‹ Les origines de l'ancienne France (volume 4)Chapitre 51 sur 125 · ASILE ET SAUVETÉ · texte numérisé non relu

ASILE ET SAUVETÉ

peines exceptionnelles, et par la menace de leur intervention vengeresse, l'inviolable franchise du territoire et de ses habitants, font jurer par leurs vassaux qu'ils la respecteront et s'en constitueront les défenseurs1.

Telle est la sauveté. Ce n'est pas une immunité, c'est un asile, garanti à la fois par des peines ecclésiastiques et des peines séculières2. Le taux même de celles-ci suffi-

runt postea dux et cornes Aquitanorura et Guasconum Guilhelmus Centullus nepos meus, W. Astenove, Raymundus vicecomes Marciani , P. Rogerus vicecomes Gavared tali tenore ut si quis ex hac hora in antea hanc suprad. salvationem qualicunque modo infregerit vel vio- Javerit coactus judicio novies centum solidos solvat et insuper bannum comitis Gasconide et damnum quod fecit quadruplicatum reddat cui fori fecit. » (Cartul. de Saint- Jean-du- Mont , MS. f° 3 v°, mercred1 3 mars 1036).

« Ego Sancius... totius Gasconise Princeps et Dux... constituo... cœnobium... atque hune locum et villam et possessiones ad eam in circuitu pertinentes absolvo, et absolutas esse pronuncio, ab omni censu alicujus dominationis , ab arnica inquisitione ullius potestatis. .. « Scitis, inquit, strenuissimi viri, non esse conveniens Apostolorum Principem in suis honoribus, quasi super habere sibi seculares principes , ideoque hune honorem ejus, ab impedimentis contingentibus

■■ penitus absolvendum esse sensimus. Si igitur Abbas hujus loci , propter honorem, vel propter aliquam rem S. Pétri, causam vel querimonîam aliquam habuerit, justiciam inde recipiat. Et si eundem abbatem vel quem pro se miserit, victum de causa esse contigerit , non... donationem alicui inde persolvat, nec aliquis ab eis inquirat, sed expectet pro merito retributionem a Domino.

Quapropter inprimis procédât mecum ad jurandum Garciâs Arnaldi cornes Vigorensis... Et veniant alii comités et vicecomites, ac totius Gasconise optimates quos omnes esse deprecor hujus cœnobii adjutores et sicut pridem est, juremus et jurando salvitatem hujus loci confirmrmus; quam si quis unquam temerarius, quod absit, infregerit... facta inde justitia coram abbate et compléta pro malefacto digna emendatione, quingentas auri libras pro infractura abbati persolvat, vel quantum pro his recipere voluerit abbas... » (Charte de fondation du monastère de Saint-Pé, 1032. Marca, Hist. du Béarn, Paris, 1640,

1 Voyez la note qui précède.

2 Parfois un privilège du pape ou de son légat vient encore renforcer cette double sanction. — L'abbaye de Saint-Jean-du-Mont

rait presque à le prouver. Tandis que la violation de l'immunité entraîne une amende de six cents solidi, l'amende encourue pour la violation de la sauveté atteint le chiffre de neuf cents1.

obtint un pareil privilège, en 1073, du légat Gérard, cardinal d'Ostie : « Salvamentum quod infra limites constitutos ad securitatem eorum et immunitatem qui inhabitant vel ad id confugerint sub banno B. Pétri firmamus et corroboramus , ut quicunque temere et audacter terminos illos id est cruces infringere aut violare prœsumpserit aut invadere, B. Pétri banni reum et authoritate apostolica nisi resipuerit excommunicatum se cognoscat. Insuper si quid damni intulit infra XV dies plene restituât et componat, tum etiam satisfactiones et leges quœ ecclesiasticae prœcipiunt sanctiones, id est nongentos solidos persolvat » (Cartul. de Saint- Jean-du-M ont , f° 4 v°).

1 « Quisquis aliquà temeritate vîolaverit, nongîntos solidos ipsi ecclesiae emendabit. Insuper excommunicatus est ab omnibus... » [Petit cartul. de la Grande- Sauve, ch. 13. Cirot de la Ville, I, p. 283, note 2). — Voyez aussi aux notes précédentes les chartes tirées du Cartulaire de Saint-Jean-du-Mont, elinfrà l'article 25 du For-d'Oloron , etc.

Page 1