DES OUVRIERS EN FER DE RAYONNE
AU ROI D'ANGLETERRE
Pour qu'il soit remédié au torl que leur faisait l'importation des objets en fer des manufactures étrangères;
Projet de mandement par eux proposé au roi pour défendre l'apport de ces ouvrages. (Des liasses de la Tour de Londres. — Bréq. t. XVI. )
Excellentissime régie majestati vestre significant pauperes ac huiniles servitores vestri, fidèles fabri laborantes in earreria fabrorum civitatis vestre Baione, quod predecessores eorum habitantes in dicta carreira fuerunt boni homines ac erga summam dominacionem vestram et predecessorum vestrorum fidèles, et jura vestra et honorem conati fuerunt pro posse servare et augmentare, et vixerunt de eorum officio seu ministerio fabrorum nobiliter et bene, et tenebant eorum quilibet duos, vel m, vel quatuor homines servos magis et minus in domibus suis, ita quod ad mandatum et servicium vestrum et vestrorum, exhibant de ipsorum fabrorum carreira bene c. lx. homines pedites cum armis; et hoc, quod ipsi tune opéra sua vendebant bene, nec portabatur tune ab aliqua parte mundi ad Baionam aliquod opus ferreum operatum ad vendendum. Nunc autem, princeps serenissime , sic est quod a magno tempore citra , de Yspania , de Navarra et de quibusdam aliis partibus portantur de die in diem continue infinita opéra ferrea operata, videlicet clavi, bisarma, fapthe, bipennie, et plura alia opéra operata, que quidem opéra et multum subtiliora et meliora ipsi fabri sciunt facere et faciunt , que vendere possunt bono modo ; sed in tantum habetur magnum forum Baione de ipsis
operibus ferreis extraneis sic portatis, quod ipsi fabri mine habitantes Baione sua opéra vendere minime possunt, nec homines et servientes habere nec tenere, nec uxoribus et eorum familiis subvenire, prout predecessores eorum et ipsimet consueverant et faciebant; ymo eciam sunt aliqui qui vix habent quid ponant obstancie paupertatis, nec habebunt finaliter, nisi vestra summa clemencia in istis et aliis bonum remedium eis apponat taie quod ipsi se, uxores et familias suas tenere et sustentare honorifice possint, et jura vestra et honorem in omnibus servare et augmentare ; cumque , illustrissime domine , cura ipsi fabri semper fidèles et boni vobis et vestris fuerint pro posse , et hoc magis ac magis semper tenere inter alia cupiamus, et per Dei graciam conamine nostro specialiter et quorumdam aliorum, invitis Gallicis, villa seu civitas Baione vobis fuerit restituta, opère et facto, quod quidem est notorium et manifestum, et ex hoc exposuerimus nos et filios nostros morti, si secus fuisset quam sit, quod absit : summe pie devocioni vestre suplicant humiliter et dévote pro Deo, quod altissime bonitati vestre placere dignetur ipsis fabris et eorum heredibus concedere quoddam privilegium continens talem modum :
Edwardus, Dei gratia rex Anglie, dominus Hibernie, dominus et dux Aquitanie, universis ad quos présentes litere pervenerint, salutem et fidem presentibus adhibere. Noveritis omnes et singuli quod nos, inspicientes bonum affectum et fidelitatem quam fabri nostri habitantes in carreria nostra vocata Fabrorum Baione, ac predecessores eorum erga nos et nostros habuerunt et habent ; visis eciam et inspectis gratuitis et laudabilibus serviciis per ipsos nobis et nostris impensis, pro nobis et heredibus nostris ac successoribus ordinamus et volumus, et ipsis fabris, heredibus ac successoribus eorum, tenore presentium, libertatem omnimodam ad voluntatem nostram1 perpetuo damus et concedimus, talem videlicet, ne ab aliqua parte Yspanie et Navarre, Bearnii, vel alicujus alterius terre vel loci, defferatur seu
1 Ces mots soulignés sont écrits dans l'original au-dessus du mot perpetuo, d'une écriture différente. B.
portetur per aliquem vel aliquam personam, per terram nec per aquam, ad civitatem nostram Baione, nec infra décos [sic) ejusdem civitatis, absque voluntate seu licencia ipsorum fabrorum, aliquid opus operatum ferreum ad vendendum ; et quod aliquis habitans in Baiona ab aliqua persona extranea non emat, exceptis armaturis corporeis. Volumus insuper quod, si opéra aliqua extranea ab aliquibus ad Baionam, ut predicitur, portarentur, vel infra décos ad vendendum, quod predicti fabri et eorum heredes et successores ipsa opéra sic portata capiant et teneant ad salvum nostrum et nostrorum. Damus autem tenore presentium in mandatis omnibus subditis nostris ne in premissis vel premissorum aliquo, ipsos fabros, heredes et successores suos impediant nec perturbent; ymo ipsos deffendant e1 manuteneant in premissis.
In cujus , etc.
Quandiu nobis placuerit duraturum. Teste rege, apud Aberconewey, primo die martis.
N. B. Les dernières lignes soulignées sont dune écriture différente du reste, de la pièce.
On lit en marge , à la tête du projet de lettre : ista lltera inferius contenta factajmt et exhibita.
Copié sur l'original en parchemin et attaché à une autre membrane qui contient plusieurs pièces, dont la dernière est du 2 A février, Tan xxiii du règne d'Edouard F. que nous avons aussi copiée. B.
GCCXIII.