‹ Les origines de l'ancienne France (volume 4)Chapitre 49 sur 125 · ASILE ET SAUVETÉ · texte numérisé non relu

ASILE ET SAUVETÉ

Le caractère religieux s'accentue et finit par prédominer. Une église est construite, un monastère est créé1. Les bâtiments qui servent au culte, l'espace de trente à soixante pas2 qui l'entoure, l'aître ou cimetière, ne sont pas seulement fermés à toute poursuite et soustraits à toute violence par les capitulaires, les décisions des conciles et des papes, ils le sont encore par la crainte habilement entretenue de

1 « Isembertus, sanctae Pictavensis ecclesiae episcopus , construxit ecclesiam... in convalle castri sui Galviniaci, deditque eidem ecclesiae aqueductum... omriemque terrain in circuitu ecclesiae... ut edificarentur in aqueductu molendina, in terra vero burgum, quem ita statuit liberum ut neque preposituram neque rapinam, neque aliquam prehensionem vel consuetudinem nec episcopus nec clericus neque prepositus vel aliqua persona inibi unquam auderet requirere... » (Cartul. de Saint-Cyprien de Poitiers, p. 136-137 (1019-1027)).

2 « De confiniis cœmeteriorum, sîcut antiquitus a sanctis Patribus statutum est, statuimus ita : ut major Ecclesia per circuitum 60. passus habeat; cappellse vero, sive minores Ecclesiae 30. Qui autem confinium eorum infringere tentaverit vel personam hominis, aut bona ejus inde abstraxerit, nisi publicus latro fuerit, quousque emendet et quod rapuerit reddat , excommunicetur » [Epistola Nicolai II ad episcopos Galliœ, Aquitaniœ, Vasconix (1059). Migne, t. 143, col. 1314-1315).

« Gotafredus Magalonensis Episcopus et Berengarius Agatensis Episcopus... constituerunt et laudaverunt, et dederunt ad Ecclesiam S. Vincentii sexaginta passus pedum versus omues partes, et fecerunt salvacionem et posuerunt terminos et cruces, et totum quantum erat intra crucem dederunt Deo et Scto Vincentio... Ipsi vero predicti excommunicaverunt eos et eas qui praefatum cimiterium vel salvacionem irrumpere aut inquietare temptàverint , et responderunt omnes Amen... » (1098, Collection Dora Estiennot, MS. lat. 12745, p. 363-4).

l'intervention surnaturelle du saint auquel l'église ou le couvent sont consacrés.

Voyez comme le livre des miracles de Saint Benoît prend soin de raconter les punitions célestes dont furent frappés les violateurs de l'asile. L'abbaye possédait sur l'un de ses domaines une église dont l'aître délimité par des croix inspirait une vénération singulière, et passait pour le plus sûr refuge1. Des chasseurs ont l'audace d'y prendre un setier de blé pour nourrir leur meute. Ils la trouvent morte le lendemain 2. Un écuyer sur l'ordre de son maître se permet de fourrager dans un pré compris dans l'atrium, son cheval, qui avait mangé de l'herbe défendue, tombe et se tue en lui brisant la cuisse3.

* « Est quoddam prsedîolum in Leomansi pago, quod vocatur Alsonia, patri Benedicto a Leotberto, viro probo, olim attributum... Cruces aliquantum excelsas per gyrum cœmeterii posuerunt, quas nemo suum persequens inimicum, quamvis exitiali ejus odio detentus, transgredi audeat , si ad ecclesiam in eodem loco constructam confugium fecerit. Fugitivi denique, homicidx et quicunque, aliqua alia reatus sui anxietate cogente, ad eumdem confugerint locum, immunes existant, quandiu infra cœmeterii terminos sese continuerint. Nemo aliquid furari, seu aliquam fraudem de qualibet re alicuî facere in eodem audet atrio. »

2 « Contigit ergo die quadam, venatores Adelardi cujusdam, nobilis viri, advocati videlicet illius prsedii, venatu redeuntes, fessos ibidem cum suis resedisse canibus... Annonae quantum sibi videbatur auferunt, attritu molarum in farinamredigunt, suis exinde pastum belluis conficiunt... Diliculo autem de suis cubilibus exsurgunt, solitam venationi operam dare cupientes, adeuntesque cubiculum in quo suos recluserant canes, januam eis patefaciunt; et introspicientes, vident eos vita defecisse... Diu ergo stupidae admirationi vocibus questuosis îmmorati , tandem recedunt, domino suo infortunium quod sibi acciderat, et quam severus ultor pater Benedictus in eos exstiterat relaturi. »

3 « Alio quoque tempore, dum milites propter eumdem viculum hora jentandi iter carperent, diverterunt illuc... Unus eorum suo inquit armigero... « Vade in pratum S. Benedicti, quod huic adjacet villœ, et collecto herbœ fasce, quem solus valeas collo equi imponere, defer, et tuis appone animalibus »... Interea dum ille illicito instaret

Page 1