ASPECTS DIVERS DE LA SAUVBTÉ
quitaine interviennent pour confirmer la donation et sanctionner la sauveté. Le premier reconnaît en pleine franchise (ingénue) à l'abbaye l'autorité et les revenus ecclésiastiques de la sauveté, sous réserve de la suprématie spirituelle de l'archevêché1; le duc approuve la franche transmission à l'abbaye de tous les biens qui seront ajoutés à la sauveté et, au vu des principaux seigneurs de la région, il accorde sécurité et franchise dans ses États à tous les biens qui s'y rattachent2. (Cartul. de Conques, p. 349).
Je signale, en terminant ce chapitre, deux importantes chartes de sauveté du xi° siècle dans le cartulaire de Saint-Sérnin , Tune où la concession d'un marché et de la justice précède l'établissement de la sauveté, l'autre où nous trouvons un tarif des droits de justice et la concession de droits d'usage. Comme quelques-unes des précédentes elles nous laissent entrevoir déjà la condition des habitants de la sauveté, condition que des documents plus explicites vont nous permettre d'observer de plus près*.
1 « In quantum pertinet ad ipsam beat» Fidis salvetatem , salva reverentia nostrae sedis, concedo ingénue omne jus et debitum ecclesiasticum perpetuo inibi conservandum. »
2 « Hanc cartam donationis laudo et confirmo et quicquid deinceps ab aliquo in terra mea ad ipsam beatae Fidis salvetatem datum fuerit ingénue concedo, dono securitatem semper et ingenuitatem per totam terram meam, coram principibus patriae, rébus omnibus que ad ipsam salvetatem pertinent. »
3 Sauveté de Landarror (Angoumois) vers 1040 : « Ego Arnaldus Willelmi vicecomes et ego A. donatores sumus... Donamus Sancto Saturnino alodium... aeclésia quam vocant a Sancta Maria de Landarore cum ipso aeclesiastico , et quinquaginta VI dinai ratas de vineas; et pro isto honore donent illi clerici qui istum honorem tenent II sol. et VI den. a Sancti Pétri de Roma... et in ipso loco donamus duas masos et duas masadas et mercato etjustitia; et de ipso mercato habeat A. medietatem excepto justitia. Unde quia jam prœf. martiri a nobis donatum simul et traditum est, cum ipsius martiris Sat. patrocinio et subter scriptorum episcoporum adjutorio, ibi salvitatem facimus, et securitatem stabilimus. Quod si aliquis ipsam
salvitatem frangent... excommunicationi superpositorum episcoporum et clericorum totius ordinis subjacebit... Et ipsa salvitate habet plivita Arn. vicecomes, et A. et R. etc., etc. (Cartul. de Saint-Serm'n, p. 163-164).
Sauveté de Matepezoul (N.-E. de Toulouse) : « Hec est carta cognitionis quomodo salvitas de Mata Pediculo fuit œdificata et constructa... Petrus P. prior œclesiœ S. Saturnini et Bernardus Arnaldus etfilii sui... fecerurU concordiam ut facererU ibi salvitatem; et cum fuit totum concordatum et stabilitum, vénérant ad episcoputn Tolosanum Isarnum et ad comitem Willelmum; dixerunt eis quomodo vole ban t salvitatem ad opus pauperum facere. Quae causa vaide placuit episcopo et comiti ; et laudaverunt et firmaverunt modis omnibus banc salvitatem... Et retinuit ibi cornes, ut quicumque eam infringeret quingentos solidos comiti daret. Sicut cruces fuerunt positx, ita est salvitas usque in Erz per totum ; et omnes bomines et feminœ qui ibi steterint debent habere splectam de boscis ad focum et ad omnem bastimentum; et simili ter debent habere pascua in omnibus locis, et introitum et exitum sine constrictione... Etposuerunt legem ut omnes qui ibi habitarent darent fidantias et justitam elemosinario : pro kvibus culpis IlîIor den.;pro sanguinis effusione, VII sol. » (1080- 1098. Cartul de Saint-Sernin, p. 382).