I. — Les ordinations de Goslar et d’Heiligenstadt
On s’occupa surtout des titulaires des évêchés de la Saxe centrale : Hildesheim, Paderborn et Halberstadt.
Il se rencontre que ces trois évêques se trouvaient, au point de vue canonique, dans- des situations très variées. Celle d’Odo d'Hildesheim était la plus normale. Il avait été nommé, en 1079, par Henri IV; mais Grégoire VII n’avait pas fait d’opposition. Puis, en io85, il avait adhéré à la cause impériale, c’est-à-dire à l’antipape Clément III. Frédéric d’Halberstadt présentait une irrégularité particulièrement grave. C’était un invasor. Il s’était laissé nommer par Henri IV, avant 1102, à l'évêché d’Halberstadt, qui avait un titulaire catholique Le seul mérite d’Henri de YVerle, évêque de Paderborn, était de n’être pas un invasor. Son cas était d’ailleurs assez compliqué. Il avait été nommé par Henri IV en 1084, avec l’approbation de l’antipape Clément III. C’était pendant qu’on assiégeait Grégoire VII dans Rome. Autres circonstances aggravantes : l’achat de l’évêché par la famille du titulaire avait eu une notoriété scandaleuse ; le nouvel évêque s’était installé dans son diocèse par des moyens militaires 1 2 .
1. A. IIalv.k, Kirchengcschichte Dcutschlands, III, p. ç*8 1 .
•a. Gcsta episcoporum Magdeburgensium, clans AJ. G. J!., Scriplores, t. XIV.
PENDANT LA RÉFORME DE L’ÉGLISE
Comment les légats réglèrent-ils la situation de ces personnages? Nous sommes très bien renseignés sur ce point, grâce h deux témoins contemporains. Le chroniqueur Ekkehard assistait au synode de Nordhausen le 29 mai no5. Il note la décision relative aux clercs ordonnés pendant le schisme : « His vero qui a pseudo-episcopis fuerant consecrati, per catkolicam manus impositionem , reconciliatio proximo ieiunio danda fore promittitur 1 . » Quant aux trois évêques, ils firent une soumission complète : « Uto... Henricus... ac Fridericus... praesules vestigiis metropolitani prostrati, ipsius atque regis astantis totiusque presentis ecclesiae testimonio, apostolicae se dedunt obedientiae. Quorum etiam commissa apostolico nihilominus iudicio reservantur, sub officii sui tantum suspensione 2 . »
Restait à donner aux clercs ordonnés par ces évêques la « reconciliatio per catholicam manus impositionem. » La chose fut faite, le samedi 3 juin. Gebhard de Constance procéda à des ordinations à Goslar, et Rothard de Mayence, à Heiügenstadt. Sur ce point encore, nous avons le récit d’un contemporain :
Gebehardus vero Constantiensis episcopus, apostolicae sedis legatus, in sancto sabbato hebdomadae Pentecostes Goslariae ordines fecit, ordinales Uodonis Hildenesheimensis sine albis , Heinrici vero Patherbrunnensis , indutos albis cactcrisque indumentis , unurnquemquc ad sui ordinis habituai praepara fam, inter orrtinandos locavit et per manus impositionem redinte gravit. Ibiquc domnum Heinricum Magetheburgensem electum ad presbyterii graduni sublirnavit. Similiter Ruothardus Magontinus archiepiscopus in praepositura Heligenstad ordines célébra ns, ordinatos Heinrici Patherbrunnensis qui eo vénérant , codem modo quo Gebehardus ordinibus suis restiluit 3 .
p. 40G et 407. Sur cet évêque, cf. G. Mf.yer von Knonau, Jahrbiichcr des deuls • chen JReiches unter Hcinrich IV. und Heinrich V., t. III, p. 5 o 5 (Leipzig, 1900).