ACTE

Delà vente faite à Henri III, roi d'Angleterre, par l'évêque, le doyen et le chapitre du Puy , du château de Lourde et du comté de Bigorre , pour la somme de 3, 200 livres , monnaie du Puy. (Biblioth. Cotton. Julius E. 1, f° 228 verso. — Bréq. t. LXIII.)

CARTA PER QUAM CONCEDITUR DOMINO HENRICO , QUONDAM REGI ANGLIE, DOMINIUM CASTRI DE HORDE ET COMITATTJS BIGORRENSIS.

Umversis Christi fidelibus présentes litterasinspecturis, Bernardus Dei gratia episcopus, decanus et capitulum Anicienses, rei geste noticiam, cum salute. Universitati vestre presentibus facimus manifestum quod , nos considérantes ecclesiam nostram adeo depressam esse onere debitorum, quod merito timendum erat ipsam vix relevari posse , propter voraginem usurarum , et quod feodum nostrum de castro de Lorde et comitatu Bigorre, et dominium quod habemus in ipsis, scilicet Castro de Lorde et comitatu predicto , parrain uti- Htatem et fructum minimum, tam propter locorum distanciam, tam propter tenuem valenciam, nobis et ecclesie nostre pariunt et reportant ; item quod dominus forcior et potencior in partibus illis et circumadjacentibus quantum ad ipsius castri de Lorde et comitatus predicti regimen , ad tenendam pacem et justiciam faciendam , propter suas potencie magnificentiam et proximitatem , plus prodesse valeret quam nos minus potentes et agentes in remotis possemus ; pro maxima nostri ac ecclesie nostre utilitate , debitorum exonération et alio commodo evidenti, nec non pro melioranda conditione

nostra et ecclesie nostrc et incolarum dictorum castri de Lorde et comitatus Bigorre, et etiam vicinoruni profectu, tam dictum feodum quam de-minium illud venclimus pro precio trium millium et ducentarum librarum Podiensis monete, domino Henrico , illustri régi Anglie, imperpetuum, ut suam inde faciat voluntatem. Et ex causa vendicionis ejusdem, prefata feodum et dominium eidem domino régi totaliter concedimus imperpetuum, pro pretio memorato. Ex causa siquidem vendicionis illius concedimus , donamus et cedimus eidem domino régi imperpetuum omne jus et omnes actiones utiles et directas quod et quas nomine nostri et ecclesie nostre habemus et habere poteramus quoquo modo in Castro de Lorde et comitatu Bigorre supradictis, et quicquid servicii, usagii, redevancie et obediencie nobis et ecclesie nostre a quibuscumque , occasione dicti feodi homagii, debebatur de eis, et in eis de ipsorum et in ipsorum appendiciis et pertinenciis universis. Hoc autem solum excipimusquod predictus dominus rex non possit ad commissionem , propter canonis cessacionem, agere, usque ad diemhodiernam factam, contra dominos et possessores castri et feodi memorati. Devestimus autem nos, vel quasi de supradictis scihcet feodo et dominio, omni jure et actione quod et quam habebamus vel babere poteramus nomine nostri et ecclesie nostre in omnibus et singulis supradictis; et de biis omnibus supradictis dictum dominum regem investimus, vel quasi prefata scilicet feodum et dominium, cum omnibus ad ea pertinentibus , in eundem penitus transferentes, mandantes et precipientes tenentibus et possidentibus castrum de Lorde et comitatum supradictum , quod quicquid servicii, redevancie , usagii et obediencie nobis et ecclesie nostre a quibuscumque, occasioni feodi etdominii, debebatur, de eis et in eis fiant et exbibeantur de caetero in perpetuum eidem domino régi Anglie vel ejus mandato. Porro ipse dominus rex Anglie, adrelevandum débita supradicta et ad faciendum alias ecclesie nostre profectum , nobis satisfecit in numerata pecunia plene et intègre de predicto memorato. Nos autem idem precium totaliter convertimus in ipsorum relevationem debitorum et alias in utilitatem ecclesie

nostre ; et conversum esse totaliter confitcmur. Cuni igitur attendamus evidenter dictum precium conferre nobis et ecclesie nostre ad predictorum maxime debitorum exonerationem , majus commodum et valenciam grandiorem quam feodum et dominium dictorum castri de Lorde et comitatus deBigorre, promittimus ômnes per stipulationem solemnem, bona fide, pro nobis et successoribus, predicto domino régi Anglie nos dictam vendicionem, concessionem, donationem, et cessionem et investituram in perpetuum, sibi et heredibus suis et successoribus suis, inviolabiliter servaturos; et contra, per nos vel per alium in judicio vel extra, directe vel indirecte, per officium , judiciis sive cujuscuinque superioris auctoritate, in modum denunciacionis, vel quocumque modo alio, non venturos. Adjicimus etenim per eandem stipulationem quod , si vellet aliquis contravenire, vel superior aliquis cujuscumque auctoritatis ex ofïicio suo ad denunciationem aliquam , vel quocumque modo alio impugnare vel retractare predicta, nos eisdem consensum, assensum vel auctoi itatem nullatenus probaremus. Item, tam pro nobis quam pro successoribus, renunciamus ex certa scientia in boc facto bona fide , exceptioni non numerate et non habite pecunie doli , et in factum rei minori precio vel minus dimidia justi precii vendite , subsidio, beneficio autentici, boc jus porrectum, et restitutionis in integrum, et omni auxilio et beneficio nobis super hujusmodi competentibus vel competituris , tam juris canonici, quam civilis, que nobis vel successoribus possent competere modo aliquo vel prodesse. In cujus rei testimonium sigillis nostris présentes litteras sigillamus. Testes ad hoc vocati sunt , . scilicet :

Guido, archidiaconus Lugdunensis; Armandus de Pollenniaco ; abbas Sancti Pétri; Estorgius de Monte Acuto; abbas Segureti; Poncius de Glavennas, thesaurarius ; Petrus de Rocha ; Mauritius de Sancto Boneto, foris decani ; Bertrandus Maleti, Petrus Mareschalci , canonici Aniciensis; magister Guido, canonicus Sancti Georgii Aniciensis; et magister Johannes , capelle canonicus sancti Pauli Lugdunensis ; Girardus de Sancto Eugendo, clericus.

Actum anno Doniini m0 ducentésimo quinquagesimo tertio, mensc novembris.

( 1255, 21 décembre.)