LA THÉORIE NORMANDE ET LA RÉALITÉ HISTORIQUE
quod cornes Normanniæ nullum (aciet servitium régi Francise de terra N ormanniæ , neque ei aliter serviret, nisi rex Francise daret ei feodum in Francia unde ei service deberet ». Robert de Torigny définit en somme, avec une admirable précision, les liens qui rattachaient la Normandie à la couronne ', et cela à l’heure même où l’indépendance du principat était le plus compromise par les discordes violentes des descendants de Guillaume le Conquérant et où le chroniqueur allait jusqu’à prédire l’extinction toute proche, après la septième génération, de la dynastie normande 2. Si cette prédiction ne s’est pas réalisée, elle semble comme un pressentiment que le glas de l’autonomie normande allait sonner, et que, cinquante ans plus tard, l’Etat normand serait absorbé dans le royaume de France.
1 Je cite ie texte d’après la collation du MS. de Leyde, que M. Lot en a donnée, p. 258 et suiv.
« lu concordia quæ facta est inter Francos et Normannos tempore primi Ricardi, cum redditus est Ludovicus, rex Franciæ, qui captus fuerat a Normannis, auxerunt Dani Normanniam ab aqua quæ vocatur Andetla, usque ad aliam aquam quæ vocatur Erta (Epta); alii tamen dicunt ab Erta usque ad Isaram. Constitutum est etiam in ilia concordia quod cornes Normanniæ nullum faciet servitium régi Franciæ de terra Normanniæ, neque ei aliter serviret , nisi rex Franciæ daret ei feodum in Francia , unde ei service deberet. Quapropter cornes Normanniæ de Norman nia tantummodo facit hominium (hommage de suprématie) et fidelitatem régi Franciæ de vita sua et de suo terreno honore (serment de sécurité réciproque). Similiter rex Franciæ facit fidelitatem et de sua vita et de suarum rerum honore comiti Normanniæ. Et nichil aliud differt inter illos , nisi quod homagium non facit rex Franciæ comiti Nomnanniæ, sicut cornes Normanniæ régi Franciæ facit. Hanc libertatem adquisiverunt tune Dani parentibus suis comitibus Normanniæ » (p. 261).
2 « Ex quo arbitrati sunt quod post septimam generationem ille ducatus vel defîceret, vel magnas pateretur dissensiones et tribulationes. Quod nos jam ex magna parte impletum videmus, qui Henrico régi (Henri Ier), qui hujus prosapiæ loco septimus fuisse dinoscitur, superviximus » ( Ibid .).