LETTRE DE L'ÉVEQUE DE CARLISLE

A HENRI III, ROI D'ANGLETERRE

Dans laquelle il lui rend compte de sa députation auprès de l'archevêque de Cologne : des dispositions favorables de cet archevêque pour Henri, préférablement au roi de France; de la nécessité d'empêcher le roi de France de s'attacher l'empereur (Frédéric II) par un mariage, et de faire des offres d'argent capables de déterminer l'empereur à accepter le mariage proposé par l'Angleterre. (L'original est à la Tour de Londres; il est copié dans le supplément de Rymer, t. II, n° 9. — Bréq. t. LXIII.)

LITER.E EPISCOPI CARLIOLENSIS REGI , SUPER TRACTATU HABITO CUM ARCHIEPISCOPO COLONIENSI DE MARITAGIO REGIS.

Excellentissimo domino suo Heinrico , Dei gratia illustri régi Angliae, domino Hiberniae, duci Normanniae , Aquitaniae , et comiti Andegaviae, suus devotus in omnibus W. eadem gratia, Karleolensis episcopus, salutem et prosperos ad vota successus. Quoniam literas quas vobis de Dorobernia in recessu nostro transmisimus , propter festinam navis ascensionem, plene non inspeximus, nec constat nobis si eventus nostri ad notitiam vestram pervenerint, ne vos omnino lateant, tam statum itineris nostri etnostrum, quant processum negotiorum nostrorum vobis plenius duximus intimandum.

Noverit igitur excellentia vestra quod, in ffesto sancti Vincentii, obvio turbine ventorum rejecti fuimus sub rupe Doroberniœ, ultra quam dici potest rabie maris et procellarum afflicti, ibique navi nostra anchoris affixa, cum hernasio nostro et equis nostris qui nulla ratione potuerunt educi , relicta , Doroberniam in quoclam ba-

tello venimus. Et quoniam intelleximus moram nostram valde vobis fore dampnosam, eligimus potius discrimina terrarum subire , quani spatiosi maris fluctuationi hiemali (quasi mortis crudelis exanimi ) nos cxponere , sicque , acceplo nobiscum uno solummodo scrviente , absque bernasio et equis, cum peregrinis quandam navem ascendimus, die veneris proximo ante conversionem beati Pauli, et eodem die, per gratiam Dei , Graveling applicuimus. Incontinenti vero nos et serviens noster duos equos ( quos a quodam mercatore qui nobiscum transfretaverat mutuo acceperamus) ascendimus, de die in diem per magnas dietas terram illam transeuntes, quousque Colonniam venimus. Sed quot adversitates in itinere illo sustinuerimus, tum per viarum duritiam, tum per aeris intemperiem, tum per continuum timorem et infirmitatem , vix alicujus calamus scribere sufiiceret. Venimus itaque Coloniam , in vigilia purificationis beatœ virginis, ibique dominum Henricum de Zudentborp et Jobannem clericumnostrum invenimus, qui imper de (cum?) domino arcbiepiscopo redierant, de quodam colloquio quod dominus rex Alemanniae cum pluribus principum suorum apud LTmam in Suevia celebraverat , et fere in itinere illo omnes equos suos amiserant. Ad eorum igitur instantiam dominus arcbiepiscopus ad partes Colonial accessit, et die Mercurii proximo, ad quoddam castrum suum, quod distat a Colonia per duo milearia, venit; quo statim nuncium nostrum ad eum destinavimus, adventum nostrum et qualiter sine sociis nostris venimus ei signantes. Quod cum intellexisset, per eundem nuncium nobis signavit quod ardua negotia imperii trabebant eum ad partes Saxoniae, quae differre non potuit; et quoniam credebat quod nos sine sociis nostris de negotiis vestris cum eo tractare non vellemus nec possemus, dixit quod statim ad partes Saxoniae iret, et sub festinatione rediret, et intérim forte socii nostri venirent, et nuneii sui quos ad ducem Austriae miserat; et ita in crastino summo mane versus Saxoniam iter arripuit. Eodem autem die , venerunt magister militiœ Templi et prior Hospitalis, non sine gravi periculo; et ex quo, per servientes eorum, adventum eorum scivimus, mox

ad dominum archiepiscopum nuncium nostrum transmisimus , adventum illorum ei nunciantes, et supplicantes eidem, pro Deo et ob reverentiam vestri ac proprium honorem, quod de partibus illis non recederet antequam nobiscum loqueretur. Ipse itaque per dietam unam ad nos revertens, signavit nobis ut, die veneris proximo, apud quandam abbatiam , quœ vocatur Audenesburg, ei occurreremus. Quem cura ibi invenissemus , ipsum ex parte vestra salutavimus , gratias ei referentes de amicitiis et honoribus vobis exhibitis, et maxime de eo quod permittere noluit ut aliqua confœderatio fieret inter Imperium et regnum FFrancorum. Ipse vero nobis respondit quod nescivit qualiter hoc acciderat, sed semper bonum affectum babuerat negotia vestra promovendi , et quod inimicitias régis FFrancorum, et régis Boemisc, et aliorum plurimorum magnatum, pro vobis incurrerat. Dixit etiam quod rex FFrancorum de concilio Yaucolorum incontinenti ad dominum papam et imperatorem miserat nuncios suos , conquerens de eo quod noluit permittere confœderationem inter filium ejus et ipsum fieri, quae de certa scientia domini papse inter eos providebatur, et quam imperator specialiter fieri praeceperat. Dominus vero archiepiscopus contra regem FFrancorum domino papae scripsit per specialem nuncium, ei signans quod noluit permittere ut confœderatio illa fieret , quia haec esset contra ecclesiam Romanam , et specialiter contra vos qui prc tectione sua gaudere debetis; et rogavit eum quod non permitteret ut dicta confœderatio procederet, sed potius partes suas erga imperatorem interponeret, ut confœderatio inter vos et ipsum (de qua aliquando fuit tractatum ) consummaretur. Prœterea, dixit nobis quod nuncios suos ad dominum imperatorem clestinaverat , peracto concilio de Vaucoloris , per quos ei signaverat quod nuncios in Angliam transmiserat, quorum adventum expectavit, et quod regem FFrancorum non exaudiret, nec nunciis suis aliquid responderet, donec de nunciis in Angliam transmissis certitudinem ei nunciasset. Postea, de colloquio Ulmae misit ad imperatorem , pro negotio vestro expediendo, dominum Bernardum de Horstemar, qui fideliter labo-

ravit, et adhuc pro posse- suo laborat circa consummationem illius negotii, ut per ipsum, de voluntate domini imperatoris, finaliter certiiicetur, et propositum régis FFrancorum evacuetur. Hiis auditis, nuncium vestrum ei exposuimus, dicentes ei quod vos, tam de maritagio corporis vestri, quam sororis vestre , consilio illius parebitis; ad quod respondit consilium suum esse ut talem et tantam oblationem faceremus, quod dominus imperator non debeat eatn repudiare. Dixit etiam periculum esse in mora ; rex enim FFrancorum magnam pecuniam ei optulit ut confœderationem fiiii sui babeat et negotium nostrum impediat. Ex altéra parte, dux Bavariae venit cum maxima pompa ad colloquium Ulmae, et optulit pro maritagio filiae régis Boemise (quse est neptis ipsius) xv millia marcarum, ultra oblationem xxx millia marcarum , quam ipse rex Boemise prius obtulerat. Sed rex Almannise respondit ei quod nunquam eam duceret; praeterea adjecit quod rex Hungariae misit ad dominum imperatorem et pro maritagio ffiliae suae optulit ei pecuniam maximam. Ipse vero non sitit nisi pecuniam, ut illam accumulet; unde consuluit ut nos sub festinatione talem oblationem offerremus, qualem acceptare deberet. Ad hsec respondimus ei, quod aliquam oblationem sine consilio ejus facere non potuimus, et multum laboravimus ad hoc ut extorqueremus ab eo voluntatem suam super oblatione ofï'erenda; sed perficere non potuimus. Dixit enim quod quantumcumque personam vestram diligat, cum sit Ballivus imperatoris et consanguineus fiiii sui, hoc non faciet, nec potest, nec débet facere. Tamen, in verbo Domini, altari coram quo sedebamus aspecto, nobis promisit quod fidèle consilium et auxilium in expeditione negotiorum vestrorum nobis parabit. Nos vero, quia cancellarius et dominus Nicolaus de Mol. socii nostri, adhuc non vénérant, nec ipse potuit diutius morari quin recederet, de voluntate sua recessimus, oblatione aliqua non facta , et expectabimus eum Colonise quousque redeat. Veniet autem Coloniam die jovis proximo ante cathedram beati Pétri, prout nobis promisit: et habito tune cum eo tractatu, fidelem nuncium vobis destinabimus, qui ore omnia vobis serio re-

velabit. Caeterum sciatis, domine, quod dominus archiepiscopus ita ioquitur de negotio vestro , ac si per illud debeatis totam terram vestrain amissam recuperare, et non credimns quod per oblationes, in potestate nostra per ehirographum nobis traditum, positas, possit perlici tanluin : tamen, dante Domino, faeiemus, quod non patietur interruptionem. Cancellarius vero et dominus Nicolaus, socii nostri, venerunt die sabbati post recessum domini archiepiscopi quam plurimum fatigati, et in recessu latoris praesentium, versus ducem Austriœ non processerunt , nec expedit forte ante adventum domini archiepiscopi; quoniam, licet miserit filium ipsius clucis ad eum cum magistro suo pro negotio illo, tamen cum nunciis vestris dixit quod alios nuncios mitteret, et dicti nuncii vestri , accepta temporis opportunitate , et equis suis recreatis, semper prompti erunt ad proficiscendum. Prœterea , videtur nobis quod negotia vestra non modicam sument dilationem ; magister vero Templi militise, et prior Hospitalis nullatenus ultra pascba moram facient in partibus Almanniae : immineret etenim eis periculum ordinis, cum oporteat eos capitula sua celebrare et pecuniam in Terrain Sanctam, cum fïratribus suis, Iransmittere. Nos etiam continua inlirmitate laboravimus et plures equos in itinere amisimus, totamque fere pecuniam quam nobis tradidistis expendimus. Qnalescumque igitur simus, nomen episcopi babemus, et omnes ad nos confluunt ; ideoque necesse est ut magnos viros ad partes illas clestinetis , qui multa possint expendere, ut ibi morentur donec negotia vestra perficiantur, et si volueritis quod nos per tantum tempus moram ibidem faciamus, necesse babemus ut denarios nobis transmittatis , quod per Henricum de Sancto Albano vel Jobannem de Lyburn bene facere poteritis ; ipsi enim illos nobis bene habere facient. Pi aeterea , si socii nostri recédant, nos nullatenus soli in partibus illis remanebimus ad negotia illa consummanda. Yaleat excellentia vestra in Domino.

M. de Bréquigny adoptait Tannée 1236 pour date de cette lettre, d'après l'opinion de Rymer ; mais les dates fort exactes des deux lettres qui suivent, celle

du pape et celle de l'empereur et qui sont relatives au même événement, prouvent qu'il faut préférer l'année 1235 comme nous l'avons fait; Y Art de vérifier les dates fixant au mois de juillet de cette même année 1235, le mariage de l'empereur Frédéric II avec Isabelle, iille du Roi d'Angleterre Jean sans peur, et sœur de Henri III. C'est de ce mariage que traitent probablement les trois lettres des 18 février, 16 et 25 avril i235. La date die jovis proximo ante Cathedram beati Pétri (page A7) indique le 22 février, jour de la chaire de Saint-Pierre à Antioche; la même fête à Rome n'ayant été fixée au 18 janvier que par le pape Paul IV, au xvf siècle. C. F.