‹ Les voyages en Asie au 14e siècle du bienheureux frère Odoric de Pordenone, religieux de Saint François, publiés avec une introd. et des notesChapitre 86 sur 217 · MARCHESINO DE BASSANO ET HENRI DE GLATZ · texte numérisé non relu

MARCHESINO DE BASSANO ET HENRI DE GLATZ

Anecdote sur le Grand Khan

racontée par Marchesino de Bassano.

T encore raconterai-je une chose du grant Caan" laquele je vi. Quer il ont de cousturae en cele partie que se le devant dit seigneur trespasse par aucune contrée de sa terre, les homes alumeront le feu devant leur maisons et mettent dedens des espices très odorans et une manière de confection qui est apelée aromate et font grant fumée pour donner bonne oudeur à leur seigneur quant il passe par là. et moult d'omes li vont alencontre. Et si comme il venoit une fois à Cambalec et l'en oi certainment de sa venue. Nostre

a. Chien.

504 ODORIC ;

evesque et aucuns de nos frères meneurs et moi ala- \

mes alencontre de li par 11 journées el quant nous i aprochames de li, je mis la crois sus un faist signe

été pover estre veue comunement de tous et si \

tenoie en ma main un encensier; et donc nous i

commençâmes à chanter a haute vois : Veni Creator, \

etc.*, et si comme nous chantions ainsi celi grant \

Caan* oi et entendi nos vois et nous fist appeler et l aler a li. Et come je vous ai dit devant, nul n'ose aprochier a son char d'un jeit d'une pierre se il nest appelé, fore ceulz qui le gardent, et si come nous

alames ali la crois levée, il osta tantost son chapel \

de son chief, qui estoit de si grant value que nul ne :

le peust estimer la value du chapel et fist révérence 1

à la crois, et je mis tantost encens en l'encensier et j

nostre evesque le prist et encensa ce seigneur. Et \

coustume est quant ceulz que ceulz qui vont a ce sei- i

gneur portent tousjours aucune chose ah offrir et i

gardent l'auctorité de l'ancienne loi qui dit : Tu ne \

vendras pas vuide devant moi, et pour ce nous portâmes \

pommes et Ten offrîmes moult honorablement sus ^ un trechouer et il prist de ces pommes et en menja comme un petit, et après ce nostre evesque li donna

sa beneiçon, et quant ce fut fait il nous monstra que \

nous nous depçisson. si que les chevaus et la multi- \ tude des gens qui venoient après li ne nous gre-

vassent en aucune chose, et tantost nous nous depar- !

a. Veni, crealor Spiritus, Mentes Ouae tic creasti pectora. ■

tuortim visita; Impie supernd gratiâ h. Chien. i

fhBAnnSns ^ymyM6i>iô /hv^/Vw^TaA p^n^HÊ^^ iiHi^ fl^r 45a- Cm

^^^0 ofit»iaî- i.*?cvHtt^i >air ^-^^ "

BERLIN, BIB, ROY, MAN. TïïEOL,LAT, QUART, 14

Hél.etlmp.LemeTCieT &

times de li et alames a aucuns de ces barons qui estoient convertis a la foi Jhu Crist par nos frères et estoient en cele compaignie et leur offrimes des pommes et il les reçurent a grant joie et en furent aussi lies come se ce fust un grant don (i).

(i) Nous avons emprunté ce texte à Jean de Vignay ; j'ajoute les variantes latines et italiennes souvent plus complètes :

A. Civez^a.

« Ego frater Marchisinus de Baxido" fratrum Ordinis Minorum, protestor quod a fratre Oderico praedicto, dum adhuc viveret, audivi plurima quae non scripsit. Dum enim quadam vice semel Can magnus Imperator Tartarorum iret de Cambalech Sandu, ipse frater Odericus erat cum fratribus Minoribus sub umbra unius arboris iuxta viam, ubi ipse Can erat transiturus. Et cum appropinquare caepisset unus fratrum illorum, qui erat Episcopus indutus pontitîcali ornatu, accepit crucem, et impositam baculo in altum erexit. Tune ii quatuor caeperunt altis vocibus hymnum : Veni^ Creator SpirituSy decantare. Quo audito, ipse Can quaesivit a vicinioribus sibi, quid hoc esset. Cui responderunt : Illos esse quatuor rabant franci, idest religiosi christiani. Et eos ad se vocavit, et visa cruce, erexit se in curru, et deposito galerio capitis sui, cracem humiliter deosculabatur. Et quia statutum est, quod nullus audeat appropinquare currui suo manibus vacuis^ idcirco frater Odericus parvum calathum plénum pomis pulchris obtulit ei pro xenio. At ille duo poma sustulit et de uno comedit^ alterum

a. A. S. Baiadon.

ODORIC

vero gestans in manibus inde recessit. Ex quo luculenter apparet, quod ipse Cam aliquid sapit de fide catholica, et hoc per inductionem fratmm nostrorum, qui in curia sua continue commorantur. Istud autem galerium quod ob reverenciam crucis deposuit, prout audivi a fratre Oderico ex gemmis et perlis praeciosis factum est, et plus valet quam tota Marchia Tervisana. Insuper audivi a fratre Oderico, quod iste magnus Can semel in anno mittit unum de Tartaris suis, honorifice cum comitatu, ad Soldanum babiloniae, quem Soldanus recipit cum honore.

« Et die pro hoc constituta iste Tartarus super unam ripam parvi rivuli stat, ponendo in manu arcum tensum cum sagittis venenatis. Soldanus vero in alla ripa manet genibus flexis et manibus complexis, indutus veste communi, in capite nihil habens. Tartarus autem eum grandi voce alloquitur, et ter interrogans dicit : Confiteris quod vitam habeas per magnum Can, et es servus eius ? Soldanus autem dicit cum reverencia, quod sic : Et nisi sic humiliter responderet, Tartarus eum interficeret cum sagittis. Hoc autem facit ipse Can, ut signum suae magnificenciae et potenciae manifestet. »

B. Bib. NaL, lat. 2584.

« Unum reteram de magno Cane quod vidi. Consuetudo est in illis partibus quod quando praedictus dominus per aliquam contratam transit, homines omnes ante hospicia suorum domorum igne accendunt et aromata apponunt ac faciunt fumum, ut domino suo transeunti odorem emittant. Et multi homines obviam sibi vadunt. Dum autem semel veniret in Cambalec et de adventu suo certitudinaliter diceretur, unus noster episcopus et aliqui nostri fratres minores et ego ivimus sibi obviam bene per duas dietas. Et dum appropinquavimus ad eum posui crucem super lignum, ita quod pubHce videri

poterat. Ego vero habebam in manu thuribulum quod mecum detuleram. Et incepimus cantare alta voce, dicentes Veni Creator Spiritus, etc. Et dum sic cantaremus audivit voces nostras nosque vocari fecit et ad eum accedere nos jussit. Cum superius alias dictum sit^ nullus audet currui suo appropinquare ad jactum lapidis nisi vocatus exceptis custodientibus eum. Et dum ivissemus ad eum cruce elevatâ^, deposuit statim galerium suum sive capellum inestimabilis quasi valoris, et fecit reverentiam ipsi cruci. Statimque in thuribulum quod habebam incensum reposui, et episcopus noster de manu meâ accepit, eumque thurificavit. Accedentes ad predictum dominum semper aliquid ad offerendum secum deferunt, observantes illamlegemantiquam, Non apparebis in conspectu meo VACUUS. Idcirco portavimus nobiscum aliqua poma [et ea] sibi super unum incisorium reverenter obtulimus. Et ipse duo accepit de ipsis pomis, et de uno aliquantulum comedit. Et deinde predictus episcospus noster ei benedictionem suam impendit. Et hoc facto nobis innuit ut recederemus ne equi post ipsum venientes et multitudo in aliquo nos offenderent, Statim vero ab eo discessimus et divertimus, et ad aliquos barones suos per fratres nostri ordinis ad fidem conversos ivimus, qui in exercitu ejus erant. Et obtulimus eis depredictis pomis. Qui cummaximogaudioipsa recipientes, ita videbantur laetari^ ac si illis prebuissemus familiariter magnum munus. »

Page 1