doctorum scripta se legisse magnopere omnibus persuasum cupiat , et articulum de sanctorum suffragiis nuperum ac novitium dogma in Romance Ecclesiœ officina a theologis qui nova disputandi ratione theologiam corruperintf recenter cusum^ cseterum in scriptis Doctorum qui ante quingentesimum Ghristi annum exstitere^ invisum esse^ seu nusquam videri contendat^ Magdeburgenses autem Centuriatores quos Majestas tua velut fidei suœ participes^ in eaque defendenda collegas, oculis uti neque cœcultare (\) fateri cogîtur, eum articulum in scriptis Patrum anno Christi quadringesimo (2) trecentesimo atque adeo ducentesimo vetustiorum cum yiderint ipsî^ tu m aliis etiam dare videndos exhibeantet sub omnium adspectu ponant^, consequitur ut Majestas tua aut oculis omnino capta sit, aul non medioriter saltem cœcutiat... Itaque nullius miagis quam tua interest, collyrii opéra hebetatam oculorum tuorum adem exacui; non modo quia haud consentaneimi vereque ridiculum schéma est , ut qui ipse sibi ( quemadmodum est apud poetam ] viam non sapit, alteri monstret semitam , sed etiam quia cum cœ^ eus cœco ducatum prœstet, ambo cadunt in foveam. Age ergo^ quo bene vertat lux vera quœ illuminât omnem hominem venientem tfi hune mundum ; cape sis, sercnissime rex, quod tibi paravi collyrium.... Quo quidem nisi oculi tui quamprimum restituantur.ac sanentur, nullum aliud medica^iOntum reliquum esse video, nisi ut panniculo illo, sive linteolo, seu cju'idquid est, quo ab oculis sanctissimse Mariœ Stuarlaè, aliorumque Scoticorum et Anglic(»rum martyrum, qui partim etiam tuo beneficio pro subditis tuis reges terrae facti sunt ; omnem lacrymam Deus abtersit, eo mentù'tufie oculi tangantur. Id quodomnes catholici evenire tibi malumns, quam ut animarum interfeetorum propter verbum Dei et propier

(!) Affreux barbarisme, pour cœcuiire,

(2) Autre barbarisme, pour quadringentesimo.

testimonium quod habebant, ingens illud convicium in cœlo audiatur : UsquequOy Domine, sanctus et verus, non judicas et non vindicas sanguinem nostrum de Jacobo Britanniœ rege ? Ephphetah^ rex, ac tum salvere jubebimus. — Collyrium regium, etc., in epist, dedicator, passim,

Responde mihi, Gazobone. An scis patrem tuum, virum illum optimum, cum uxore nobilis viri Claudii de Monte Lausannensis, cum is domo dLutius abesset, et centurionem seu capitaneum militise ageret, bene diu adulterii consuetudinem habuisse, habitu rauliebri subinde ad eam noctu commeassc, a Claudii propinquis observatum et accusatum, in Tullianum propterea compactum, atque ibi pêne usque ad mortem virgis opertum, et nisi ministerii seu praedicaturae honori consulendum magistratuscensuissent, capitis minorera certo futurum fuisse? An meministi cum te pater peregre profecturus Bezae veslro commendasset , tibi partem ejus Audebertulo olim desponsam obtigisse, teque turpi obsequio, ut tibi in graecis litteris magistri operam navaret meiniisse, quod... nequaquam hortum tam bonum negligendum, scd thyrsos in eo pangendos esse diceret? Meministine te domi Dionysii Gotofredi ubi famulabaris, in culina ante focum more tuo in Homero legentem , cum in hymnum illum incidisses quo Venus Anchisœ pueliari habitu apparuisse, et mox concubuisse narratur, cumque jam carmina lumbum intrassent, et tremulo versu intima tua scalperentur, coUum inters^enientis repente Olympiœ (quod ancillae Gotofredi, domo Italœ, nomen fuit), effusissimo amplexu invadere, osculo ejus inhaerere, et quod libido distenta dictabat, ita probe efficere, ut te deinceps non Hortobonum sed Cazobonum appellari vellet?.... Meministi te in eadem Gotofredi domo Austriaci an Moravi illius baronis conclave et armarium perfringere, Eustathio Homeri interprète, aliisque grsBcis scriptoribus emendis a te destinatos quasi quadraginta aureos eximere, sed a baronis ejusdem œconomo deprehensum, pugnis et calcibusobjurgari, ac nisi te partira extrema egestas, partira grœcarum litlerarum studiura tam impensura , partira denique patris tui totiusque ministerii respectus servasset, in carcerem atque haud scio an etiara in furcam iturura esse ? Merainistine te a Jacobo Esprinchardo Norraanno centura quinquaginta aureos

mutuos accipere^ sed postea quod ille fidei toœ dredidisset, neque chirographum a te exegisset, eosdera in jure abjurare^ et quam- Tis de perjurio tuo salis constaret^ tamen Lectii consulis fayore^ quoniam ei Strabonem tuum honoris causa inscripseras, absolvi? Meministi denique (ut brève faciam et alla quae commemorari possent facinora tua prœcidam) te domi tuœ convictores alere (in quibus Henricum Wotonium , régis tui apud Yenetos exlega-

tum )^ utque libcntius et diutius convictu tuo utereDtur,et

aliquanto plus lucelli tibi acccdcret^ ancillam qiiam forma eis commendarat^ conduxisse^ et quod ejus patris filio dignom erat, lenocinium domi tuœ fecisse ? 7- Holofemis Krigsoederi Landr spergensis BavarL,, Responsio ad Epistolam Isaaci Caxobani, etc. p. 66-70.

Miramur matrem fuisse et Tîrginem quae salutem humano generi peperit ; miramur pariter filiam fuisse régis eamdemqne uxorem^ e qua pontificatus novœ Ecclesiœ productus est. Pneter naturam natus est filius Dei , prœter naturam Ecdesia quoique Anglicana coepit. Maria fuit mater et yirum non cognovit; Anna fuit mater et e pâtre concepit. Ergo tali origine pontificatam 8uum rex Henricus genuit^ tali administravit jure. ConjdgeBU slmulque natam complexus^ non in petra , quod nimis durotn erat^ sed in pulvino et lecto, id est Pa<nXi}c&:, Ecclesiam fùndavit. Quare^ nisi Bolena fuisset , nasci pontificatus An^itti Tion potèrat ; ac nisi (iliae pater misceretur, conjugemque èamSem haberet, Ecclesia non erat.Negligantaut etiam subsannent haecmysteria^ qui crasso sensu res omnes metiuntur ^ qui Dei consilia regumque mores humano et piebeio judicio perpëndunt : ineestas nuptias^ prodigiosam libidinem, salacem i*egis caudam^ deglubentem reginse concham, denique Priapum et Venerem AngUœ exagitent; et rumpantur furore suo qui omnia casta, omnia pudica^ omnia sobria^ omnia sancta exigunt; ringantur quantum possint ; tamen hic pontificatus tanquam integerrimus, h»c Ecclesia tanquam verissima^ hoc evangelium tanquam defœcatissimum,sic hactenus viget, sic floret^ sic originis suœ fructum profert... Ac sane^ quod ad matrimonium Bolenœ attinet^ res pulchra et sacra est, sed appellatione tantum profana imminui-

tur. Pulchra propterea quod regia ; sacra autem quod pontificia ; quo praecipue exemplo passim divini irerbi ministris commendata, cum laude continentiœ in Ëcclesta usurpatur. Ego quae in hoc regno et pontifîcatu imperiti et fanatici hominis mala dicunt^ nos magna ac prorsus dat)p.âata appellamus; quœ illi pudenda, nos colenda ; quœ illi portenta^ nos mysteria; qnse iili diaboli, nos Dei ep-Ya. Quid enim ? Non potuit Bolenam suam rex Henricus uxorem habere, nisi religionem mutaret ; ergone impius fuit? Ai novam pietatem induxit. Non potuit in lot monachos, magnâtes, antistites sœvire; nisi ut sanguinem regni funderet ; ergone crudelis fuit ? At illam romanse potestatis tyrannidem abolevit. Non potuit nuptiis Bolense frui> nisi ut conjugem repudiaret^ ergone adulter fuit ? At libidinis turpitudinem matrimonio yelare conatus est, ut dlscerent tandem Pontiûces Eo^ mani maritalem voluptatem regibus invidere... Prseterea Bolena ipsa nimis pios parentis sui complexus et sic minus jucundos rata^ humaniter corporis sui meditullium, illud pontificatus seminarium^ suaviss i mis induisit procis^partim ut ea se parte reginam ostenderet qua pontiûcem rex agebat, partim vero ut optimi patris-mariti majestatem^ illud^.inquam^ Ëcclesise caput^ in- Tisibili gratia et décore auctum ^ amplificatumque iret; partim etiam ut vicissim eoronaret maritum suum^ a quo in communiooem tori et sceptri assumpta erat. Non aurum igitur sed corni^a reddidit , quae pro divinitatis insigni olim habitu y etiam diadelOatum prsestantiam superabant. Pulchrum profecto erat non coronatum modo regem^ sed x6paa(pdp«v sive comutum incederç, qua dbcvivoSoXta (1) factum fuit, ut jam de pontifîcatu Henrici nenadubitaret. Nam et Alexander Magnus^,,cun^j difficulter iippetrariç ab hominibus posset, ut filius Joyis crederetur^ non aptius iiiyenit remedium quam si torta Hammonis cornua a^i^umeret^ faciemque transformaret. Ejusmodi quoque radiis postcpiam sacrum Ecclesiœ caput fulsit, ad omnes omnino ministros Ecclesiœ derivati sunt"solemniterque receptum est ut hi, velut parvi pontifices, et muneris sive ministerii^ et matrimonii simul insignia frontibus gérèrent. Nam sine conjugio ad ecclesiasticam banc

(1) Je ne vois pas ce que Scioppius a voulu dire par ce mot qu'il me parait avoir forgé, ou qui a été mal imprimé. Peut-être faut-il lire )6tpc€eXaiav^ de jcipa^ corne, et ôSeXaîa, suture longitudinale du crâne : ce qui aurait quelque rapport avec sa dissertation hérissée de cornes.

coronam nemo valebat pervenire. Et an pulchiius esse qnid potuit quam quod olim numinibus^ postea regibus et BntannisB pontifici fuit attributum? Gornua Ecclesiœ coronam faciunt^cornua illusti*aiit sacra pulpita^ cornua animant templa, l'egunt consistoria^ cornua cœlestem douant facundiam^ confinsant spiritus gratiam, et facienti ad populum verba auctoritatem conciliant.— Is, Cazauboni Corona regia, etc., p. 48-56.

. . . Nemo denicfue in te, rex maxime, quod sperneré inatri^ Mariœ religionem ausus sis, et opinionibus uotIs constanter adheerere. Sic fortassis natus eras, sic a viris sanctissimis imbutus, et a Buchanano tuo edoctus,ut partim nattirae, partim instituUonis beneficio intelligeres quid optimum in Dei cultu atque utilissinaom esset, quid conservaret tibi regnum tuum, alienum promitteret. Ergo ad Henricum convertisti animum, ad Edoardum, ad Elisabetham ; hsec vestigia placuerunt, hsec eiempla secutus es; tandemque sic fortuna favit, ut quorum vitam, mores, virtutés exprimeres, eorum dignus fastigio yidereris. Evectus tandein ad Angliœ regnum , facere potuisti quidquid homihes Romanse Ecclesiœ addictos affligeret perderetque; eaque ratione admifiish trasti potentiam ut omnia Ecclesiœ causa faceres et pontificatum stabilires. Huic magnitudini ea jam nécessitas conjuncta lest ni nisi sœvus babearis, bonus esse non possis, ac nisi hostem Romanum pontificem habeas, pontiiîcis nomen ipse cogaris depoi^re. " Esto, et jam culpœ infamiœque aliorum hactenus primatak <^ noxius fuerit atque reprebensus, fuerit, inquam, primus Anglf» pontifex mœchus, secundus puer, tertius mulierj^tu jam admira* bili doctrina tua, reverendissime rex , et ingenio prope divine consecutus es^ut tegere et abscondere possis qui^fquidembes-» cendum videtur ; peccare (si hoc peccare est Henricum, EdoiÊrdum, Elizabetham gloriosœ memoriœ reprœsehtare), et tamen bonus haberi ; sœvire (si tamen hoc sœvire est de superstitiosis subditis supplicium sumere), et nihilominus clementiœ laudem

tibi arrogare Tu jam Henricus es, tu Edoardus, tu Elizabétka

quam scmper in oculis habes; quasi omnem in te sexum^ oni«* nemqueœtatem laudem. — iitd., p. 59-63.

fi--' 'i '■•*'

Ac sane ejusmodi corporis tui constitutio est^ ut omnino digna cleliciis atque voluptate videatur : ejusmodi membrorum omnium «ùf uia , ut si una crura excipiantur^ videaris studio potius quam casu, docte potius quam régie procreatus esse. Ergo qui te erectum yident^ plus in tibiis esse animadvertunt quam supplere femora^ clunes^ yenter» pectus^ collum^ caput possit ; et tanquam longioribus columnis non magna ediûcii moles sustentatur, prsecipua in fulcris corporis majestas consumitur. Hoc propterea dico ut yideant Scoti tui, qui per manum , pedem^ nomenye ducis antiqua consuetudine in contractibus jurai^e consueverunt, crura tua tam solemni religione digna esse. Imo yero ut bine discant pictores omnes quid praecipue in imagine tua exprimendum sit; ut fateantur a naturse regulis corpus quidem abire, sed laudem non amittere.Utantur alii grallis ; tu idem cruribus faciès, et tanquam terram spernas^ sublimis ambulabis. Id yero noyum non esse aut a natura regum non alienum, Edoardus 1, Angliae rex ostendit^ qui a tibiarum longitudine^ ut Hector Boëthius scribit, Langscanzius fuit appellatus. Sed nimium ego in cruribus tuis pedibusque contemplandis haereo. Si formosus esses, ac similitudinera cum payone haberes, ad caudam me transferrem; sed quia seorsim mihi cauda tua anliea laudanda est^ a yultu potius ordiar ; in quo qui peregrinitatem nescio quam ac deformitatem, tanquam deprayatum formae genium, accusant, use illi nimis delicati sunt, ac certe ignorant banc yiri et praecipue régis pulchritudinem esse , si aut turpis, aut turpi proximus yideatur. Nec aliter Euripidis illud inteliigendum, ei^o$ à&ov Tupawt^oç. Et tamen contrahe faciem, torque lineamenta, prode bis larvis animum, pulchér esse potes, quoties opus est. Quotiescumque extra tuum bortum pomalegis,formam in te lasciyieptes.... inyeniunt^ pulchrumque putant quidquid rex opère non communi facit^ sanctum quidquid pontifex perGcit. Namque ego fortassis nimis jam sécréta penetro, tuque mayis harum rerum laudem in conscientia tua quam rumore publico positam esse. Satis etiam erat publice dicere eos affectus et blanditias veneris tuœ, quas omnium non potes oculis subtrahere, aut negligis. Gujusmôdi sunt: in epulis ebria yoluptate oculos pascere, yerborum petulantia, cupidinem concitare, contrectare malas, suayium pangere, et ye-

lut a fumo flammam ordiri^ quam in secessu extinguas. Hasc^ inquam^ dicere satis erat; atque hœc omamenta qusedam tuœ vitee sunt^ quibus consequeris ut nemo te tristem^ nemo matutiDum, nemo durum appellet^ sed suavem^ hiiarem^ solutum omaes célèbrent : quasi tu nobis et sapientem sine supercilio, et doctum sine pallore^ et principem sine cura représentes. Agis regem et rigorem exuis; agis pontiâcem^ et suavitates assumiB.Qnld mol* tis? Misceri Vencrem cum Minerva posse , Voluptatem' cumneii^^ gionp, admirabili sapientia et inusitata haetenus sanctitate os» tendis. — Ibid., p. 100-105. r

HUaris es^ et de rébus fidei agis; hoc regium est. Genio indulges^ et SJilutis mysteriaordinas; hoc regium est. Non edis» aed^^iotiii regium est. Non bibis^ sed cum strepitu sorbçs ylBum » et velut sugis; hoc regium est. Jam vero saepius manducare et visprifer rias dare^ tam naturale est^ ut ab omnibus animalibus usarpe* tur. Refundere cibum^ quoties opus est^ supematurale puto.Qcuid menstruum esse posse Galenus prsescribebat^ rex capaoissiiiief ta fréquenter et assidue facis^ nec decumbis; tamque facile tiJ^e^ ex equo vomere quam in mensa onerari.

Nec in ullo haetenus observatum. Nam cum solus es et spattaris^ non recta profers ac distinguis vestigia^ sed in gyrapi toUjk gressum^ et circumis^ sive Libero ductore^ propitio tibi noniipei sive alio naturae instinctu : tanquam incessu ipso œtemitalicpi formes^ ac cœlesti testeris motu ubi animum coUocaris^ Aut&)U lor^ aut sic eundo philosgpharis quoque , ostendisque in orben^ agi omnia ac mu tari quœcumque in rébus humanis Vid^qiiiAf Nisi potius hinc nobis discendum sit, te unum inteir ' reges <4^8i9% qui divina ingenii doctrinseque yi convertere statum* Eurpps^i^ miscere sacra profanis^extoUere ima, deprimere summa possis^T^ Jôtd., p. 113-113.

Nonne in tua grammatica modes omnes yerborum de medio penitus sustulisti? sed ingenti temeritate. Nonne moàum potenr tialem et permissivum, ut vocant^ perpétue exsilio damnasti ? sed

iiifrunito prorsùs ore. Nonne gerunda universa^ seu gerundia in CiTUcem egisti? sed tu ipse propterea cruciarius insignis. Nonne ^5t 5upma cuncla pereraisti? at supin a valde incogilanlia. QttiA «implius? Cunctis adjectivis adimis gênera. Quid imperitius? Cutic- "tis nominibus personas dctrahis. Quid insubidius ? Guncta verha neutra explodis. Quid amentius? Cnncis. verba irriper sonalia abrogas. Quid ineptius? Quid prœterea? Negas nullum genitivum ab aliquo adjectivo régi. Nihil absurdius. Negas (ia/tvwm nominibus similitudinem^ utilitatem^ facuitatem aut contra ^nantibus addictum. Nihil stolidius. Negas accusativum nominibus dimensionem partemve redolentibus aceeptum referri. Nihil vesanius. Ne^ gas ablativum a nominibus adjectivis gradum comparationis^ instrumentum^ causaro^ modum aut similem circumstantiam praé se ferentibtis imperari. Nihil stupidius. Perge. Verbum substantivum genitivo et ablativo spolias. Flagitiose. Activis verbis duplicem accusativum nunquam concedendum clamas. Inconsulte. Accusativum spatii vel temporis verbis invides. Improbe. A 6/ah*vum cum praepositione a vel ab rem agentem enuntiante îni vejrbi passivi potestate esse inficiaris. Inerudite. Nunc aliquid insuper pro'cacitati tuae restât? Immania tuae inscientiœ^ multijugisque allùcinationis deliramenta. Accusativum cum verbis motum ad locum significantibus copulatum a supinis pendere negas. Negas genitivum ullum participas in dus exeuntibus manare. Negas ulla nomina commun is esse aut omnis generis. Guncta adverbia geniiivis exuis, caeterisque casibus fraudas. Substantiva nomina in adjettiva vertis, pleraqne in adjcctiva pariter transformas, aliaque sexccnta id genus piacula passim fréquentas^ quse ego omnia vel meo uno Deniiscalpio penitus jugulo , tua Parddoxa temùlienta; probo, tuam Minervam insulsam revinco, tuum Mystagogum lati^ nitatis fanaticum ostendo^tuum Mercurium bilinguem meoi Stri^ gili elinguo, cœteras tuas sordes Grammaticûs novaculafnea funditus erado. — Alberti de Albertis Lydius Lapis, p. 533-535.

Hinc trans Alpes avolare gestio, cum hic parum tuto me vivere ipse Venetorura dux censeat, qui me monendum curavit ut etiam atquc eliam me custodiam, nec ullam mei copiam inimicis faciam, quos ipse me multos et potentes habere sciât. Itaque

20i LES GLADIATEURS.

nec fundiim meum obire audeo quem in agro Mantuano habeo sub Godio vel Goito, qui vere est optimus maximus (ut jureconaulti vocant fundum nulli servi tuti obnoxium prorsusquc libeni* mum), et dominis quondam suis clarissimis Piscariœ marchionibus tantura reddidit vectigalis, unde centum hominum familia facile yitam toleraret. Is autem multis annis incultus jacuit, cum longo tempore Mantuanis ducibus in amoribus ac deliciis fuisset. Ei nunc vel cum jactura mea emptores qusero , sicut et Marcbionatui Cavœturris in Monleferrato , quem mihi Mantuse dux transcripsit^ cum facultate feudum illud aliis vendendi^idque pro octodecim scutatorum miliibus quse ex vectigali meo in

arcam suam multis annis intulit Sed betium quod nunc in

Liguria subalpina et Insubria saevit, omnes ab emendo deterret. Adhuc tamen est spes invcntum iri qui pro fundo Suggodiano sena ducatorum millia mihi vclit dependere^ etsi octo miliibus mihi constitil. Si optata eveniant^ statim ad vosadvolabo^tuoque potissimum utar consiiio^ ubi et quomodo tôt librorum meorum

editioni recte vacaturus videar Sed quoniam non dissimiliter

Jeremiae sum in vestibulo carceris (Jer., xxxii, 3-8), si me forsan impediret Satanas sicut Paulum (IThess., a, 18), quominus fundi mei venditio, ne pecuniam redigere, proximoque aprili liber hinc me commovere possim, te, vir optime, ac tecum alios ex deo natos... accurare par est, ut compedes mihi a Satana et filiis ejus injectœ contorantur; quomodo vos sine ulla cujusquam jactura facere posse judico, si qui nempe sunt qui pecunias quas habent nohmt otiosas in arca strangulare, sed justo ac tolerabili fœnore occupare, ac simul de gloria divina communique reip. christianae utilitate non vulgariter mcreri, vestro impulsu mittant hue hominem, aut si quem hic vel Venetiis habent popularium suorum, ei banc mandent provinciam, ut depensis mihi trecentis ducatonibus, accipiat scripta mea pignori , unaquc chirographum meum aut publicum notarii instrumentum, quo creditoribus illis fundus meus oppigneretur, ac vel mecum simul, vel cum amico quem ei rei allegavero, Basileam se conférât, ut ibi fiât initium editionis librorum meorum, illorum saltem quibus ad oram litteram A vides adscriptam, in quibus non habet quisquam principum quo se offensum queri possit. Editis libris. illis primum omnium creditores mei ex venditione eorum récipient quantum mihi dederint mutuum, quodque impensœ in editionem fecerint, quidquid amplius inde redigetur meum sit, sic tamen

ht, eam inde lucri parlem eis i i i viri 1

igentes aequam arbitrabuntur, sive c a de • lis,

i Are décima, siveduodecima.B enim bono iviro irbit

Ll>enter permittam. Te pro hi 3 me J 0-

entia rem hanc totam cordi hi i 1 , iique ad

entiam facturum reliqui ut v< op' lue 1

lam lucubrationibus meis abd ..Pi io, pnd. 1 i I

xieuntis f 644. — Monumentapi s et li , p. 454-457.

Cum enim pietas juslitise species sit, justitia yero philosophise isiorali subjiciatur, non est dubium principi a parentibus et doxiesticis morum magistris veram pietatem accurate instiliari deb»ere. Rui^sum, eum eadem sit inter causas administras sive instrumenta salutis animae, ejus tractatio ad theologiam pertinet, aadeoque theologi ejusque qui verbum Dei prœdicat officium est, principem ad pietatem inflammare. Politicus et ipse pietatem ei prsescribit, non aliter tamen, quam quia sit ad conservandum sta- 'tum utilis. Nam finis artis cujusque vel disciplinœ, omnium adjumentorum siye instrumentorum (vulgo mcdiorum) ad finem mdeonorum mensura seu norma est. Quidquid ergo in politica prœcipitur nisi vim babeat efficiendi finem ejus qui est status conservatio, nequaquam cîxelov, sive proprium, sed alienum mérite perhibetur. Pietas igitur cum ingentes ad consei*vandum statum vires babeat, omnino a politico prsecipi débet. Sed cum aliam ejus utilitatem ex tbeologia sive sacris litteris, aliam ex politica vitœque civilis usu notam babeamus, pœdia postulat ut suam uterque doctor, non alienam utilitatem commemoret. Sicut ergo theologus principem hortabitur esse pium, ut Deum sibi reddat propitium, eoque paclo et imperium ejus prosperetur et anima salva fiât;.... similiter politicus pietatem ante omnia principi commendabit, quoniam ea hominum animes illi reddat propitios, ut eum cum ament, tum revereantur, quibus duabus rébus imperium conservari palam est. Nam qui plus est, Deo reddit debitum, adeoque justus est et vir bonus, unde aliorum erga illum existit amor; et cura Deus sit justus, abesse non potest, quin principem sui amantem ac reverentem redamet et adversus inimicos tueatur.Sic, inquam,et theologus, et politicus de pietatis utilitate

prsecipere non alter alterius fines débet inyadere; nisi suspidonem movere yelint se , cum rationem a Deo nobis datam^ tum ratioiiis artem divino beneficio a philosophis inventam et tradi* tam nihilo facere, eaque invita^ uUo discrimine^ quidTis, quoTis locoinculcare Telle. Quis dubitet quin morborum omnium caussa sintpeccata? Neque tamen medicus âtrou^iuoCftc» imo stoliditatis justam effugerit reprebensionem^ si de caussis febriumdisputans, peccati originalis et actualis mentionem inférât^ emnque qui morbis carere velit^ peccata fugere jubeat. Ut enim yerissima sit ejus disputatio, néque non multiplicem hominibus adferre possit utilltatem^ tamen quoniam oùx oixsCav^ non suam aut propriam^ sed alienam et heterogeneam esse constat^ ea supersedere, nec in alterius artis unes invadere debuit. Similiter igitur politieus psedisB legibus parère, eaque qu£B alterius suntgeoeris^ faamvis verissima siat et ulilissima, ab acroasi sua submovere dabet — Pœdiapolitices, cài^, i\. ;♦ . .

Satis nota est vita mea, tôt pontificiun, imperatoruni^ regiM^Ï principum, cardinalium, episcoporum^ antistitum, Tirorqm littoris et virtute clarissimorum publiais privatisque tabulis contes? latur. Sciunt quicumque me non . ignorant, me nunquam. graiiam aliorum aucupatum, libertatem loquendi semper retinoisse, ab omni utilitatis privatœ studio remotissimum fiûsse^ ia. rç^i* gione catholica et re litteraria lucubrationibus a^ju^anda piwi vitse temporc negotiosissimum fuisse, nec unquam veramjpAdkh, sophiam, id est, mortis commentationem intermisisse» libroram meorum lectores compertum habent me innocentiua)L qui,iii. je^ siiitica Societate numerantur honori et cxistimationi pnxrîdB consuluisse, nec nisi illorum agitasse more?, quorum aipbitipni et avaritiae orbi universo notissimœ/fibulam imponi EcclQ8\9fC Roipublicse interest, ne in omnes tyrannidem sibi coo&daat, p^ riuiosque ejus administres fraudibus suis parare posj|ipt*JII|E^?iK* menta pietatùj Qic, ^. 431. ... ,|,|-.,