‹ Les Universités de Franche-ComtéChapitre 65 sur 126 · A L’UNIVERSITÉ DE DOI.E · texte numérisé non relu

A L’UNIVERSITÉ DE DOI.E

(6 avril 1562.)

A Messieurs les recteur, docteurs et régents de l'université de Dole.

Messieurs, ayant entendu que vous avez accepté pour premier lecteur de Dole M. le conseillier Stratius à condition que l’on vous ferait apparoir que ledit seigneur conseillier fut accepté pour tel de Sa Majesté royale, je n’ay voulu délaisser vous rescripler ces deux mots pour le vous cerlitlier, comme celuy qu’en ay traicté avec Sa Majesté mesme, et qui suis esfes médiateur entre luy et ceulx de la ville. Et estant personnaige do si bon sçavoir, de la suffisance duquel tiens cognoissance, j’espère que votre dicte université recepvra de luy grand proufllt. Et où j’auray moyen de m’employer pour le bien et utilité d’icelle, vous

me trouverez toujours prest d’aussy bon cœur que je prie le Créateur vous donner. Messieurs, l’entier accomplissement do voz désirs. De Cantecroix, ce 6 d’apvril 1562.

Votre bien bon amy

Ant. card. de Granvf.lle.

(Bibl. de Besançon, Annales Universit.

Dolanæ, 1557-1602.)

LETTRES PATENTES

DE L’EMPEREUR FERDINAND 1" EX FAVEUR DE l’üXIVERSITÉ DE BESUfÇON.

(Vienne, 15 janvier 1564/5.)

Ferdinandus, divina favente clementia electus Romanorum imperator, semper Àugustus, acGermaniæ, Hungariæ, Boheiniæ, Dalmatiæ, Croatiæ, Sclavoniæ, etc, rex, infans Hispaniæ, archidux Austriæ, dux Burgundiæ, Brabantiæ, Sliriæ, Carinthiæ, Carniolæ, etc., marcbio Moraviæ, etc., dux Luxemburgiæ, Lemburgiæ, ac superioris et inferioris Silesiæ, Wirtembergæ et Teckæ, princeps Sueviæ, cornes Habspurgii, Tirolis, Ferretis, Kyburgii et Goritiai, langravius Alsatiæ, marchio sacri Romani Imperii, Burgoviæ ac superioris et inferioris Lusatiæ, domiuus marchiæ Sclavoniæ, Fortus Mahonis et Salinarum, etc., etc., ad perpetuam rei memoriam recognoscimus et notum facimus teuore presentium universis. Celsitudinem et amplitudinem Romanorum imperatorisac regis qui, Dei Opt : Max: benelicio, ad hoc aitioris dignitatis fastigium erectus est, decet non solum imperii sui fines longe lateque propagare, verum etiam omncm curam et diligenliam adliibere, ut in pacata republica bonæ artes et disciplinæ floreant. Nam cum duo omniuo sint gerendæ reipublicæ tempora, alterum scilicel belli, pacis alterum, atque illius quidem utilitas foris, hujus autem fructus domi constet, ea demum summa est principis laus et gloria rcmpublicam non tam armis et virtute

bellica, quam liberalium artium studiis reddere exornatam, quandoquidem iisdem non solum politica rerum adminislralio regitur, fovcturet stabilitur, sed ipsaquoque saerosancta catholica noslra religio conservalur ampliaturqne et gloria Dei omnipotentis illustratur. Quod cum a majoribus nostris continua successione factitaturn sit, quibus ea vel præcipua cura fuit ut omnibus artibus ac disciplinis suos locos statuèrent, quippe quod inlelligerent, propter maximas et quam plurimas utilitates, quæ bine ad hommes redire consueverunt, hoc pacto sibi etiam aditum patefleri ad immortalitatem, atque eorum qui præclare gessissent gloriam publicis literarum monumentis consecrari ad memoriam hominum sempiternam. Nos hanc acceptam a majoribus legem et piam, salutarem, laudatissimamque curam ac sollicitudinem non solum tueri, verum etiam augere et propagare omni tempore laboravimus, et in futurum, Deo daule, non minori studio laborare constitutum habemus. Quamobrem cum honorabiles nostri et sacri imperii fldeles dilecti nostri gubernatores , magistratus ac ofliciales nostræ imperialis civitatis Bisuntinensis. studio propagandæ literariæ reipublicæ adducti, nobis humiliter supplicaverint, ut pro ornamento et commodo non solum ipsius civitatis nostræ imperialis, verum etiam studiosæ juventutis maxime germanicæ, dignaremur ibidem studium universale seu universitatem et academiam auctoritate noslra Cæsarea erigere atque instiluere, cum civilas ipsa, letissimo cœlo et loco sita, lata spaciis et horlis ac ltuvioameno, moribusque exculta, nec non magistralu et religione spectabilis, germanicæ nationi ad discendam linguam gallicam una cum bonis literis, magnam præbeat opportunitatem. Nos sane considerata hujusmodi commoditate et in primis benigna ratione habita eximiæ fidei, devotionis et observantiæ qua prædicla civitas liactenus divos prædecessores nostros Romanorum imperalores ac reges, atque nos ipsos difïtcilimis quoque temporibus conslanlissime coluit et nunc etiam nos eolit ac demereri studet, nec non attenta ejus quam præ se fert, in relinenda et tuenda catholica et orthodoxa religione nostra, constan-

lia et zelo , humilimis precibus dictæ imperialis nostne civitatis Bisuulinensis clemeuler annuendum duximus. Itaque, ex certa nostra scientia aniraoque bene deliberato ac sano accedente consilio, auctoritale nostra Cæsarea, dequc ejusdem potestatis plenitudine, in jam dicta nostra imperiali civitate Bisuntinensi studium seu gymnasium universale et academiam ereximus elinstituimusac tenore presentium erigimus atque instituimus; volentes et jam inemorata auctoritate nostra Cæsarea decernentes, quod doctores quarumcumque facultaluin et personæ ad id per antedictos gubernatores, magistratus, et officiales Bisun* tinenses deputaudæ, possint et valeant in præfata universitale, in omnibus facultatibus, videlicel in sacra theologia, in utroque jure tam canonico quam civili, in artibus et medicina, necnon in philosophia et quibuscumque scientiis legere et lectiones, dispulationes et repetiliones publicos facere, conclusiones palam sustinere ac præfatas seientias docere, interpretari , glossare et dilucidare, omnesque actus scholasticos exercere, eo modo, ritu, et ordine.qui in ceteris universitatibus et gymnasiis publicis observari soliti sunt. Et quoniam ipsa studia eo feliciori gradu sument augmentum , si ingenuis et disciplinis ipsis suus honor, suus diguitalis gradus statuatur, et emerili aliquando digna Jaborum suorum premia reportent, statuimus et ordinamus ut per collegia doctormn a prenominalis gubernatoribus, magistratu et officialibus Bisuntinensibus in unaquaque facullate instituenda, electis ad id idoneis et præ ceteris excellen tioribus in ipsis facultatibus doctoribus, hi qui ad sumendam palmam certaminis sui idonei judicati fuerint, adhibito peripsos doctores collegii in unaquaque facultate, prius pro more et coneuetudine atque solemnitatibus et ritu in cæteris universitatibus observari solitis, rigoroso et diligenti examine, in quo conscientias ipsorum doctorura cujuslibet collegii ouerari volumus, eosque sub juramenli vinculo ad hoc astringimus, in ea facultate quam edidicerint, et quo examini præfato se submiserint et se pro more et juxta statuta et ordinationes per prædictos gubernatores, magistratus et officiales Bisuntinenses flendas, per aliquos

dignos et honestos viros de gremio ipsius collegii præsentati fuerint, possint ad ipsutn examen admitti et invocata Spiritus sancti gralia examinari, et, si hoc modo habiles, idonei et sutllcientes ad id reperti et indicati fuerint, baccalaurei, magistri, licentiati sive doctores, pro uniuscujusque scientia et doctrina creari, ethujusmodi dignitatihus insigniri, nec non per bireli impositionem , annuli aurei ac osculi traditionem, cælerisque consuetis solemnitatibus invesliri et consueta ornamenta atque insignia dignitatum prædictarum tradi et conferri; quodque doctores in eadem universitate proinoti et promovcndi debeant et possint, in omnibus locis et terris sacri Romani imperii et ubique terrarutn, libéré omnes aclus doctorum legendi, docendi , interpretandi et glossandi facere et exercere, omnibusque et singulis gaudere et uli privilegiis, prerogalivis et exeinptionibus, libertatibus, concessionibus, honoribus, præeminentiis et favoribus ac indultis, quibus cæteri doctores in Bononiensi,Senensi, Palavino, Papiensi, Perusino, Parisiensi, et hoc nostro Viennensi et aliis studiis privilegiatis promoli et insigniti gaudent et utuntur, consuetudine vel dejure. Cæterum quo præfata universitas sive gymnasium suis gubernatum magistratibus, solidiori et flrmiori sistat fundamento, damus et concedimus doctoribus et scholaribus in dicta universitate existentibusaut futuris, cum consensu præfatorum gubernalorum, magistratuum et ofhcialiura imperialis nostræ civitatis Bisuntinensis pro tempore cxistentium, aucthoritatem et potestatem condendi et faciendi statuta et ordinationes juxta consuetudinem cæterarum uuiversitatum, nec non creandi et eligendi rectorcm scholarum, ac syndicos sive alios quoscumque olflciales universitatis, prout ipsis visum fuerit expedire et esse opportunum; dantes et concedentes aucthoritate nostra Gæsarea rectoribus sic per eos eligendis et creandis facultatem et jurisdictionein in scholasticos, nec non citandi, audiendi, judicandi, exequendi, puniendi et omnes alios actus judicis ordinarii exerccndi et jus reddendi, eximentes nihilominus doctores et scholares universitatis prænorainatæ a jurisdictione et superioritate

cujuscumque potestatis aut judicis ordinarii sive cujuscumque alterius præter quam a nostra. Præterea ut ipsa universitas, dignis fulcita prerogativis, nulli alteri quantumvis vetustatæ et célébra tæ universitati postponatur, volumus et decernimus per présentes quod prænominata universilas, nec non doctores et scholastici ac ibidem aliquam dignitatem seu graduin assumentes, gaudeant et polianlur ac uti, frui, gaudere et poliri possint et valeant omnibus et quibuscumque gratiis, honoribus, dignitatibus, preeminentiis, prerogativis, privilegiis, concessionibus ac immunitatibus, favoribus et indultis ac aliis quibuslibel quibus universitates Bononiensis, Senensis, Pataviniensis, Papiensis, Perusina, Parisiensis et hæc nostra Viennensis, ac alia studia privilegiata, ac doctores et scholastici sive promoti aut aliqua dignitate sive gradu insigniti gaudeant ac potiuntur, quomodolibet consuetudine vel de jure, nonobstantibus aliquibus privilegiis, indultis, prerogativis, gratiis, statutis, ordinationibus, legibus, constitutionibus, reformationibus , exemptionibus aut aliis quibuscumque in contrarium facienlibus, quibus omnibus et singulis ex certa nostra scientia præfata, animo deliberato et motu proprio, derogamus et derogatum esse volumus per présentes. Nulli ergo omnino hominum liceat hanc nostræ creationis, insti. tutionis, fundatiouis, erectionis, indulti, gratiæ, derogationis, concessionis et privilegii graliam infringere aut ei quovis ausu lemerario contra ire, sive quomodo libet violare. Si quis autem hocattentare præsumpserit, Cæsaream noslram et imperii sacri indignalioucm gravissimam et pœnam centum markarum auri puri, toties quoties contra factum fuerit, se noverit irremissibiliter incursurum, quarum medietalem imperialis llsci uostri sive aerarii, reliquam vero partem injuriam passorum usibus decernimus applicandam, liarum teslimonio literarum manu nostra subscriptarum et sigilli nostri Cæsarei appensione munitarum. Datum in civitate nostra Vienna die décima quinta mensis januarii,anno Do mini millesimoquingentesimosexagesimo quarto; regnorum nostrorum Romani trigesimo quarto, aliorum vero trigesimo octavo. Ferdinand, m. p.

Plus bas est écrit : Visa ac nomine reverendissimi domini archicancelarii Moguntini V. Jos. Bap. Webeck. D.

Sur le revers : Ad mandatum sacræ Cæsareæ Majestatis proprium, Singkhmoser.

Sceau en cire rouge, aux armes de l’Empire, pendant à lacs d'or et de soie noire.

LETTRES

DE PHILIPPE II, ROI D’ESPAGNE, ADRESSÉES A MAXIMILIEN, EMPE- REUR ÉLU DES HOMAINS, POUR COMBATTRE L’ÉRECTION DE L’UNIVERSITÉ DE BESANÇON.

Données à Valladolid, le 7 des ides de mai 1565.

i Archives du Doubs, Univ. de Besançon, cart. 1".)

LES GOUVERNEURS DE BESANÇON

Page 1