RÉPONSE D'HILDUIN A LOUIS LE DÉBONNAIRE
An. G. 836.
Domno benignitate admirabili et auctoritatis reverentia honorabili, Ludovico Pio semper Augusto, Hilduinus humilis Cbristi famulus, et domini mei Dionysii pretiosi, ac sociorum ejus matricularius, vestrœque imperiali dominationi in omnibus devotissimus, prasentem in Chrislo prosperitalem atque œtenicT felicilatis beoedictionem optât et gloriara.
I. Exsultavit car tneum in Domino et exaltatum est cornu meum in Deo meo. Dilatation est cor meum, et gaudebunt labia mea, ut annuntiem praeconia domini mei gloriosissimi martyris Dionysii, ab eximio imperatore domino meo jussus, quae reticere non poteram, etiamsi a quoquam fuissem forte prohibitus, et rêvera magna mihi est ratio gratulandi, quoniam cumulatius mibi effectum desiderii mei prœstare voluit divina dignatio, ut mentis mes conceptum ei placere cognoscerem, cum quod agere spontanée disponebil met bu militas, in agendo data manu auctoritatis, coopertretur teslra Deo placens sublimitas. Qua de re bonorum openim et spiritualium
omnium studiorum illum auctorem esse non dubium est, qui quorum incitât mentes, quo sibi placet ingenio adjuvat actiones. Sed et in hoc valde exsultat spiritus mens in Deo salutari meo, quoniam Christianissimus animus vester sic evidentissime erga se divin» bonitatis bénéficia, et sanctorum cognoscit solatia, et tam promptissime se accensum ostendit, circa auctoris et reparatoris sui, seu specialium suffrngatorum suorum venerationem atque obsequium. Non enim sic ab intimis pia anima vestra divina confiterelur vera et justa judicia, nisi se ipsamSancto illuminatam cognosceret spiritu; nec Lia devotissime amici Dei bene gesta et dicta, maxime sagacilatis vestrae prudentia perquireret, nisi summum bonum, a quo et per quem omnia sunt bona, diligeret. Cujusamore religiosa devotio vestra accensa esse dignoscitur, ut Christi militum gloriosos triumphos inquireret. Quos cum noverit, per eorum adjutorinm robustius contra vitia vltiorumqne anctores pugnabit; quatenus martyrum exempla sectando, qui viriliter certavere et fideliter salis vicere, ad palmam, qua illi munerati sunt, et ipse pertingat. Hue accedit ad voti et sollicitudinis incitamentum, quia Esdras sanct» Scriptura3 reparator, magnum remunerationis donum exinde apud Deum promeruit, et laudabile sibi nomen apud homines acquisivit.
II. Quocirca et vestrae sedulitatis instantia, cum pro magna antiquitate hujus sanctissimi patris nostri, quantum ad gènerationem terrenam et conversionem seu obitum attinet, mira sanctitate et miraculorum prodigiis, orbe pêne cuncto innotuit : notitia ipsius paucis nostrorum cognita, plurimis adhuc manens incognita, seu per vestrum studium pat ue rit, et meritum, ut melius ipsi scitis, grande vobis conciliabitis, et memoriale perpetuum acquiretis. Facial autem Dominus, ut et nos idonei cooperatores inveniamur, ad bons voluntatis vestrie perfectionem, qui tanto sine aliqua hîesitatione vestris jussionibus obedimus, quanto illa rogatis seduli exactores, qu» exhibemus voluntarii exsecutores.
Idcircu quia reperta est quaeque, tam in Graecis quam in
Latinis codicibus, ex domino et patrono noslro Dionysio, quae hactenus minus cognovimus, vobis ocius in unum collecta mittere poscitis, et incongruum ducimus, auctoritatis veste pio desiderio differri, quod ex debito servitutem nostram constat debere largiri, quantum connivit brevitas tempoiis, quidquid ori suggesserit memoria citae recordationis, favente Domino, velocitcr scribentium committemus noiariorum articolis; deprecantes vestram humiliter sapientiam, ne in bis, quae reverenlia et amore sanctissimi martyris, et propter jussionis vestrae obedientiam scribenda aggredimur, verborum pompositatem, aut dictationis leporem, sed purissimae veritatis, sicut ab antiquorum dictis, sumpsimus, qu&rere studealis sinceritatem : nosque reprehendere de casuuni, prapositionom, atque conjunctionum virtute, seu litterarum in subséquentes immutatione, vel pmnctorum 9ecundum artem grammaticam positione, nolite : quia non id studendum, sed nostraB deservitionis obsequium, ac commendationis vestrœ officium, accelerandum suscepimus : maxime cum hsc, quae ab aliéna lingua expressimus, in tenoris série, sicut de pralo sunt eliquata, texemus : qu« licet in interpretatione non redoleant supparem sermonis odorem, sapidum tamen referont veritatis et intellectus sui saporem. Ordinem igitur historiae, sicut vestra jussit dominatio, in unum congestum, et singulatim postea plenitudinem ejus discretam, cunctis legentibns atque audientibus pandemus. Nam divin» erit inspirationis et exsecutionis, id quod deaideramus fldeli animo propaiare, verum atque probabile demonstrare. Ex quo nos laborandum non magnopere aestimamus, quia quid tenendum de hoc sanctissimo martyre Ghristi sit, quid credendum, notœ et probatissimae personaB veracibus dictis déclarant.
III. Génère si quidem eum nobilissimum, et philosophie magi>ierio insignem apud Athenas claruisse, et aliarum historiarum, et Actuum Apostolorum testimonio, spécula prisca seu instantia cognoverunt : maxime autem ex historia Aristarchi Graecorum cbronographi, qui in epistola ad Onesipborum pri-
micerium, de Athen© civitatis et gesiis ibidem aposlolom tcmporibus scribens, orlura prosapiae, et doctrinam ejos, atque conversations ordinem sive aetatis tetnpus, aec noft at ordinationera ipsius, ac pr&dicationem, subrogalionem eâm episcopi loco suo, et adventum illius llomam, ordinabilitcr narrât. Quam epistolam vestrae dominationi dirigiiuns, cl quisque studiosusapud nos praevalet invenire. Curiosos autan ex Grœcorum fontibus unde et nos illam sumpsimus, pottrit mutuare.
Quod enim ante conversionem suam Heliopolim astrologhi gratia migraverit, ubi et tenebras in cruciÛxione Saliatorii nostri una cum Apollophauio sodali suo vidit : et quia tant viginli et quinque erat annorum, ipse iu epistolia, ad Poljar» pu m Smyrnaeorurn episcopum, et ad eumdem Apollophanioa missis, ostendit. Quia vero cum omni domo et Damari mon sua crediderit, lectio Actuum Apostolorum, et evidenliot db> logus Basilii et Joannis, capitulo V libri quarti, demonaUL Sed et béai us Ambrosius in epislola ad Vercellenses, aamdM uxorem ejus ex nomine designans, perspicue manifestât. Battus denique pater Augustinus in sermone pulcherrimo qnca de seminatore verbi scripsit : u Aposloli sermone finilo, aa- « dita illic resurrectione mortuorum, qua pnecipne est Mai u Christianorum, refert dixisse Alhenienses : Audiemuste dr « hoc iterum. Erant enim quidam inter eos irridentes, qoidaa « dubitantes, quidam credentes, atque in eis nominatur qaî- « dam Dionysius Arcopagita, id est Alheniensium princifa- « lis; et mulier quaedam nobilis, nomine Damaris, et dii a plures. » El in eodem sermone, ubi de scandalo Judaonv et stultilia gentium scribit, dicens : « Judsis quidem scandfr» « lum, genlibus autem stultitiam; sed ipsis vocatis Judas II u Grsecis, boc et ipsi Paulo ex Saulo, et Dionyaio Areopagila* « bis lalibus et Mis, Cbristum Dei virtutem et Dei « tiam. »
IV. Cœtcrum de notitia librorum ejus, quos patrio conscripsit, et quibus petentibus illos composuit, lectio wdbk
per Dei gratiam et vestram ordinationcm, en jus dispensalione inlerpretalos scrinia nostra petentibus referunt, satisfacit. Àutbentieos autern eosdem libros Graeca lingua conscriptos, quando œconomus ecclesiaB ConstantinopolitanaB et caeteri missi Michaelis legatione publica ad vestram gloriam Compendio functi suât, in ipsa vigilia solemnitatis sancli Dionysii pro munere magno suscepimus, quod donum devotioni nostrae ac si cœlitus allatum, adeo divina est gratia prosecuta, ut in eadem nocte decem et novem nominatissimae virtutes in agrotorum sanatione variarura infirmilatum, ex notissimis et yicinitati nostrae personis contiguis, ad la u de m et gloriam sui nominis, orationibus et meriti excellentissimi sui ma ri y ris, Christus Dominus sil operari dignatus.
V. Quoniam autem beatus Clemens hue eum, videlicet in Gallorum genlem, direxerat, et qualiter per martyrii palmara diversissimis et crudelissimis afflictus suppliciis, ad Christum pervenerit, et quomodo caput proprium, angelico ductu cœlestis mililiae in celebratione exsequiarum honoratus obsequio, ad locum, ubi nunc requiescit, detulerit, et quo ordine a Catulla quadam matrefamilias sit sepultus, libellus antiquissimus passionîs ejusdem explanat, pracipue tamen conscriptio Visbii,quae in tomo satis superquo abdito Parisiis divinonutu inventa, inter alia memoranda, sicut in ea legitis, verba Domini nostri Jesu Christi ad eu m prolata, quando sacra mysteria perageret illi cunctis videnlibus apparentis, continere dignoscitur. Cui astipulari videntur anliquissimi, et nimia pêne vetustate consumpti, missales libri continentes mis?s ordinem more Gallico, qui ab initio recepts fldei, usu in bac occidental i plaga est habitua, usque quo tenorem, quo nunc utitur, Romanum susceperit. In quibus voluminibus babentur dus missae, quae sic inter celebrandum ad provocandam divins miserai ionisclenientiam, et corda populi ad devotionisstudium excitanda, tormenta martyris sociorumque ejus succincte commémorant, sicut et reliqus misss ibidem scripts, aliorum npostolorum vel martyrura, quorum passiones babentur
notissimae, décantant. Quaram misearam cantns, verba, adeo passionis eoramdem, qaam vohia miainnu» coacordare videntur, ut nulli sit dubium, a teste iilonuB tyrii, agones eorum fuisse descriptos, et ex i ria, memoriam tormentorum suoram in pnebtb prata fuisse mandatam.
VI. Videtur porro in hîs missarum contemnenda auctoritas de memorata cum exstent apud nos epistol» Innocentii, et post nec non et modernius beati papa Gregorii, atiora ficum ad episcopos urbium Galliaram, et antistitum rum ad ipsos, de more Romano in cunctis ritatis muniis imitando, quibus datur intelligi ab ribus bunc missae tenorem de Gallica eommtadBoe et hanc passionis martyrum istorum memoriam» kttgo riori tempore bis occidentalîbns partibus per sa postulationes inolevisse : quibus tanto certios fidem modamus, quanto in tempore vicino post constim eorum, easdem fuisse compositas sine dubitationeeoi
VII. Nec tamen quisquam putabit beatam Dionyanm que successores, ab institutione Apostolica propter ha} miss» ordinem, Gallicis consuetudinibns ia primordû» tum, discrepasse, si ei constiterit, ipsoram apostolora 41 apostolicorum virorum, ipsiusque etiam urkis Roaus proprii notam esse. Nec mirari quis poterit car sancti Eugenii Toletani de beato Dionysio habemus, et itt* no ru m sapientium scriptis, exceptis paucis, videamur cum et hœc, quœ habemus, ut exorata priorum nos! venia dicamus, abdita et negligenter relieta reperimus» et uecdum prolata, quia non adhuc sunt ad liquidom enodeato* nos possidere lxtamur.
Mil. Cœterum super garrulitate leritatis eorum «■*—■ fr defecimus, qui contendentes hune Dionysinm ÀreopqgîUm esse non posse, ad munimentum sui b«c, quœ sefoantar« inaniter contrahunt. Venerabilem videlicet et sanctam
presbyterum, dixisse in Traetatu Apottolorum Acluum, Areopagitem Dionysium non Athenarum, sed Corintbiorum fuisse episcopum : addentes, eurodem inibi diem obiisse. Et quoniam libellus passionis istius testetur, hune a Clémente pontifice Romano episcopum ordinatum, et in bas Galliae partes fuisse transmissnm, quia etiam passiones diversorum sanctomm martyrum, sub variis imperatoribus interfectorum, contineant eosdem cum hoc sanctissimo viro bas partes adiis6e, quod ipse sensatorum manifeste repellit auditus, et quod Gregorius Turonensis, sicut in passione sancti Saturnini legisse se dixerat, sub autumatione memoret, istum ipsum tempore persecutionis Decii, sub beato Sixto, cum aliis sex episcopis, quorum vite vel passiones nequaquam ejus dictis in ratione temporum consonant, in has regiones fuisse directum.
EX. Ecce omnis minus scieniium, sibi ipsi discordans, auctoritas, cui velut ex superfluo propter satisfactionem insipientium respondemus, cum reram ex sancto pontifies et martyre narrationem veracium historiarum prœ manibus habeamus : primo quidem petentes, ut in hoc jure coutentiosi, ab albuginc contracta arrogantiœ, ex usurpata sapientia, quia videri se scioli volunt, oculos tergant, quo perspicacia perspicaciter, et vera fideliler relegant. Et si non ipsi unum ocuium aperuerunt, quando legerent, quod per subreptiooem venerabilis Bed* presbyteri in profato opère, secus quam debuit, dixerat, ubi idem se reprebendit, et reprebensorum suorum vocem provenions, retractationem scripsit : scrobem, in qua oculus aller esse debuerat, aperiant, et in eccleaiastica historia discant, quia Dionysius Corinthiorum episcopus, de Dionysio Athenarum episoopo in epistola sua ad eosdem Athenienses directa, commemoret, ita enim ihi lib. IV, cap. 23, scriptum est : Exâtol quoque et alia ejus (Dionysu Corinthiorum epiacopi) ad Athenienses epistola, in qua ad Evangeiii eredulitatem eos invitât, et concitat segniores, simul et arguit quosdam, velut pêne prolapsos a flde, cum episcopus eorum Publius fuisset martyrio consummatus. Sed et Quadrati, qui
Publio raartyri successerat in sacerdotium, meminit simul et mamorat, quotl labore ejus et industria redivivus quidam in eis calor fidei rcparatus sit. Et illud in eadem désignât epistola, quod Dionysius Areopugites, qui ab apostolo Paulo instructus, credidit Christo, secundum ea qu» Àpostoloram A* tibus designantur, primus apud Athenas ab eodem apostolo episcopus fuerit ordinatus : cujus epistolœ, sed et aliaram epistolarum ipsius Dionysii Corinthiorum episcopi, et ejos utique, quam ad Soterum episcopum miserat, beatus Hieronymus in libro de Viris illustribus facit apertissime mentionem. Unde quisque videns sub quibus imperatoribus qaîqne eorum fuerint, liquido potest colligere quant» absurditaii ratio sit ista obnixa, eu m inter hos duos Dionysios tam plnra div creta sint tempora.
X. Legilur item sic in eadem Ecclesiastica historia, cap. 4, libro III : Memorantur au te m ex comitibus Pauli, Cresons quidem ad Galatas profectus, Linus vero et Clemens in uite Roma Eccleske prœfuisse, qui comités et adjutores ejus fouie ab ipso Paulo perhibentur : sed et Dionysium AreopagHcn apud Athenas, quem Lucas descripsit, primum Paulo prtfr cante, ac inter socios ejus fuisse, et eccleske Atheniensiam constat sacerdotium suscepisse. De cujus videlicet Dionjsi Areopagitae obitu, nil Grceci scriptores dixerunt, quia profiter longinquitatem terra ru m, transitus ipsius penitus eis fuit incognilus. Habemus tamen Graecie auctoritatis Martyrologionds tomo chartiscrinii Constantinopolilani adeptum, qui tanta Wtustate dissolvitur, ui maximam cautclam a se contingentons exigat : in quo diem natalitii ejus designatam, et quia Atht» niensium fuerit episcopus reperimus adnotatum. Quod Dtf» tyrologium, ut antiquitas ejus demonstrat, ex eo tempon constare posse non incongrue remur, quo, Gonstantino jubenta, nata occasione martyria sanctorum Domini de toto orbe collecta, et Caesaream sunt convecla. Sed et usque hodie Grscoru m majores, et Athen® incolœ perhibent, bistoriarum scrip- Us et successionum traditionibus docti, in eadem cifitate
IHonysiura tum temporis primum fuisse episcopum, quaodo Tîmotbeus Pauli aeque discipulus Ephesiorum rexit ecclesiam : ipsnmque, subrogato sibi episcopo, Romam adiisse, et, ut compererunt, apud Gallorum gentcm, glorioso martyrio consummatum fuisse. Quod et Tharasius patriarcha Constantinopolitanus per legatos suos sollicite inquisivit, et ita se rem habere oertus, eamdem Atbeniensium civitatem pallio archiépiscopale qeod jam ex ea diuturno tempore, orta quadam conlentione, snbtractum fuerat, redonavit, et synodali con sensu, Metropolis auctoritate, qua ante functa fuerat, honoravit. Nam a praecedentibus annis usque ad illud tempus, ejusdem civitatis episcopus nec suberat alteri, nisi patriarchœ, nec juri ejus debitarum sibi episcopi civitatum subdebantur.
XL Quod autem dicunt, in passione istius beati Dionysii scriptum haberi, quia eu m sanctus Clemens episcopum ordinaverit, Galliasque miserit, procul dubio sciant, quod aut praedictam passionem ex vins et emendatioribus exemplaribus non susceperunt, aut scriptorum vitio depravatam legerunt, qnoniam non ibi scribitur, eura episcopum a beato Clémente consecratum, sed apostolum totius Galliœ fuisse ordinatum; de qua ordinatione apostolatus, nisi ad alia se intentio nostra dirigerct et ex Apostolorum Actibus et ipsius Domini actione, auctoritalis exemplum sufOcienter in bis scripUs possemus inferre. Fieri enira potest, ut diximus, quod textura passionis hujus sancti Dei, ex authenticis scriptum non habeant, etideo in hoc errent ; quia et nos plures codicillos exinde vidimus, qui in quibusdam sensu videbantur concordare, sed litlera* tura dissonare; in quibusdam autem nec sensu, nec orationis tenore sociari poterant. Quod manifestum est hujus venerabilis et antiquissimi patris vetusta longinquitate, et ignoUe atque peregrins lingus ubi de ejus notilia maxime scriptum erat, inscitia, seu devotione fldelium accidisse : qui non studuere ad priscas hislorias pro cognitione ejus recurrere, sed ea qu3B auditu collegerant, ut Gregorius Turonensis, non vo-
tivo errore fallens, videntes insignia magniflea atque innume-
rabilia per eum fieri, prout unicuique sensus abundavit, curaverunt scriptis corn mi Itère. Sic et de sanctorum apostolorum gestis ac passionibus factum legimus, et de aliis quibusqne historiis, Ecclesiœ necessariis, manifeste comporteras. Paernnt siquidem, qui de beatorum apostolorum virtutibus vera dixerunt : sed de eorurn doctrina falsa sunt commentatL De ecdesiasticis itidem historiis, atque ortu, vel actu, vel obitu pttrum, quidam, quantum ad rerum gestaram spectat fidem, veracia conscripserunt ; quantum vero ad temporum vel looorum attinet veritatem, minus caute confinxerunt. Sic profecta, utnotum est, in scripturis canonicis diversorum interprétant varietas exstitil; in quibus quique minus dixerunt, aliiqufi* dam addiderunt, quousque earum per beatum Hieronymun lingua nostra meracam veritatem ab ipso fonte suscepit.
Xll. Quocirca nu lia historia sic probabilis poterit vel débet baberi, quam ea qu& de veridicorum, praecipue orthodanrum, collatione poterit colligi. Et ideo certius tenenda sut, quae modo de hoc eximio martyre collecta conscribimas, qott ilia quae de quolibet allô sancto sine auctoris nomine paabi bcripta relegimus; prœsertim cum bec, qua scribimus, de antiquariorum antiqua scriptura sint, velut ex prato nonPansiaco, sed Paradisiaco. C&terum parcendum est simpIkiUL viri religiosi Gregorii Turonensis episcopi, qui multa alitar quam se veritas habeat aBStimans, non calliditatia astu, mi benignilatis ac simplicitatis voto, litteris coramendavit Palflfr* ter et quidem noscere possumus, non adeo quaedam soierie oum investigasse, cum ei contemporalis existons vir prude* et scholasticissimus Fortunatus, qui plura fréquenter ad «M scripserat, bymnum rhythmicae compositionis palcherrimom, do isto gloriosissimo martyre composuerit, in qoo commentrat eum a beato Clémente destinatum, sicut in Latioorum pi» ginis didicit : de natione autem ejus et ordinatione episcopatal mentionem non facit , quia linguae Graecae penitps expert fuit.
Xlil. Tantis igitur et tam manifestis testimoniorum
tionibus de hoc sanctissimo et antiquissimo pâtre, ad liquidum «lucubratam et propalatam omnibus scire volentibus veritatem, et ita nescire volentibus ingestam certissimam rationem, ut etiam si velint, quod ex illo verum est, ignorare non possint : cesset, quod idem Areopagites non sit Dionysius, exitiabUis et profana nimis contentio : quia qui famam martyris derogare aliquo modo gestit, veritati sine dubio, cui testimonium perhibeos, tanta transfretando maria, in tam longinquam regionem exsulari, et pro eâ pati sic acerbissime sustulit, detrahere csca fronte et imbecilli virtute contenait Nam ut vere impius et pervicax judicandus erit, qui post tôt ratas sentenlias, opinioni sus buic aliquid animo perverso tractandum reliquerit : ita quisquis post veritatem repertam quiddam ex hoc ulterius dubitaverit, quoniam ex studio mendacium quant, cornes et discipulus ejus qui ab initio mendax et pater mendacii exslitit non immerito rectorum decreto erit.
XIV. Et quanta sit hebetudo susurronum, pessimi generis hominnm, aestimare non valeo, qui cura doctorem egregium et eximiura martyrera se habere, si gloriam patriœ, suamque qu&rerent, contendere debuissent : potius se, cum habeant, non hafrere immurmurent.
XV. Quanta quoque sit amentium perversitas, dolere, ut. res postulat, nequeo : qus cum votis et laudum praeconiis martyre m gloriosum suis iniquitatibus debuissent conciliare propitium, detractione et famœ minoratiooe laborant, quantum ex ipsis est, sibi habere infestum. Sed isdem in cœlis talium nec laude crescit, nec derogatione decrescit; qui Salvalori junctus, et concivis angelorum effectua, de summa cœlorum arce singulorum voluntatés intendit, et sequens Àgnum quocumque ierit, corda omnium, divino lumine plenus, perscrutatur et pénétrât. In hoc quin etiam ssculo glori* testimonio bujusmodi hominum, si tamen dicendi sunt homines qui detrahunt etiam in cœlis immortaliler regnaoti, quem adhuc in mortali corpore venerats sunt bestiae agonizantem. Sufflciens enim est illi suisque oomitibus laus illa in ssculo, qu*m
splendidissima eorum monumenta teslantur, et celebri adoratione Christianus orbis fere totus proclamât. Nec roirum, à martyr Domini Jesu istorum sustineat cavillationem, cum idem Deus majestatis, qui resurgens a morluis jam non moritur, et in cœlis ad dexteram Patris sedet, subjectis sibi principatibus, et omnium angelorum potestatibus (Rom. vi), per tanta annorum vol u mina odhuc ab incredulis indebita patiator praejudicia.
XVI. Ha^c intérim, donec plura sujnatis de cognitione snffragatoris vestri, Auguste serenissime, su mite, et venriter innotescite omnibus, quia haec fideliter vestrae dominationidirigimus, veraciter ex veracibus historiograpbis et historiarmn paginis colligere procuravimus : quoniam veritas, pro qui pretiosum sanguinem hic servus et amicus Domini fudent, nostro mendacio astipulari non indiget, quae suo sibi testimonio suffi ci t, quœque testes veracissimos quos repleverit, testifîcantes veracia efficit. Denique quod nos diu multumqne anxiantes qusesivimus, aliquis alius forte mirabittir, vidaliot cur post omnia tormenta novissiine, velut ab initio, hi stneti viri nudi publiée virgis cœsi, et ex studio hebetatis secoribni sint decollati : quod tanto magis potest cogitando mirari, quanto aliis sanctis Dei boc genus decollationis rarius aut tour quam legitur adhiberi. Qui noverit, uti ex verbis passion» illorum conjicimus, et multa veterum gesta revolventes Sbr cimus, antiqaitus morem fuisse Romanum, ut quisquU noKlissimorum reus Majestatis, a militia et defensione Reipohlic* alio seconferens, contra senatus votum ageret, Tel aliter quD se sententia haberet docerc quo modo praesumpsisset, serai ignobiliosc, flagellis publiée cœsus, cum omni dedecore inleriret. Unde et centesima undecima olympiade Romanonun consul Manlius Torquatus, filium suum, licet viclorem, quod contra imperium in bostes pugnaverit, virgis essuro, seeari percussit. Quapropter ex his vos et quisque legentes advertile, quanta^ noLilitatis hic sanctus Dionysius seeundum terrenam regenerationem fuit in saaculo, quanta sublimitatis secandum
spiritualem regenerationem in Domino, quanti fervoris et fidei, tanta terrarum spatia pio zelo veritatis perlustrando in Ghristiana religione, quanlae sestimationis eliam apud orbis principem, qui ut trucidaretur, hue Roma apparitores suos direxerit, in nobilitate prosapiae et fauatici cultus eversione, quanta? forliludinis in tormentorura perlatione, quam abjectissima3 vilitatis in occisione, quam pretiosissimae sanctitalis coram Deo in morte, quam excellenlissimae et incogitabilis gloriœ cum Christo in cœlo, quam raactaB virtutis sit in adjulorio nostrae fragilitatis, adhuc laborantium in agone, quam felix cum proprio et beato recepto corpore gaudebit perpetuo cum sociis sois, et omnibus angelicis choris, cunctisque sanclis Domini et electis in œlerna felieitaie, per eumdem Dominum et Salvatorem nostrum Jesum Ghristum, verum Deuro, Deique et bominis fllium, qui in unius substantiae ac potestatis trinitate perfecta vivit et régnât Dens, per omnia sxcula s&culorum. Amen.
(Origines de l'Église de Paris, p. 340.)
