Ibidem, p
196 LES CHANSONS DE GESTR ET LES ROUTES d'itALIE
(licti quoadam Carulomanni, necnon et Aiiclarium, qui ad cum, ut dictum est, fuj^^ini arripueranl, hic lîomam properare uitebatur...
Résistance énergique du pnpe. Il fait appel à Charlemagne. Ambassade inutile envoyée par Charlemagne à Désier. Carolus ', Fraucorum rex, direxit eidem Desiderio suos"'missos, deprecans ut easdem quas ahslulerat pacifîce redderet civitates et plenarias parti Romanorum faceret justitias, promitlens iusuper ei Iribui XIII milia auri solidorum quantitatem in auro et argento. Sed neque deprecationibus, neque muneribus ejus ferocissimum cor flectere valait.
Charlemagne franchit le Mont Cenis. Désier fortifie les Cluses. Négociations. Tune - ayi^Teyans is ipse a Deo protectus Garulus magnus rex universani regni sui F'rancoruni exercituum mulliludinem, atque ad occupandas cunclas Clusas ex eodem suo exercitu dirigens, ipse quoque cum plurimis fortissimis bellatoribus Francis per montem Cinisem ad easdem adproi)inquavit Clusas ; et remotus in finibus Francorum cum suis exercitibus resedit. Jamdictus vero Desiderius et universa Longobardorum exercituum multitude ad resistendum fortiterinipsisGlusis adsistebant ; quas fabricis et diversis maceriis curiose munira visi sunt. Ai vero qua hora... Francorum rex ad easdem adproximavit clusas, illico suos denuo missos ad praefatum direxit Desiderium, deprecans...
Dieu frappe les Lombards de panique. Désier et son fils Adalgis s'enfuient précipitamment des Cluses, poursuivis par les Francs. Désier s'enferme dans Pavie. L nde
omnipotens Deus, conspicieiis ipsius maligni Desiderii iniquam perfîdiam atque intolerabilem proterviam, dum vellent Franci alio die ad propria reverti, misit terrorem et validam trepidationeni in cor ejus vel fîlii ipsius Adelgisis, scilicet et universorum Longobardorum. Et eadem nocte dimissis propriis tentoriis atque omne suppellectile, fugaiu omnes generaliter, nemine eos persequente, ai^i- 'puerunt. Quod cernenles exercitus Francorum persecuti suut eos et plures ex eis inlerfecerunt. Ipse vero Desiderius, quantocius cum suis judicibus velociori cursu fugiens atque Papiam conjungens, ibidem se cum multis ipsis suis judicibus et multitudine populi Longobardorum reelaudi studuit. Et muniens muros ipsius civitatis, ad resistendum Francorum exercitibus et propx'iam defendendum civitatem cum suis Longobardis se praeparavit.
Année 773. — Adahjis el Ocjier, emmenant la vernie et les fils de Carloman^ se fortifient dans Vérone. Adelgis vero ejuslilius adsumens secum Aùtcharium Franeumet uxorem atque tiliossaepedicti Carulomanni, in civitate quae Verona nuncupatur, pro eo quod fortissima prae omnibus civitatibus Longobardorum esse videtur, ingressus est.
Siège de Pavie. Marche de Charlemagne contre Vérone. Of/ier se rend. Plus tard, Pavie est prise el Désier déporté en France. Et dum TCarolus] agnovisset fugam arripuisse in Veronam praenominatum Adelgis, relinquens plurimam partem ex suis exercitibus Papiam, ipse quoque cum aliquantis fortissimis Francis in eandem Veronam properavit civitatem. Et dum illuc conjunxisset, protinus Autcarius et uxor atque filii saepius nominati Garolomanni propria volunlate eidem benignissimo Carulo régi se tradiderunt. Eosque recipiens ejus excellentia denuo reppedavit Papiam. Etc.
198 LES CHANSONS DE GESTE ET LES ROUTES d'mALIE
Ce texte a été exploité do diverses manières, comme on va voir.
1 . Exploilation de la ^'ita Hadriani dans la Vita sanctorum Amici et Amelii. — L'hagiographe des saints Ami et Amile avait sur sa table la Vila Hadriani, et Ta copiée. Exemple :
Viln Iladriiiui, p. 493. Vila Amici, p. 107.
Carolus Francorum rex Karolus Francorum rex
direxit eidem Desiderio sucs direxit eidem Desiderio nun-
missos,deprecans uteasdem tics sucs, deprecans ut civi-
quas abstulerat pacifiée red- tates et reliqua quae beato
deret civitates et plenarias Petro aslulerat redderet el
parti Uomanorum faceret plenarias parti Romanorum
justitias, promittens insuper lacerai justilias, promitteus
ci trilnii XIIII niilia auri so- insuper ci dari XIIII niillia
lidoruni quanlitatem in aurc» auri soiidorum quantilatem
et arj;enlo. Sed neque de- inauro et argento. Sed ne-
precalionibus, neque niune- que deprecalionibus neque
ribus suis ejus ferocissimuni muneribuseius rerocissiniuni
cor flectere valuil. Tune... cor tlectere potuit. Tune...
Et ainsi de suite.
Il avait en outre sur sa table un second livre, les Annales regni F?-ancorum, dites aussi Annales Laurissenses majores, et il en combinait dilig'emment les données avec le texte de la Vifa Hadriani. Exemples :
Annales rec/ni Franco- Vila Amici. p. 107. ?'um, éd. Kurze, p. 34.
Tune domnus Carolus rex Eral namque tune Karo-
perrexit ad hiemanduni in lus in loco qui dicitur Théo-
villa quae dicitur Theodone villa ; ibique veniens inissus domni Adriani apostolici , nomine Petrus,... ad domnum Carolum re^em usque perjung'ens, invitando scilicet...
\'ita Iladriani, p. 494.
Ipse quoque cum plurimis fortissiniis bellatoribus Francis per montem Ginisem ad easdem adpropinquavit Glusas.
Aniuiles regiu Franco ru m, p. 36.
Perrexit ipse perniontein (^aenisiiun et niisil Bernehardum avunculum suum per nionteiu Joveni cum aliis ejus iidelibus.
\'ita Iladriani, p. 494.
Janidictus vero Desiderius et uuiversa Longobardorum exercituum niultitudo ad resistenduni forliter in ipsis clusis adsistebant, etc.
dotionis villa. Ibi veniens domni apostolici missus Adriani, nomine Petrus, precibus papae eum vogat ut...
Vila Amici, p. 107.
Ipse quoque rex cum pluriniis bellatoribus Francis per montem Cynensem ad easdem adpropinquavit Glusas et
per montem Jovis avunculum suum Bernardum cum ceteris lidelibus Vtaliam intrare precepit.
Predictus vero Desiderius et universa ejus multitude ad resistendum fortiler in ipsis Glusis assistebat, etc.
*I1 avait sur sa table un troisième livre, et c'était, comme nous l'avons vu, une rédaction de la chanson française cVAmi et Amile ; il a mêlé le tout, pour conférer quelque dignité historique à la légende de ses saints.
200 LES CHANSONS DE GESTE ET LES ROLTES ' d'iTALIE
En résumé, il suit fidèlement la Vita Hadriani ; il en supprime Adelchis et Og-ier ; il y ajoute ^ la fabuleuse bataille de Charlemag-ne à Mortara et les personnages d'Ami et Amile.
2. Exploitation de la Vita Hadriani dans le Chronicon Novaliciense. — Nous avons cru reconnaître les mêmes procédés dans la Chronique de la Novalese : là, ilà sont seulement moins nets, parce que le chroniqueur de la Novalese traite ses sources plus librement et sans les plagier. Mais, lui aussi, croyonsnous, il avait sur sa table la Vita Hadriani ; lui aussi, il en a éliminé Ogier ; par contre, il a fait un sort à Adelchis.
3. Exploitation de la Vita Hadriani dans la Pauli Diaconi continuatio tertia '-. — C'est V Histoire des Lombards de Paul Diacre continuée au xii'^ siècle et enrichie d'emprunts à différentes sources et principalement au Liber Ponti/icalis.
Venu au récit de la guerre de Lombardie, le chroniqueur copie, en l'abrégeant, la Vita Hadriani ; mais il l'interpole aussi, de la sorte :
Cum Carolus ipse cum suis se posse montes pertransire desperaret ac ad propria sequente die ad reditum disponeret, subito Longobardi divine liniore percussi nocte eadeni, reliclis munifionihus, que hiimana manu nulla-