RU 1: EL
et deveria sua ab eorum subditis percipere nec etiam optinere nec decenter punire maleficia, delicta et crimina que in dicta villa de Condomio et ejus pertinentiis contingebat frequentius evenire, nec passis dampna et injurias et violentias oppressis facere justicie complementum, et ob preinissa plura incomoda intolerabilia sequerentur, cum delinquere volentibus delinquendi audacia preberetur, et sic remanerent interdum maleficia impunita et dictum monasterium suis juribus et deveriis multipliciter fraudaretur, prout premissa dicti abbas et conventus firmiter asserebant, necnon app rebat perspicuis indiciis et eventibus manifestis, volentes tante adversitatis pericula evadere atque indempnitati et tranquillitati ipsorum et eorum monasterii consulere et salubriter providere et predicta dampna et pericula quibus tam ipsi quam dictum monasterium et eorum familia subjacent evitare, ut circa regularem observantiam cui ex voto et obligatione sui ordinis obnoxii tenentur possent attentius intendere et vacare et domino Jhesu Christo liberius famulari, bonorum virorum consilio informati, ad permutationem, compositionem seu ordinationem, paritatem seu pariagium faciendum de justicia et jurisdictione alta et bassa, mero et mixto imperio que habebant in villa de Condomio et districtu ejusdem in castro de hRetrocingula et ejus pertinentiis, cum ïillustri domino Edwardo, Dei gratia rege Anglie ac duce Aquitanie pro aliis certis juribus, justicia, jurisdictionibus et redditibus dandis et concedendis predictis abbati et conventui et eorum monasterio et suis successoribus a predicto domino rege et duce ratione predicti pariagii seu paritatis et permutationis, compositionis seu ordinationis concorditer processerunt, ut predicti domini regis et ducis presidio et potentia, dicti abbas et conventus et eorum familia in personis, rebus, juribus et aliis suis deveriis tuerentur. Et tandem nobilis vir dominus Johannes de Greylli, miles predicti domini regis et ducis tenens locum ipsius domini regis et ducis in ipso ducatu Aquitanie et terra Agennensi pro ipso domino rege et duce et ejus successoribus ex parte una, et frater Arveus Gernaldi ipsius monasterii monachus et procurator seu sindicus dictorum abbatis et conventus habens liberam potestatem et speciale mandatum compromittendi super predicta permutatione, pariagio seu paritate, compositione seu ordinatione facienda, prout per litteras patentes dictorum abbatis et conventus sigillis eorum pendentibus et integris sigillatas plenius apparebat ex altera, compromiserunt super tractanda, ordinenda et facienda dicta permutatione, pariagio seu paritate, compositione seu ordinatione, in nos Gausbertum, Dei gratia abbatem sancti Maurini pro parte dicti domini regis et ducis etin fratrem Arnaldum, priorem de Neriaco, pro parte dicti monasterii, prout in litteris compromissi super hoc facti sigillo reverendi patris domini Johannis Dei gratia episcopi Agennensis sigillatis plenius continetur. Unde nos dicti arbitri ad requisitionem et instantiam partium predictarum predictum compromissum in nos suscipientes, atendentes etiam affectionem et voluntatem quam
predicti abbas et conventus se habere dicebant ad predicta facienda et complenda, habito super hiis multiplici et diligenti tractatu ad invicem cum partibus supradictis communicatoque super premissis plurimorum consilio sapientum.
De pronunciatione ordinationis predicte et primo de his que ad pariagium pertinere dicuntur.
Ordinamus concorditer prout inferius continetur, ut videlicet predicti abbas et conventus pro se et successoribus suis recipiant et admittant predictum dominum regem et ducem pro se et successoribus suis ad paragium seu paritatem et communionem justicie et jurisdictionis alte et basse, meri et mixti imperii quam habent in villa de Condomio et ejus districtus et in castro de Retrocingula et districtu et pertinenciis ejusdem et aliorum omnium et singulorum que premissa tangunt vel tangere possunt et que ab eis dependent vel dependere possunt vel modo aliquo obvenire, exceptis illis que inferius excipiuntur expresse, ita quod predicta justitia et jurisdictio alta et bassa, merum et mixtum imperium predicte ville de Condomio et districtus ejusdem et castri de Retrocingula predicti et ejus districtus et pertinentiarum sit per mediumin perpetuum equaliter et pro indiviso domini regis et ducis et abbatis et conventus predictorum. Et quod dictus dominus rex et dux in recompensationem et precium dicte permutationis, pariagii seu paritatis, recipiat et admittat pro seet successoribus suis, predictos abbatem et conventum et eorum monasterium ac successores ad pariagium seu paritatem et communionem totius justicie et jurisdictionis alte et basse, meriet mixtiimperii balliviarum de Condomio extra villam et castri de Gualardoetejus pertinentiarum, sicut eam dictus dominus rex et dux habet, exceptis hiis que inferius de nobilibus pro rege excipiuntur expresse. Quas ballivias dicimus et volumus comprehendi sub una et intelligi sub Condomensi, sicut distingi(u)tur certis terminis inferius expresse contentis,ita quod predicte justicie et jurisdictio balliviarum predictarum de Condomio et de Gualardo sint equaliter per medium et pro indiviso domini regis et ducis et abbatis et conventus et monasterii predictorum et omnia et singula que predictam justiciam et jurisdictionem tangunt vel tangere possunt seu ab ea dependent vel dependere possunt, vel modo aliquo obvenire.
Hic excipiuntur quedam pro rege.
Exceptis tamen juribus resorti et appellationum et exceptis castris in quibus barones, milites seu alii nobiles habent jurisdictionem altam et bassam et excepto quod si incursus eveniat in feudis que barones, milites seu alii nobiles tenent immediate ad manum suam in quibus habent jurisdictionem altam et bassam, quod ille incursus sit et remaneat in proprietate et dominio ipsius domini regis et ducis, ita quod dictum monasterium nullam partem habeat in eodem.,
De incursu feudorum que tenentur a baronibus, vel ab aliis nobi-
LE OÛR
libus in quibus non habent altam jurisdictionem et de domibus relisiosorum.
Item quod si veniat incursus in feudis seu terris que tenentur, vel in posterum tenebuntur a baronibus, militibus vel aliis nobilibus in quibus non habent altam jurisdictionem, ille incursus et emolumentum quod proveniet exinde infra metas seu terminos dicte ballivie de Condomio inferius expressos, exceptis juribus resorti et appellationum, inter dominum regem et ducem et abbatem predictos equaliter dividatur, et idem de domibus religiosorum quod de terris et feudis dictorum militum et nobilium observetur.
Quid de incurrimentis bonorum immobilium sit agendum.
Item quod incurrimenta que rex et dux habebit de bonis immobilibus hereticorum, vel aliter ad eum pervenient pro incursu ‘que erunt de feodo monasterii predicti ea teneatur dictus rex et dux infra annum ponere extra manum suam et conslituere personam seu personas in eis similis conditionis cum priore, que reddent abbati seu monasterio predicto censum seu deverium consuetum ; et idem abbas et monasterium predicti, de feudis regis et ducis facere teneantur.
Quod idem jus habeatur in pendentibus et preteritis non exactis nec solutis quod in rebus incurrendis habetur.
Item quod jus quod rex et dux{et] abbas et monasterium predicti habent in villa de Condomio et castri de Retrocingula et eorum pertinentiis, et extra infra terminos dicte ballivie Condomensis inferius exprimendos, in rebus incurrendis, idem habeant in pendentibus et preteritis non exactis nec solutis et ipsum jus equaliter per medium pertineat pro indiviso ad eosdem regem et ducem et ad abbatem predictos, exceptis terris et feudis quas nobiles immediate tenent ad manum suam, ut superius est expressum.
De terminis ballivie Condomensis.
Termini vero seu mete ballivie de Condomio extra villam sunt etintelliguntur et confrontantur cum terra domini Geraldi de Armaniaco, villa et cum jurisdictione castri sui Podii ex una parte, et cum jurisdictione Montis Caprelli ex altera, et cum rivo vocato La Ossa ex alio latere, et cum rivo vocato L'aubinhon ex alio latere.
De deveriis que extra pariagium esse dicuntur.
Item, quod si aliquis baro, vel miles, vel burgensis, vel alius quicumque infra terminos predicte ballivie superius expressatos habet terras, redditus pro quibus debet facere aliquid deverium regi et duci quodillud deverium sit proprium regis et ducis et si aliquod deverium debetur abbati seu monasterio pro consimilibus terris et redditibus, quodillud sit abbatis et monasterii predictorum.
Verum si ab hac hora in antea dicte terre vel redditus, siveessent regis et ducis, sive abbatis et monasterii, caderent in commissum, medietas sit regis et ducis, et alia medietas abbatis et monasterii
predictorum, et quod extunc omnia que tangunt vel tangere possunt justiciam et jurisdictionem, merum et mixtum imperium in predictis, veniant in pariagium seu paritatem et pertineant equaliter pro indiviso ad dominum regem et ducem, et ad abbatem et monasterium predictos, cum determinatione superius dicta.
De incurrimentis hereticorum et de exercitu et salino.
Item, quod incurrimenta hereticorum, exercitus et salinum in villa Condomii et extra infra terminos predictos dicte ballivie permaneant et remaneant ad dictum regem et ducem, ita tamen quod propter deverium quodrex.et dux recipit indieto salino, non prejudicetur dicto monasterio in deverio quod recepit in sale quod portatur ad villam Condomum et extrahitur de ea, quod deverium est quedam mensura que vocatur péet.
Quis possit cognoscere de jure resortiet abbatem vel suos punire.
Item ordinamus quod ballivus aliquis non possit cognoscere de jure resorti predicti nec occasione ipsius resorti abbatem vel ejus ballivum vel aliquem de suis punire, sed judex vel senescallus tantum dicti domini regis et ducis possit cognoscere et punire cum cause cognitione dum fueritnecesse.
Quod rex unum bajulum et abbas alium habeant.
Jtem, quod rex et dux predictus habeat proprium bajulum pro se et abbas et conventus alium pro se in villa de Condomio et extra infra terminos predictos.
Quod bajulus regis in novitate sua teneatur jurare abbati et bajulus abbatis bajulo regis.
Item, quod bajulus domini regisetducis predietiqui pro tempore fuerit juret in novitate sua dicto abbati velejus locumtenenti antequam in aliquoincipiat per se vel per alium ballivi officium exercere, quod fideliter respondebit de omnibus quecunque provenient ad eum vel alium ejus nomine ratione jurisdictionis et justicie, meri et mixti imperii predictorum bajulo dicti abbatis vel cui commiserit ipse abbas, et quod fideliter predictam jurisdictionem «et justiciamexercercebit, tam pro rege et duce quam abbate et monasterio predictis. Et bajulus dieti abbatis teneatur jurare bajulo dicti domini regis.et ducis in forma supra dicta apud Condomium velilli cui commiserit senescallus.
Item de juramento bajuli regis.
Item quod juret bajulus dicti regis et ducis qui pro tempore fuerit dicto abbati vel ejus mandato in novitate sua, jura, personas et familiam monasterii predicti pro posse defendere, servare et tueri bona fide ab omnibus injuriis, violentiis et dampnis a quibuscumque inferendis et precipue a seipso et illata ulcisci, et quod presen tem compositionem seu ordinationem et omnia et singula contenta in ea irrefragabiliter observabit et complebit, et observari pro posse faciet et compleri, et non veniet contra eam vel aliquod de
contentis in ea.
De juramento bajuli abbatis penes senescallum.
Item, quod bajulus abbatis qui pro tempore fuerit, juret senescallo vel ejus mandato apud Condomium quando fuerit requisitus per dictum senescallum sub illa forma sub qua bajulus domini regis et ducis tenetur jurare abbati, ut in proximis duobus articulissuperius est expressum, de bajulo predicti domini regis et ducis.
De unitate bajulorum in causis audiendis.
Item, quod bajulitam domini regis et ducis quam abbatis causas simul etin eodem loco audiant diffiniant et exequantur tam sententias quam mandata et precepta, et quod unus sine altero nisi ex commissione alterius nec cognoscere nec diffinire possit, vel nisi ille qui cognosceret per se vel per nuncium juratum primo requisiverit alterum quod premissis intersit, et quod super dicta requisitione stetur dicto et verbo illius qui requisierit vel nuncii jurati si alterum requisisse asserat sub virtute prestiti juramenti.
Cui ab audietia bajulorum sit appellandum.
Item, quod si ab audientia dictorum bajulorum tam domini regis et ducis quam abbatis appellari contingat, ad judicem vel [ad] senescallum appelletur, et quod judex vel senescallus prius cognoscat de appellatione an sit justa vel injusta, et si justa fuerit, ille cognoscat de appellatione ad quam fuerit appellatum. Si vero minus justa fuerit appellatio, judex vel senescallus partes ad examen predictorum bajulorum remittat.
De disbannimentis et recredendis hominibus et pignoribus reponendis.
Item, quod dicti bajuli simul ambo per se vel per alios disbanniant et recredant homines et pignora capta vel alter eorum cum requisitione alterius et pignora in uno loco communi ambo vel alter eorum reponant.
De potestate bajuli et servientum abbatis et numero eorumdem et per quem cum deliquerint puniantur.
Item, quod bajulus abbatis et sui servientes jurati usque ad certum numerum de mandato ipsius bajuli bannire et pignorare possint, et pignora capta in uno loco communi reponant, et arma portent in villa et extra infra terminos dicte ballivie expressos pro exequtione officii, sicut nuncii bajuli regis et ducis ; et bajulus abbatis habeat sex servientes et bajulus predicti domini regis et ducis habeat alios sex et si opus fuerit augeatur equaliter numerus eorum utriusque per senescallum et abbatem. Qui quidem servientes portent bastones depictos signis tam regis et ducis quam abbatis et monasterii, sicut ea in sigillo communi eorumdem contine(n)tur inferius et apparet. Et si servientes domini regis et ducis etabbatis delinquant vel alter eorum, per ipsos bajulos communiter puniantur.
De communitate omnium que proveniunt ratione Jjurisdictionis in ballivia Condomensis.
Item, quod in tota ballivia de Condomio intus et extra infra terminos superius expressos gagia, pene, mulcte, incurrimenta omnium rerum mobilium etimmobilium et alia quecumque provenient ex ea ratione jurisdictionis et justicie, seu meri et mixti imperii, sive collecte, tallie, vel mutui, doni, aut fogagii, vel alia quavis subventione aut exactione quacumque, inter dominum regen et ducem et abbatem predictos equaliter dividantur, exceptis illis que excipiuntur expresse in presenti compositione seu ordinatione et excepto quod si tota terra Agennensis vel major pars daret domino regi et duci predicto, quod hoc quod homines de Condomio et de ballivia Condomensi predicta darent ei et in tali communi dono sit proprium regis et ducis.
De computo reddendo inter bajulos.
Item, quod bajulus tam domini regis et ducis quam abbatis sibi ad invicem reddant computum seu rationem de mense in mensem fideliter de omnibus quecumque ad ipsos pervenerint vel pervenient seu receperint vel recepturi sunt ratione jurisdictionis ballivie Condomensis et justicie predictorum et que inter se nomine dictorum domini regis et dueis et abbatis dividant omnia. Tempus vero unius mensis predicti prorogari possit vel breviari ex causa, si eisdem expediens videatur.
De communitate curie et carcerts.
Item, quod una sit curia communis tam domini regis et ducis quam abbatis et monasterii predicii, et unus carcer communis, et tam curia quam carcer construantur ad expensas communes in eo loco infra villa Condomii quem senescallus et abbas duxerint eligendum. Et quod ambo bajuli communiter eligant unum fidelem nuncium et juratum qui nomine utriusque custodiat carcerem bene et fideliter et idem nuncius teneat claves curie et carceris pro utroque, vel quilibet bajulus ponat suum teni (?) quod bajuli predicti ponant.
De Messegariis.
Messegarios, sive gardas in villa de Condomio et extra infra dictos terminos dicte ballivie Condomensis communiter prout eis visum fuerit expedire et quicquid de parte dicte messegarie eos contingente obveniet, inter regem et ducem et abbatem equaliter dividatur.
De juramento consulum de Condomo.
Item, quod juramentum quod consules prestant in sua novitate abbati, abbas et senescallus recipiant simul in uno loco, vel ülli quibus ipsi commiserint, ita quod librum super quem dicti consules jurabunt dicti senescallus et abbas simul teneant, vel illi qui in receptione dicti juramenti tenebunt locum eorum.
De creandis consulibus, Juratis et tabellionibus.
Item quod jus quod abbas habetin creatione consulum et juratorum et in creatione tabellionum et in receptione vicinorum de
novo recipiendorum in dicta villaet castro de Retrocingula, et quod rex et dux habet extra in predicta ballivia Condomensi, exceptis castris dictorum militum seu nobilium, equaliter pertineat pro indiviso ad regem et ducem et abbatem predictos, ita tamen quod librum in quo per predictos jurabitur teneant partes communiter prout superius in proximo articulo est expressum de juramento consulum.
Quod abbas et quilibet bajulorum possint dare tutores et curatores.
Item, quod abbas possit dare tutores et curatores, et idem possit facere quilibet dictorum bajulorum.
De sigillo et scriptoribus curie et nunciis.
Item, quod fiat sigillum communis (sic) curie Condomensis, cujus impressio seu caracter in medietate sit signum regis et ducis et in alia mediatate pro abbate et monasterio crossa et clavis, et littere sigilli erunt : Sigillom corie condomensis et forma sigilli erit rotunda, et quod littere sigillate cum dicto sigillo habeant vim et auctoritatem rei confessate vel etiam judicate, et quod persona electa per senescallum .et abbatem teneat ipsum sigillum, et illud quod ex ipso sigillo obvenerit inter regem et ducem et abbatem predictos equaliter dividatur ; et scriptores curie communiter eligantur et jurent utrique parti et nuncii similiter bajulorum.
De clavibus ville et sigillo communitatis.
Item quod jus quod abbas habet in clavibus ville et sigillo communitatis et litteris pro villa mittendis et eustodia murorum et turrium pertineat equaliter ad regem et ducem et ad abbatem predictos.
De preconibus.
Item, quod senescallus et abbas si sint presentes constituant precones ; si vero presentes non sint, constituantur per bajulos communiter, et quod preconizationes fiant ex parte regis et abbatis nominatim et expresse.
De talliis, collectis, statutis et consuetudinibus faciendis. liem, quod jus quod rex et dux et abbas predicti habent in talliis et collectis, statutis et consuetudinibus faciendis in villa de Condomio et extra infra terminos predictos equaliter pro indiviso pertineant ad regem et ducem et abbatem predictos. De Clamoribus et legibus sive gagiis.
ltem, quod clamores et leges sive gagia, seu alia quecumque provenient ex instrumentis confectis in villa de Condotmio, sive ex contractibus vel delictis ibidem perpetratis vel extra infra terminos dicte ballivie Condomientis predictos, vel qualitercumque occasione eorum vel ex quibuscumque aliïis instrumentis vel causis, equaliter pertineant ad regem et ducem et abbatem predictos.
Quod abbas et conventus et familia eorumdem questam dare vel exercitum facere minime teneantur.
Item, quod abbas et conventus et familia eorumdem dare questam seu aliam exactionem regi et duci prestare, vel exercitum facere minime teneantur, nisi forte ad hoc teneretur dicta familia ratione patrimonii, vel alterius rei expresse.
In quibus prejudicari non debeat abbati vel monasterio et e converso.
Item quod nullum statutum vel prohibitio aliqua vel aliqua exactio fiat in prejudicium dicti monasterii in dicta villa, vel extra infra dictos terminos ballivie Condomensis predicte, vel servitus habitatoribus imponatur vel jus aliquod accrescat regi et duci in nundinis, furnis, marchis, mercatis, bastidis, vel aliter nisi cum voluntate et expresso assensu abbatis, nec monasterio aliquod in prejudicium regis et ducis possit accrescere nisi de voluntate regis et ducis. Et si forte aliquod accrescat, illud remaneat inter dictas partes pro indiviso commune, exceptis terris et feudis dictorum nobilium ut superius est expressum, Rex tamen possit facere furnos extra Marcellos, excepto castro de Retrocingula et ejus districtu ; infra martellos vero non possit facere vel habere nisi illum unieum quem possidet in presenti. Et si bastida vel castrum vel furnus fieret de novo infra terminos predictos dicte ballivie Condomensis, quod tam bastida, castrum quam furnus et omnia ad jurisdictionem pertinentia, equaliter pertineant ad regem et ducem et abbatem et monasterium predictos, exceptis castris et locis in quibus barones et milites habent jurisdictionem altam et bassam. Verumtamen pars monasterii possit facere furnos pro se ubicumque et quandocumque sibi placuerit infra martellos et in castro de Retro cingula et ejus pertinenciis sine parte dicti regis et ducis quam nullam habeat in eisdem.
Quod abbas et monachi defendant se et sua cum armis vel aliter.
Item, quod si contingat quod homines ville de Condomio seu aliunde insurgant contra abbatem vel monacos predictos vel jura monasterii eorumdem tam in capite quam in membris invadant, quod rex et dux et gentes sue defendant eosdem et ipsi defendant se et sua si possint etiam cum armis vel aliter sine offenso et indignatione regis et ducis et suorum.
Quod rex nulli concedat. privilegium vel libertatem sine voluntate abbalis.
Item, quod rex et dux nulli concedat privilegium vel aliquam libertatem in villa de Condomio, vel extra, infra dictos terminos ballivie Condomensis quod sit vel esse possit in prejudicium monasterii vel quo fiat gratia toti communitati dicte ville de Condomio, sine consensu expresso abbatis predicti.
Quod. senescallus vel alius nomine regis intra sepla monasterii curiam vel assisiam non teneat.
Item, quod senescallus seu alius nomine regis et ducis quicumque
assisiam vel curiam aliquam non teneat infra septa monasterii predicti, set extra possit tenere.
Quod rex jurisdictionem quam habet in ballivia condomensi semper teneut ad manum suam.
Item, quod jurisdictionem el justiciam, merum et mixtum imperium, que rex et dux habet in villa de Condomio et extra infra dictos terminos semper teneat ad manum suam et quod successores in ipso ducatu Aquitanie ponant extra manum suam in toto vel in parte.
Que causa ducatur ad communes expensas regis et abbatis.
Item quod si ratione vel occasione justicie et jurisdictionis seu meri et mixti imperii dicte ville de Condomio vel extra infra terminos predictos dicte ballivie Condomensis questio oriatur inter abba tem et monasterium et regem et suos ex parte una et consules et communitatem de Condomio vel quemlibet alium ex altera, pars regis et ducis et monasterii prosequatur causam ad expensas communes per unum sindicum seu procuratorem vel plures si necesse fuerit, vel quelibet pars per suum.
Quod monasterium possit emere de feudis regis.
Item, quod monasterium possit emere de feudis et retrofeudis regis et ducis exlra villam de Condomio infra predictos terminos dicte ballivie Condomensis usque ad mille solidos morlanorum tantum in annuis redditibus, exceptis terris et feudis quas nobiles de quibus dictum est supra tenent immediate ad manum suam, salvis tamen deveriis ab antiquo debitis ipsi regi et duci. Et quod monasterium de rebus sic emptis teneatur solvere vendas seu capsos et facere alia deveria consueta.
De primitiis, decimis et aliis spiritualibus.
Item, quod dictus abbas et monasterium habeant et retineant sibi jus quod habent in decimis, primitiis, oblationibus, jure patronatus in presentationibus rectorum ad ecclesias vacantes et institutionibus ipsorum et jure funerandi, et aliis universis spiritualibus, et spiritualibus annexis quocumque alio nomine censeantur, necnon jus quod habent in spiritualibus et hospitalariis presentibus et futuris sit monasterii et pertineant tantum ad abbatem et monasterium predictos in villa Condomii et extra infra terminos predictos dicte ballivie Condomensis.
Quod rex non possit facere hospitale, oratorium et celera que sequuntur.
Item, quod rex et dux, vel alius nomine suo, non possit in dicta villa vel extra infra dictos terminos dicte ballivie Condomensis hospitale, oratorium, ecclesiam cum cimiterio vel absque cimiterio, domum religiosam coustruere vel facere sine voluntate et expresso assensu dictorum abbatis et conventus. Et si quis contrafacere attemptaverit, rex hoc fieri non permittat, quantum in eo erit in
prejudicium dicti monasterii nisi premissa a superioribus sint concessa.
De pedagiis et leudis et gagiis inde provenientibus.
Item, quod dicti abbas et monasterium habeant expresse pedagia universa que habent in villa predicta quocumque nomine censeantur et in quibuscumque rebus consistant, et leudam et potestatem liberam disponendi de eis sicut hactenus habuerunt et quod de gagiis exinde provenientibus habeat rex et dux medietatem pro pedagiis et leudis non solutis, seu retentis vel furatis.
Quod rex per se et abbas et monasterium per se habeant et recipiant census et deveria consuela.
Item, quod tam rex et dux, quam dictus abbas et monasterium retineant et habeant quisque divisim omnes census suos et deveria consueta tam in blado quam in vino sive in pecunia, vel in pane cocto vel in aliis rebus, vel in servicio personali, exceptis rebus superius expressis et exceptis.
De feudis et retrofeudis et proventibus eorumdem.
Item, quod tam rex et dux quam abbas et monasterium habeant et retineant sibi feuda sua, vendas seu capsos et acaptagia et investituras feudorum suorum habeantetiam et retineant sibi cognitiones feudorum suorum, retrofeudorum et feudatariorum suorum nomine feudi et potestatem ponendibannum in eis et pignorandi et gagia quisque divisim recipiendi, pro juribus sibi competentibus etcompetituris ex eis et omnia alia faciendi que ratione feudi vel retrofeudi ad eos ut ad dominos feudi pertinere possunt.
De macellis, tabernis et aliis inferius contentis.
Item, quod dictus abbas et monasterium habeant et retineant sibi jus quod habent in macellis, tabernis, textoribus,excoriatoribus, carnificibus, cerdonibus sive sabateriis et servitutem quam habent in hominibus ville Condomii pro fodienda vinea monacali sicut predicta pacifice possident in presenti. [labeant etiam et retineant sibi domos suas, molendina, furnos, bordas,piscarias, vineas, prata, nemora, terras cultas et incultas et omnes alias proprietates quas tenent ad manum suam prout ea possident in presenti.
De aula regis.
Item, quod rex et dux habeat et retineat sibi domum suam quam habet prope villam Condomii et terram circumjacentem ei, quam etiam tenet immediate ad manum suam.
De causis feudorum audiendis.
Item quod tam rex et dux quam abbas ubicumque volueri(n)t, possi(n)t divisim causas feudorum suorum audire, cognoscere et diffinire.
De juramento habitatorum Condomii.
Item quod habitatores ville de Condomio et extra infra terminos
predictos exceptis castris dictorum nobilium jurent abbati in novi-
HT. ie
tate sua qui pro tempore fuerit secundum quod homines dicte ville consueverunt jurare abbatibus qui fuerunt ibi temporibus retroactis et jurent tune similiter bajulo dicti regis et ducis nomine ipsius domini regis et ducis. Et quando jurabunt regi et duci vel senescallo, jurent abbati vel alii ejus nomine.
Quod tempore vacationis monasterii bona ejusdem non occupentur.
Item, quod tempore vacationis monasterii rex et dux vel sui non occupent monasterium vel domos, sive jura vel bona monasterii nec in capite nec in membris nec etiam aliotempore, occasione vel causa quacumque nisi cause cognitione premissa.
Quod rex vel alius nomine suo nullam advoationem vel proprietatem de novo acquirat in villa predicta in prejudicium abbatis et e contrario.
Item, quod rex et dux, vel senescallus judex vel bajulus non recipiant aliquam advoationem de novo in prejudicium dicti monasterii in villa de Condomio vel pertinenciis ejus vel aliquam proprietatem de novoacquirant in dicta villa et pertinenciis in quibus abbas et monasterium usque ad tempus presentis compositionis facte habent et habuerunt merum et mixtum imperium; nec abbas possit similia facere in prejudicium regis et ducis predicti.
De nova recognitione alodiorum et proventibus eorumdem .
Item, quod si fiat recognitio alodiorum vel alodii infra dictos terminos dicte ballivie Condomensis regi et duci vel abbati predictis quod illa recognitio et illud quod ex ea proveniet sit commune inter regem et ducem et abbatem, exceptis terris et feudis quas dicti nobiles tenent immediate ad manum suam.
Ubï et coram quo abbas et conventus debeant litigare.
Item, quod si contingat in jus vocari abbatem vel conventum vel aliquem de conventu, non trahantur extra diocesi Agennensi nec (in) ipsi teneantur respondere in judicio nisi coram senescallo vel judice tantum et hoc Condomii vel Agenni, et in casibus a jure concessis, vel citra Garonam infra dictam diocesim tantum.
De feudis et retro |feudis].
Item, quod pars monasterii possit de feudis et retrofeudis suis libere acquirere pro legatis vel aliter et quod in hiis que incursu venient ad regem et ducem de feudis vel rétrofeudis dicti monasterii aliis emptoribus preferatur eteodem modo predictus rex et dux in suis feudis aliis emptoribus proferatur.
Quod rex confirmet abbati et monasterio legata inferius contenta.
Item, quod rex et dux confirmet dicto abbati et monasterio legata ipsis facta per dominam Vianam de Guiraut et Geraldum de Agenno defuncios et quod de confirmatione sua concedat eisdem litteras patentes suo sigillo pendenti sigillatas.
Quod rex et gentes sue remittant abbati et conventui omnem injuriam et rancorem.
