II
Tandefm] ab honestissimo uiro P. Casimiro Freschot redditœ mihi fuerunt literœ tuae, et quaru[m] desiderio tamdiu exarsera[m], earu[m] complexu miru[m] in modu[m] recreatus fui. Hucusq[ue] aute[m] dilata responsio, quod ruralibus deliciis me subducere sero tantufm] didici, qua[m]qua[m] studioru[m] oblectamenta fortiter urgèrent. Hodie igitur Bibliothecae redditus humanitate[m] uirtutesq[ue] tuas mente recolens, ad ea, quae cupis» festinanter respondeo. Quœ in Opusculu[m] sub Athanasii nomine ad te missu[m] adnotasti, ad ueritate[m] omnino accedere mihi uidentur, nisi quod repetendu[m) est, non decimo (ut suspicaris) sed nono saltefm] seculo elaborari illud potuisse, quu[m] Anno circiter 860 liber memoratus de Compoto prodierit. Vt aute[m] ad eiusde[m] Athanasii expositiones in Psalmos uenia[m], non difficile reor uestras quoq[ue] in manus incidisse illas» quas apud nos seruamus, quu[m] eni[m] tôt a uobis impressas paginas impleant, nostraru[m] mensurae se similes produnt. Et quidem nostrae, ni maie suspicor, non a ueteru[m] catenis, sed ab integro codice sunt deriuatae» siquide[m] non modo perpetus sunt, nullumq[ue] a librario uerbu[m] iniicitur, quo hoc suadeatur, ueru[m] etia[m] post illas reliqua proferantur ex diuersis in Psalmos Catenis desumpta, quae ad Athanasiu[m] spectant. Itaq[ue] tuu[m] erit lite[m] dirimere, si cu[m] hucusq[ue] impressis fragmenta haec tibi descripta cornponas.
En igitur Commentarii nostri spécimen in Canticu[m] Deuteronomii:
iya^oTfjra rov ^eov, ijv mç^x^p avroïç, xai r^ iiaaytsyyiiT ^flQoaexe ovQawi, nal XctXi^aa}, xd», etc.
kiBi fiéya ijv xo naçanrmfia *Iovdaicap^ xcù iv ovçavoïç HaqxvQtç 6vx ^Qi<ixomo vov ovQapov^ Hcù xt^w yiip xà luyaXa <noiina fAuçxvçexcu 0 ^eoç dià xov Ilçoqt^ov.
tnQoadoxaa'O'ei}^ &C.
noXvç yàç dç vbxoç^ xal incoq>eX^ç 6 Xoyoç xov ûeov xoftexofieroç.
txoi xora^ffroo, &C.
litxà nçaoxtixoçy xal ^avpaç^ xovxéaxiv aog o/â^çoç in oyçamPy xai mç pupetoç^ &C.
Post duos alios uersiculos subditur: desunt reliqua, atq[ue] heic fine[m] Expositiones Athanasianae habent.
Sequuntur ex Catenis expressa. Dupinii 'errore[m] in recensenda Juliani ad Basiliu[m] epistola nondu[ni] mihi animaduersu[m] rectissime notasti, gratesqfue] tibi plurimas habeo, quod cu[m] de epistolae eiusdefm] editione, tu[m] de censoris lapsu certiore[m] effeceris. Quantufm] uero tibi debea[m] pro reuelato doctissimi Boiuinii consilio, satis explicare nequeo. Illud quide[in] molestissimufm] mihi, fateor eni[m] in eruendis ex antiquissimo Codice Nazianzeni carminibus iisq[ue] Latio donandis me non exiguufm] contulisse labore[m], prsstat tamen melioribus alioru[m] coeptis tôt dimittere diuitias et ab iteratis impressionibus abstinere. Quod si me £temu[m] tibi devincire non dedignaris, parata a Boiuinio poemata ut scruteris eorumq[ue] titulos mihi notes, etia(m] atq[ue] etia[m] rogo. Vt aute[m] facilius hoc peragatur, eoru[m], quae mihi sunt, hny^tuftip do tibi
descripta[m] : dç ïlQOûUQëatop. eiç Semtictor, eiç Ma^xirtopop. «<V Ai^aif. eiç Evqfi^fuw. eiç ^Afiq>doxtop. eiç 'u4fiq>tl6xior iXlo9, eiç Nixofiiidijp. eiç Kaf^éçtow, eia Bàaaov. eiç Evaé- §wf, xcù Bactkuscav. eiç 'EXXâôtoif, eiç reaiçytop, eiç KmcaQtoff, eiç Foçyopiov. eiç xop nariça, eiç xrjv fitixeça^ &C. tiç vitofiop^. eiç q^iXdyçtop. eiç àyanrjxovç (ubi de ovpeiaaKXOiç
praeclarissima habentur). nçoç rovç h Ma^vçioiç xçvtpœptaç] et alia qu£da[m], qus breuitatis ergo nunc omitto. Si locus meditationibus meis ullus supererit, multa mihi a te sperantur, scilicet, si per negotia tua ac utilissima studia liceret iudicio tuo n[on] emendanda tantu[in], sed etia[m] publiais formis per te com[m]ittenda transmittere[m] laudata carmina, non sine clarissimi nominis tui mentione, uel in ^QoXtyoïié^oiç uel in ipso libri conspectu. Adderefm] alia quoq[ue] ueteru[m] monumenta, quas in Latinu[m] sermone[m] transferre meditor, ut inde iustufm] uolumen exiret. Tu uide pro tua humanitate quid mihi praestare aut uelis aut possis, eteni[m] apud Italos omnia desiderantur quae Graecorufm] utilitati ac honori faueant. Intérim mihi alter AnecdotorufmJ meoru{m] Tomus paratur. Prions exemplar unu[m] ab aliquot mensibus inter manus Jacobi Anissonii, Lugdunensis Bibliopols, lacet, et fortasse ia[m] ad Cl. V. Mabilloniufm], cui destinauera[m] , peruenerit. Alteru[m] ad te nequaqua[m] tune misi, ne maius incom(m]odu[m] ferenti parere[m], et quod post geminas ad te literas nullus de te nuncius remittebatur. Breui tamen, ut spero, uotis meis meritoq[ue] tuo satisfiet, ubi com[m]oda occasio aliqua mittendi se offerat. Ceteru[m] ut celeberrimo sodali tuo Mabillonio plurima[m] salute[m] nomine meo preceris, enixe rogo, me£q[ue] inscitis benignitate[m] uestra[mj in subsidiu[m] imploro. Athanasianae editioni ut manu[m] ultimafm] addatis, mecu[m] Italia tota uehementer optât, quod a uobis pr£stitu[m], aut breui praestandufm] ex literis tuis propediefm] intellecturu[m] me spero. Vale, uir Clarissime, tuamqfue] familiaritate[mj superu[m] dono mihi data[m], perpetuo sarta[m] tectamqfuej mihi foue.
Mediolani, 1697, î- Non. Decembris
Sed quonia[m] pauca etia[m] paginae possunt addi, accipe fragmenta com[m]ent[ari]i laudati in Ps. 96:
»xq} /Éttfiid^ OTB f/ y^ avr^ xaûiaraxo, 17 nQoq>^eia ai/fuupu tffp naç'&epov trpf ^éOfO^ùv. xai cèvTiy yàq ex %^ç yt^ç^
rov ftvoTiiçiov^ dijXeiiJèi dé <TOi exaata 6 rpctX/jtoç,
»o KVQioç ifiaaûitv<jBP^ &C.
xo! aitif fi€P ^ a^T^r^ y^ aytûXiatJ^a} ^ ori vno "^tov niaa ifficic^ ukipf^ &C.
Uyei rag aotX^diaç. tiç yàç ai ifijcot eV, &c.
In Ps. 25. ovTOç 0 ^foXfAOÇ Kshai okoç eiç xop Xqiotov^ ntd tàç zov xaxà ^sàp nçoxomortoç iravl^Hç^ xal iwoçy &C.
^xqùfov fie xvQUs etc.
ov yàç eîxB xctxiav 0 '^ôàfi^ tj yvwalv rii^oç xaXov re, xal xoxov. ixaip di ^a^t^Ûtif dià xoiko ^oâ, xçipop fioi, rovriativ htèùoiaop fiB ix %ov ix&çov, &c.
Iteru[m] Vale.
G. GRODDECK A MONTFAUCON.
Qvas Tibi promiseram, Eruditissime domine Bernharde de Montfaucon, de S. Athanasio pâtre observatiunculas, passim ex scriptoribus Ecclesiasticis a me conqvisitis, etsi vix tanti moment! fore arbitrer, ut ullo modo magno labori Tuo, qvem in edendis Sancti hujus Patris operibus adhibes, prodesse qveant, aut qvod pler£q[ue] illarum dudum Tibi innotuerint, cum tamen
denuô de illis per nuperam Epistolam me sollicitaveris, qvalescunqfue] tandem fuerint, hic ad Te mittere, et qvantum Tuis desideriis satisfacere allaborem, ostendere volui. Si qvaedam reperies, qvae illustrandis Tuis prolegomenis inservient, sine ullo scrupulo qvasi Tua interseres, nec mei nominis ullam mentionem injicies; noilem enim, ut alii sciant, haec à me profecta esse, qvae, sine ullo studio et absq[ue] ordine, aliis studiis intentus, paucarum horarum spatio conscripsi in nuUum alium finem, qvam ut pro amicitiae nostrae ratione Tibi, non autem publico inservirent. —
Eusebiorum (inter qvos uni Eusebio Vercellensi Athanasianum symbolum tributum fuit) tempora attigit aetas Athanasii ex diacono Episcopi Alexandrini, qvi suo officio prœlusit, cum adhuc puer in festivitate, quâ B. Martyris Pétri Alexandrini memoria recolebatur, aliqvot ex aeqvalibus suis, qvi ipsum ludentes Episcopum designaverant, baptizavit, qvem baptismum Alexander Episcopus ratum esse jussit, referente Rufino 1. lo. c. 14., Socrate lib. i. c. 15. et Sozomeno 1. 2. c. 17. Contigit haec historia A. C. 313, si Antonii Pagi calculum seqvamur, in Crit. Baron, ad A. C. 311 sect. 20. 21., ubi Papebrochium réfutât, cap. i. de vita Athanasii statuentem, hanc Rufini aliorumq[ue] de Athanasio relationem constare vix posse, nisi supponatur, vel Petru[m] Alexandrinum citius, qvam vulgaris est opinio, terris emigrasse, vel serium illum ludum non ab Alexandro in natali Pétri Alexandrini, sed ab ipso Petro decessoris sui Theonae memoriam recolente eminus spectatum et posteà approbatum fuisse. Legitur ista vita Athanasii ex ipso Athanasio aliisq[ue] antiquis scriptoribus à Papebrochio conscripta T. i. SS. maii p. 186 sqq. Ante Papebrochium Gothofredus Hermantius doctor Sorboni-
G. GRODDECK A MONTFAUCON 20 J
eus duobus voluminibus Vitam Athanasii Gallicè con-
signavit. Conf. praetereà de vitâ Athanasii Gregor. Na-
zianz. in orat. qvâ laudes Athanasii decantavit; Simeon
Metaphrastes et alii qvidam scriptores anonymi, qvi
vitam Athanasii concinnarunt post Athanasii opéra editi ;
Photius in Biblioth. cod. 2;8; Johannes Aretinus in vitâ
Athanasii, qvam Eugenio IV. dedicauit, ab Aloysio Li-
pomanno T. j. de vita SS. vulgata, qvae diversa pst ab
ilia, qvae etiam ex Lipomanno cum Athanasii operibus
excusa legitur. De monumentis Athanasii, qvae Cosmas
Abbas juxta Sophronium vel Moschum potius in prato
spirituali, si charta deesset, vestimentis inscribenda cen-
suit, consulantur Hieronymus, Catal. Scriptor. c. 87.,
Photius in Biblioth. cod. 32. 139. 140.
Ac primum qvidem Vicentiae nonnulli Athanasii Tractatus An. 1482 latine prodierunt. Secuta est auctior editio opp. Athan. à variis latine redditorum Paris. An. 1520, Argentin» A. 1522, Basileae A. 1527, Coloniae et Lugduni An. 1530. Posteà A. 1536 et 1564 nova opp. Athanasii editio prodiit in IV libros ita distributos, ut tribus prioribus libris contineantur qvae Pet. Nannius nova versione latinâ donaverat, exceptis paucis antehac imperfectis, qvae plenius et latinius reddidit, qvarto ajutem?] Tomo qvae a diversis interpretibus translata sunt. In editionibus Parisiensibus A. 1572 et 1581 qvintus Tomus accessit, Vitam Antonii et dialogos de Trinitate, qvi Theod. Beza interprète Genevae et Basileae prodierant, et Epistolam ad Ammonium complectens. Post tôt editiones latinas prodiit Graeco-latina Heidelb. A. C. 1601 ex officfina] Commelin[iana], qvae in duos Tomos distributa est; ad primum Tomum relata sunt qv2B Nannius interpretatus fuerat, Tractatibus autem, qvi secundo Tomo continentur, adjectae sunt versiones
264 G. GRODDECK A MONTFAUCON
Joh. Lampadii, Erasmi et aliorum. Accedit ad calcem hujus editionis Âppendix variarum lectionum et observat[ionem] Pétri Felckmanni. Novam editionem Graecolatinam adornarunt Parisienses A. 1626 in qvâ accessit Vita Antonii Eremitae Graeca, qvam Hoeschelius Augustas primum ediderat, qvae in priori editione latine tantum extabat, et Homiliae nonnullae à can[onico] Hoistenio ex variis Bibliothecis depromptae. Parisiensem hanc editionem exprimit Lipsiensis A. 1686 vuigata, in qvâ additur Syntagma doctrinae ad Clericos et Laicos, qvod An. 1685 Andr. Arnoldus ex msto Is. Vossiano Parisiis sub Athanasii nomine vulgaverat, qvod scriptum suppositium esse probauit epistola, qvae legitur in Novellis Reip. literar. A. 1685, mense Julio, p. 744, cui respondere conatur Arnoldus in epistola qvae legitur ibid. An. 1686, mense Martio. Verum Arnoldo iterum respondlt Basnagius, auctor prioris epistolaer, in nova epistola, qvam cum Chrysostomi ad Caesarium epistola vulgauit.
Sunt verô et plurima alia in opp. Athanasii vel dubiae fidei, vel aperte psevdepigrapha. Commentarium in Epistolas Pautinas, quem Christoph. Persona sub Athanasii nomine primum vulgaverat, Theophylacti esse, jam pridem observavit Erasmus in Epist[ola] dedicator[ia] ad Lincolniensfem] Episcopfum] praemissa opusculis quibusdam Athanasii latine à se redditis T. VIII opp. Et qvamvis in editionibus opp. Athanasii qvae post A. 1530 prodierunt, hic commentarius omissus fuerit, qvod Ellies du Pin in Biblioth. T. 2, p. 94, memoriâ lapsus, de commentario in Psalmos asserit (qvi etiam in eo errât dicens, commentariufm] illu[m] in Psalmos à Reuchlino esse editum, qvem errantem secutus est Caue in hist. liter. p. 147, quod observauit etiam Tentzelius in dialogis Germanicis Anni 1692 pag. 887). Multa tamen
G. GRODDECK A MONTFAUCON 26 Ç
adhuc in Âthanasii operibus leguntur, qvae alium habent autorem. Dialogos V de Trinitate à Th. Beza An. 1560 sub Athanasii nomine prirnum editos, et posteà opp. Athanasii insertos, qvi in Commelin[iana] editione T. 2 p. 138 et in Paris[iensi] Graeco-Iatinâ p. 158 extant, S. Maximo vindicavit et nova versione donatos inter S, Maximi opéra retulit T. 2 p. 381 Fr. Combeficius, qvi etiam in notis p. 71$ consuli poterit. At Joh. Garnerius et V hos dialogos, et duos alios, qvi apud Athanasium seqvuntur, ab Abrah. Sculteto latine redditi, Theodoreto vindicat, ideoq[ue] VII illos dialogos in Auctario opp. Theodoreti denuô typis imprimi curavit, eu jus rei rationes reddit p. 259 sqq. Idem Garnerius XXII Sermones advfersusj varias hœreticos, qvi cu[ni] Abrah. Sculteti versione post praedictos dialogos in Athanasii operibus seqvuntur, una cum epistola istis sermonibus prœmissâ Eutherio Tyanorum Episcopo tribuit, sub cujus nomine hi sermones iterum excusi sunt in Auctar. opp. Theodoreti pag. 685, etsi Photius in Biblioth. cod. 46 sermones illas Theodoreto adjudicasset. (Scripserat Garnerius singularem de Eutherio dissertationem , qvam addere voluit notis ad Marium Mercatorem, sed post obitum ejus non est inventus). Libros XI de Trinitate, qvi inter Athanasii opp. latine tantum extant, in XII libros divisit, et intra Vigilii Tapsensis opp. edidit Petr. Chiffletius, qvi etiam in Vindiciis opp. Vigilii Tapsensis p. 67 Vigilium esse librorum istorum Auctorem comprobavit. Similia Sirmondus in notis ad Theodulfum de Vigilio suspicatus fuerat. Eundem Vigilium auctorem esse disputationis inter Athanasium et Arium Laodiceae habitas, qvae in Athanasii opp. libros XI de Trinitate excipit, idem Chiffletius arbitratur (qvod pridem notaverat Raynoldus T. i. Centur. Apocryph. pag. 178. sq.).
266 G. GRODDECK A MONTFAUCON
qvi ex duplici editione concertationem illam denuô vulgavit in opp. Vigilii Taps. p. 84 sqq. et in Vindiciis opp. Vigilii de hoc scripto egit p. ji. Et jam ante Chiffletium hanc disputationem sub Vigilii nomine ediderat Georg. Cassander, inter cujus opéra p. 460 legitur; sed in eo Cassander lapsus est, q[uod] Vigilio Tridentino eam disputationem adscripsit, qvae Africano seu Tapsensi Vigilio potius congruit. Aliam disputationem inter Athanasium et Arium in Nicaeno concilio habitam, qvae in Graeco-lat. Paris, edit. T. 1 p. 1 1 1 extat, pseudepigraphum esse, ipsa inscriptio prodit, ut alia argumenta taceam, producta à Natali Alexandro sec. IV part, i p. 425, et ab aliis. Fallitur autem Oudinus eum in Supplem. de Scriptor. Eccles. à Bellarmino omissis, hanc etiam disputationem inter Vigilii opéra à Chifletio editam asserit. Dicit haberi illa[m] disputationem pag. 84, veru[m] dialogus contra Arrianos, qvi ibi extat, duobus libris cornprehensus, nihil aliud est qvam disputatio, qvae in opp. Athanasii disputatio Laodicece habita inscribitur, qvae autem in opp. Athanasii titulum habet disputationis in Concilio Nicœno habitae Graecè scripta est atq[ue] à Petro Nannio latine versa. Qvaestiones ad Antiochum Athanasio suppositas esse, cognoscunt Bellarm. de Script. Eccles. p. 204 et in recognit. bibl. de Conciliis T. 2. opp. p. 512, Sixtus Senensis lib. 4 Bibl. S. p. 206, Raynaudus in Erotem. de bonis et malis libris p. 127, Nat. Alex. p. 430, qvi inter alia argumenta et hoc producit, qvod qvae qvaestione 59, 40, ji de veneratione crucis et imaginum habentur, octavum aut nonum se* culum sapiant. Ex Reformatis contra Baronum idem probat Dallaeus in Tr. de scriptis Dionysii Areopag. p. }5. Post qvaestiones ad Antiochum leguntur ap. Athanasiu[m] Quûsstiones ex dictis et parabolis EvangeUi,
G. GRODDECK A MONTFAUCON 267
item aUœ qvœstiones, Veru[m] de his omnibus idem qvod de qvœstionibas ad Andochum sentiendum est. Vid. Nat. Alex. p. 432. Spurium esse praetereà librum de definitionibus Theologicis, vix uUus dubitat. Sermonem de deipara s[ive] Annunciatione Spinellus et Maraccius Athanasio vindicare conati sunt, veru[m] Oudinus p. 32 bis devotis Marianis accidere scribit, qvod devotis familiare esse solet, nempe ut inter ecstases suas nullum gusturo habeant et omnia approbent, qvae ecstaticis suis excessibus satisfaciunt. Historiam de passione Imaginis (bmini ab Athanasio consignatam non fuisse probant Bellann. de S. E. p. 106 et Baronius in not. ad Martyrol. Rom d. 9. Nov. Et qvamvis Fr. Combeficius in Auctario novo Biblioth. PP. Graeco-lat. part. 2 p. 660 eonim rationes infirmas esse contendat, et miretur, historiae Patrem, nempe Baronium, tam futilibus argumentis opinationes suas stabilire seu potius ridiculas facere, contra tamen Natalis Alex. sec. IV, part, i p. 45?, miratur vehementer, qvod Combeficius h[unc] libellu[m] S. Athanasio vindicare tentaverit. Vitam Antonii Eremitœ ab Athanasio scripta[m] fuisse, Hieron. Nazianz. et alii veteres testantur. Eam latine interpretatus est Evagrius non Ponticus, sed Presbyter et posteà Episcopus Antiochenus, ut testatur Hieron. Catal. Script, cap. 12;. Ab ipso qvoq[ue] Hieronymo Athanasiana[m] Antonii vitam latine redditam existimat Baronius in not. ad martyrol. Rom. d. 27. Jan., forte adductus loco T. 2 opp. Hieron. p. 246. Verum Baronium falli probat Rosweydus 1. 1 de vitis, ubi hanc Antonii vitam ex versione Evagrii exhibet, suisq[ue] prolegomenis et notis illustrât p. 18 sqq. Eandem in sanctorum Actis ediderant, suasq[ue] ibidem notas adjunxerunt BoUandus et Henschenius, T. 2 Jan. p. 107 sqq., ut alias latinas edi-
268 G. CRODDECK A MONTFAUCON
tiones taceam, qvas Bollandus §H recenset. Fefellit autem memoria B. Hulsemannum, Theologum Lutheranum, cum in Patrologia p. 1017 Graecufm] ejus vitae exemplar hodiè non extare asserit, Graecè enim hanc Antonii vitam cu[m] nova versione latinâ et variis lectionibus ex msto Codicis Anglican! Henr. Savilii vulgavit Augustae Vindelic, A. C 161 1, Dav. Hoeschelius, qvam editionem secuti Parisienses An. 1627 in opp. Athanasii vitam Antonii Graeca[ni] cu[m] versione Hoeschelii exhibuerunt, cum in Commelin[eana] editione latine tantum ex veteri versione legeretur. Et Holstenius qvidem in praedictâ Paris[iensi] Athanasii edit. hanc Antonii vitam ex collatione Codicis cujusdam msti, qvi optimse not£ fuit, meliorem facere voluit, sed collectanea ejus à Typographis omissa notât Labbeus in nova Biblioth. msstorum p. 202. Caeterum hanc Antonii vitam genuinum Athanasii opus esse censent praeter plerosq[ue] Pontificios Barthius lib. 57. Adversar. c. i, Meursius in not. ad Palladium p. 175 — 176, Schurtzfleisch in diss. de Athanasio. Nec alienus videtur ab hac sententia Vossius de Histor. Grfœcis] p. 486, etsi liberum lectori judicium relinqvat. Contra Antonii vitam Athanasio suppositam statuunt Rivetus lib. 3 Cr[itici] S[acri] c. 4, Scultetus part. 2 med[ullae] PP. 1. 1 c. 40 p. 70, Basnagius in ep. 3 de syntagmate fidei, qvod Athanasio tribuitur, p. 134 sqq., qvorum argumenta saltem hoc evincunt, qvod vita Antonii, qvalem hodie habemus, non omni ex parte genuina sit, sed passim mutilata et interpolata. Epistolam Athanasii ad Marcum Papam pro exemplaribus Concilii Nicaeni, qvae cum rescripto Marci T. 2 opp. Athanas. p. 623 legitur, portentosis commentis annumerant Papebrochius in vita Athanasii c. 14, qvam etiam falsitatis arguunt Pagi in Cr[itica] Baron. A. C.
G. GRODDECK A MONTFAUCON 269
})6 sect. 10, et Blondelius in Pseudo-isidoro p. 436, ubi qvoq[ue] Baronii, Bellarmini et aliorufm] iudicia referuntur. Non mêlions notae est Athanasii ad Liberium cpistola, qvae cum praemissis Liberii literis ad Athanasiu[in] habetur T. i opp. Ath. p. 243, qvam genuinam haud esse probat Bellarm. de S. E. p. 100. Alla Athanasii ad Uberium epistola, cu[m] Liberii responsione ad Athanasiu[m], non qvidem inter Athanasii opp., sed tamen sub Athanasii nomine in Tomis Conciliorum legitur et ap. Blondell. in Pseudo-Isidoro p. 482, qvi eam spuriam esse et à Binio in Collectione Conciliorum jure omissam asserit. Ejusdem furfuris est Epistola, qvam nomine yEgyptiorum Episcoporum Athanasius ad Felicem Episc. Rom. scripsisse perhibetur. Haec etiam hactenus opp. Athan. inserta non fuit, sed in Conciliorum Colléetionibus habetur. Spuriam esse hanc epistolam probavit prster alios Joh. Launojus lib. 5 ep. 7, lib. 6 ep. 12, Jib. I ep. 4, lib. 3 ep. 4. Expositio fidei, qvae T. 1 p. 240 exhibetur, à Bellarmino ut aliis qvibusda[m] inter dubia Athan. scripta relata fuit, verum rationes dubitandi non esse suffîcientes notât Nat. Alex., sec. 4 part, i p. 434. Ante istam Exposit[ionem] fidei leguntur p. 209 sqq. sub Athanasii nomine Testimonia ex S. Scriptura de naturali comfmjunione similis essentiœ inter patrem, filium et Sp[iritum] Sfanctum], de qvibus potiores dubitandi causas suppetunt, qvos recenset in variis Lection[ibus] Flecmannus p. 53, cui Rivetus, Cocus et alii consentiunt, neq[ue] dissentit Dorschaeus, Theol[ogus] Luther[anus], in Sylloge miscellan. semestri p. ni, ubi auctorem hujus Tractatus à genuino Athanâsio expresse distingvit. Qvi autem Dorschaei autoritate hune Tr. inter genuina Athanasii opéra referunt, ut Bebelius in Antiqvitatt. Eccles. etc., putantes Dorschxum 1. c. asserere,
qvod liber hic ex communi veterum consensu Athanasio tribuatur, non advertunt verba illa de veterum consensu apud Dorschaeum nihil ad Athanasii librufm], sed antecedentia spectare, T. 2 p. 609 edit. Paris, et 6j4 edit. Commel. Latine tantum extat Exhortatio ad Monachos tanqvam ab Athanasio conscripta. Eandem edidit in Appendice Codicis Regularum Luc. Holstenius sub titulo libri de Observationibus monachorum, addito simul alio Tractatu Athanasii, qvi inscribitur Exhortatio ad sponsam Christi. Utrumq[ue] ab Athanasio latine scriptum, cum in Galliâ exularet, suspicatur Papebrochius in vit. Athanasii c. 10. Verum ist£ conjecturas videntur admodum infirmae. Nobis duplex hic Tractatus Athanasio suppositus videtur. Idem statuendum de libro, qvi de Virginitate inscribitur, ut probavit Rivetus 1. 3 C. S. c. 4. Vitam Syncletiœ Athanasii opp. nondum insertum, sub ejus nomine ex latina versione Davidis Colvilli in Actis SS. d. 5. Jan. Bollandus edidit. Graecum ejusdem vitae textu[m] publicavit et novam versionem adjunxit Joh. Bapt. Cotelerius T. i monum. Eccles. Or. p. 201, qvi in notis p. 54 judicat» non indignum esse hoc opus doctrina et pietate Athanasii, simul tamen observât, in veteri qvadam Codice msto opus hoc Polycarpo Ascetae tribui, unde auctorem hujus scripti in dubio relinqvit. Conf. etiam de hoc scripto Papebrochium in vit. Athan. c. }2, qui plures dubitandi causas adducit, et inter alia observât exemplar^ qvo Colvillus usus est, velut orci faucibus ereptu[m], id est ex Escuriaco, ubi msstorum cadavera putrescunt, et ex qvo paucissimi liberantur, cum inhumanissimi et Graecaru[m] literarum imperitissimi custodes vix inde aliqvid describi patiantur. Fefellit autem P. Nanniu[m] judicium suum in enumerandis tertio tomo scriptis, qvae
G. GRODDECK A MONTFAUCON 27 I
i: perperam Athanasio tribui putavit, cum multa illorum ,L I pro genuinis habenda esse ab aliis evictum sit, ut Tr. c ' de humana natura suscepta, qvi Theodoreti, Damasceni alioruniq[ue] veterum testimoniis non destituitur, ut notatufm] à Flecmanno p. 60; opasculum in passionem domini, cujus editione et versione Nannius supersedere poterat, cum nihil aliud sit, qvam particula ex homilia in Crucem et passionem domini, qvae à Nannio intégra editur p. 640. Epistola ad Marcellinum de interpretatione Psalmorafm] , qvod opusculum alia et qvidem breviori forma ex Angeli Politiani versione excusu[m] legitur editione Paris[iensi] A. 1519, ubi inscribitur opusculu[mj in vim Psalmorum. Eandem epistolam et Athanasio vindicatam posteà edidit Jos. Maria Carey presbyter, Romae 1683. Sermo in iliud Evangelii, qvi dix. verb, con, fil, hom.f qvem genuinum esse propugnat Albertinus, 1. 2 de Eucharistia p. 401. Declaratio Levitici, qvam miror à Nannio inter pseudepigrapha referri, cum nihil aliud sit qvam fragmentum ex oratione V. contra Arriânos, qvam Nannius integra[m] inter genuina Athanasii scripta T. i reposuit. Et forte etiam in nonnullis aliis hic non enumeratis Nannius errorem commisit.
Referunt etiam nonnulli inter dubia Athanasii scripta orationem de Ascensione Christi, Epistolam ad Ammonnem, qvam Joh. Curterius Graecè et latine Parisiis primum edidit, Athanasii posteà operibus adjectam et à Beveregio insuper cum Balsamonis et Zonarae scholiis in synodico iteru[m] editam, T. 2 p. }6; et Fragmentum epistolœ festivalis, de qvibus vid. judicium Sculteti, part. 2 med[i talion um] Patrum p. 70, qvi etiam inter supposita Athanasio numerat Orationem de Melchisedeco. VU Homilias ab Holstenio ex variis Bibliothecis depromptas, qvas Parisienses in Graeco-latinâ editione Athanasii opp.
272 G. GRODDECK A MONTFAUCON
adjecerant, Athanasii nomine indignas censet Oudinus in supplem. PP. p. }8 et Bebelius aliiq[ue]. Idem statuendum de IV Homiliis à Combefisio editis in Novo Auctarfio] Biblioth. Graeco-lat. PP. p. 407 sqq., qvarum priores duae nondum hactenus editae fuerant; tertia autem est una ex VII Holstenianis et qvarta de Assump- Uone qvam à Sculteto rejecta[m] dixi. Expositiones duos de Incarnatione verbi, quae in Parisiensi Patrum Bibliothecâ Francisco Turriano interprète leguntur et in novissima Lugdun. omissae sunt, falsô nomen Athanasii prae se ferre statuit Labbeus de S. E. p. 122. Fragmenta Commentariorum in Psalmos ex Nicetœ Catenâ deprompta non im[m]erito spuriis accenseri posse arbitratur Cave in H[istoria] L[iteraria] p. 145, qvi etia[m] p. 146. Synopsin S. Scripturœ ab hodiernis Criticis unanimi ferè consensu Athanasio abjudicari scribit, contra autem Orationem, qvod anus sit Christus, à Petavio et Montacutio frustra impugnari docet p. 144.
Symbolum qvod Athanasiufm] vulgô dicitur, genuinum Athanasii foetum esse, non pauci statuunt, tàm inter Pontificiis, ut Bellarminus de S. E., Possevinus in Appar., Serrarius T. 2 opuscul. p. 7 sqq., et plures alii, qvàm è Lutheranis, è qvibus nominasse sufficiat Walterum in Centur. miscell. c. 98 et Caloviu[m] in Theologia naturali et relevata p. 69 et in Vindiciis Considérât. Arminianismi adv. Henr. Nicolai th. 29 sqq., qvibus è Reformatis subscribit Rivetus Cr[itici] S[acri] l. 3 c. 4. Neq[ue] verô nostro demu[m] aut superiorî seculo h£c opinio invaluit, sed jam pridem ante reformationem Lutheri multis retrô seculis Athanasio hoc symbolum adscriptum reperimus. Produci enim possunt juxta Vossium in diss. 2 de symbolis th. i pro hâc sententia ex sec. XV: Eutychius IV, qvi in Concilie Florentine
G. GRODDECK A MONTFAUCON 27?
hoc symbolum tanqvam ab Athanasio scriptum com- {mjendavit, et ejusdem concilii defensor Gennadius Patriarcha c[onstantino]p[o]litanus, sect. i cap. i libri qvem pro Concilio Florentino scripsit, à Stewartio editi in Tomo qvem Canisii Lectionibus adjecit. Ex sec. XIV: Johannes Beleth in explicfatione] divin[orum] officioru[ml c. 40. Ex sec. XHI: GuiL Durandus, rationfale] devin(orum] officfiorum] 1. 4 c. 25. Manuel Calecas 1. 2 contra Graecos c. 20, cui loco et alius ex Tractatu de Principiis fidei Catholicae cap. 9 addi poterit, et Apocrisiarii seu legati Gregorii IX. A. 12^9 C[onstantino]p[o]lin missi, qvos omnium primos hujus symboli Athanasiani mentionem fecisse Vossius arbitratur. Verum uti Vossius erravit in nomine Gennadii, qvem posteà Georgium nuncupatum scribit, cuqi potius anteà Georgius audiret, \ttm in chronologia Belethi et Manuelis Calecae, cu[m] Beletus rectius ad XII. et Calecas ad XIV. seculufm] referu[n]tur, ut de Beleto Cave H[ist.] L[it.] p. 680, de Caleca Henr. Warton in Append. ad H. L. p. 55 observarunt; sic in eo fallitur qvoq[ue] Vossius, qvod ante annu[m] 1239 symboli Athanasiani mentionem à nemine factam sibi persvadeat. Ex XII. enim seculo praeter Beletum suprà dictum allegari potest Henricus Abbas, qvi cum Graecis disputans Athanasii symbolu[m] allegavit, referente Arnoldo in chron. Slavor. lib. 3 c. 5 p. 248. Ex XI: Gvaldo in vita Angarii Episcopi Hamburgensis carminicè descriptâ, qvam post Lambecium in originibus Hamburgensibus Bollandus et Henschenius Actis SS. d. ?. Febr. ediderunt cap. 117 p. 444, et Bruno Herbipolensis Episcopus, cujus commentarius in symb. Athanasii T. 18 Bibl. PP. edit. Lugdun. legitur. Ex X: Abo Floriacensis, cujus locum ex fragmentis apologetici ad Reges Francorum missi, (qvod scriptu[m] Parisiis A. 1687 cum
274 G. GRODDECK A MONTFAUCON
codice canonu[mi Pithaei ex typographia regiâ prodiit,) exhibet Baronius A. looi, sect. 7. Neq[ue] id Vossium latuit, unde th. 25 aut videri posse circa An. M. hoc symbolum in Ecclesiis obtinuisse, et ita obtinuisse, ut aliqvi id Athanasii arbitrarentur. Verum ne hic qvidem acqviescendum est, freqvens enim Athanasiani symboli mentio apud Hincmarufm] Rhemensem IX. seculi scriptorem, T. i in Tr. de non trina deitate p. 447. 452. 469. 540, et in capitulis p. 710, ubi Presbyteros injungitur, ut hanc Athanasii fidem mémorise commendent et verbis communibus ejus sensum aliis communicent, et in diss. de praedestinatione contra Godeschalcum c. 35 p. 309, ubi hoc scriptum Athanasii symbolum appellat. Et forte primum Hincmarum hoc scriptum sub nomine symboli citasse, cum antea fides Athanasii vel sermo de fide vel expositio fidei Athanasii diceretur, in notis ad Theodulphum Aurelianensem p. 276 statuit Sirmondus, non autem dicit Sirmondus, neminem ante Hincmarum inter Latinos et Graecos ejus symboli meminisse, qvae sententia est Oudini in Supplem. S[criptorum] E[cclesiasticorum] p. 31. Verum hanc Oudini sententiam falsam esse probari potest ex Theodulpho Aurelianensi, qvi sub initiu[m; IX. seculi floruit et ante Hincmarum Tractatu[m] suu[m] de Spiritu sancto scripsit, in qvo nonnulla pag. 72 dicta ex hoc symbolo alleguntur et Athanasio tanqvam autori accepta referuntur. Praeter Hincmarum et Theodulphum ex IX. seculo adduci possunt Agobardus Lugdunensis Episcopus in lib. adv. Felicem c. 2, T. i opp. Agobardi p. 5, Ratramus s. Bertramus operis adversus Graecos scripti et à Luca Dacherio Spicilegii T. 2 editi I. 2 c. î, ."Eneas Parisiensis ibidem à Dacherio T. 2. Spicilegii editus in lib. adv. Graecos, cujus verba excerpit Sandius in Append. ad Nucleum H[istorias] E[cclesiasticcej
G, GRODDECK A MONTFAUCON 275
p. î4, Rembertus in vita Angarii antecessoris sui ap. Bollandum et Henscheniu[m] in Actis SS., d. }. Febr., p. 427, et Regino Prumiensis 1. i de Ecclesiastica disciplina, ubi habetur libellas inqvisitionis in presbytères, cujus capitule 85 Athanasii Symbolum commendatur seu sermo Athanasii de fide Trinitatis, cujus initiu[m] est: qvicunqiue] vult salvus esse, p. 29 edit. St[ephani] Baluzii, qvi in notis de hac inqvisitione prolixe agit, et posteà etiam in Appendice Actorum veterum admonitiones qvasdam synodales exhibet, in qvibus ibidem Athanasiani symboli mentio habetur p. 606. 610. 614. Qvodsi illa Inqvisitio, qvae apud Rhegionem extat, jam aevo Bonifacii Moguntini Episcopi édita fuit, ut Baluzio in notis p. 534 placet, probari poterit, jam seculo VIH. Athanasii symbolum cognitum Ecclesiis fuisse. Quin et in VII. Seculo Athanasio hoc symbolum tribuerunt Patres Concilii Augustodunensis , qvod juxta Sirmondum A. 670 habitu[m] est. Ad hoc enim Concilium T. 1 de antiqvis Conciliis Galliae p. 507 référendum putat Canonem Sirmondus, in qvo Presbytères aliosq[ue] Clericos ab Episcopis condemnari decernitur, qvi fidem S. Athanasii irreprehensibiliter non recensuerint. Conf. tamen qvae de illo canone notavit Jac. Petitus in not. ad Theodoru[mj Cantuariensem p. 102, Eodem seculo floruit Isidorus Hispalensis, qvi in epistola ad Claudium, item in epistola ad Eugenium, Athanasiani symboli mentionem facit p. 487. 489, qvamvis haud levis suspicio jam pridem eruditis de suppositione illarum epistolanifraj Isidori oborta fuerit. Enim verô qvo propius ad Athanasii seculum accedimus, eô rariora sunt testinionia de Symbolo Athanasii, ita ut ex VI., V. et IV. seculo vix ulJum afferri possit, qvo niti firmiter qveamus. Locus enim qvem plures ex Pontificiis et ex nostratibus non:
nuUi ex Tr. Augustini in Ps. CXX. urgent, neq[ue] in mstis Codicibus, neq[ue] in Basileensibus et aliis bona notae editionibus opp. Augustini Athanasii nomen exprimit. Et qvamvis B. Hulsemannus nostras in Patrolog. p. 1105 dicat, totum ferme Symbolum Athanasianum ibi recitari idq[ue] maxime verum esse contra Vossium contendat, legentibus tamen illum Augustini sermonem aliud patebit. Nec majoris roboris est testimonium, qvod ex Hilariï fragmentis depromitur, in qvibus symbolum hoc legitur. Sanè si Hilario Pictaviensi et Athanasii coaetaneo symbolu[m] hoc perspectum ac cognitu[ml fuisset, vix ulla causa excogitari poterit, cur tôt Ecclesiae doctores, qvi contra Arrianos, Nestorianos et Eutychianos scripserunt, symbolum hoc nunqvam in isto conflictu usurpauerint. Contra verô ex eo ipso, qvod Autor Symboli non modo Arrianorum, Sabellianorum aliorumq[ue] haereticorum, qvi IV. seculo jam exorti fuerant, sed Nestorianorum etia[m] et Eutychianorufm] doctrina[m] satis apertè perstringit, non obscure inde colligi potest, qvod hoc Symbolum Athanasio jam pridem defuncto scriptum fuerit, ut alias rationes taceam, qvae Athanasium hujus symboli auctorem non esse persvadent. Unde Athanasio hoc Symbolum abjudicant Vossius diss. 2 de Symbolis, Usserius in epist. ad Vossium diatribae de Symbolo apostolico vetere aliisq[ue] fidei formulis praemissa, Carpzov. in Isagoge ad Libros Symbolicos p. 7}, qvi tamen posteà p. 87, ubi ex communi sententia loqvitur, contraria sententiae addictus videtur, Ruelius T. 2 de Conciliis p. 659, Cabassutius in Notit. Ecclesiast. sec. 2 diss. 18, Combeficius in notis ad Calecam p. 296 sq., et, ut alios jam omittam, Paschasius Quesnelius diss. 14 ad opéra Leonis M[agni] p. 729, ubi Symbolu[m] hoc à Vigilio Tapsensi in Africa Episcopo
G. GRODDECK A MONTFAUCON 277
sub Athanasii nomine eo tempore compositu[in] suspicatur, qvo Vandaloru[nî] persecutio et haeresis Ariana in Africa saeviebant, qvam sententiam novo argumento confirmât in Addendis p. 903. Atq[ue] haec sententia etiam probabilis videtur Natali Alexandre sec. IV part, i p. 442, Oudino Supplem. ad S. E. p. 32, Antonio Pagi in Crit. ad. Annal. Baron. An. 340 sect. 6 sqq. Nec alienus est ab hâc sententia Gui. Cave in H. L. p. 146. Et verisimilior sanè hœc est sententia, qvàm eoru[m], qvi vel Eusebio Vercellensi, vel Anastasio vel Athanasio Spirensi Episcopo vel Theologo cuidam Gallo tribuunt, de qvibus vid. Tenzeliu[m] in Indiciis Eruditorum de symbolo Athanasiano p. 216 sqq. Inter Graecos symbolum hoc Athanasii esse negat Meletius Patriarcha C[onstantino]p[oli]tanus, epist. ad Joh. Donzam, qvae extat inter Epistolas Ecclesiasticas Arminianorum A. 1684 éditas, num. 2;, etsi alii nonnulli ex Graecis Athanasii hoc symbolum esse concédant, non modo ex iis, qvi se Latinis acconi[m|odantes spiritum s[anctum] a pâtre et filio procédera profitentur, ut Johannes Plusiadenus in disceptatione pro Concilio Florentino ap. Allatium, T. i. Graeciae orthodoxe p. 628, et Ventius in Epigraphe prima apud eund. Allât. T. 2 p. 531; verum etiam ex illis, qui Spiritum S[anctum] à filio procedere negant, et ad auctoritatem Athanasii objectam respondent, vel Athanasium hoc symbolum ebrium scripsisse, de qvibus qveritur Gennadius in lib. de Spiritu S. ci, vel verba illa »à filio<c fraude Latinorum ad symbolum adjecta fuisse, ut statuit Metrophanes Critobulus in Confess. fidei cap. 1. A Soçinianis et aliis Anti-Trinitariis hoc symbolum imprimis ob doctrinam de Trinitate rejicitur. Contradictionis illud arguit et Athanasium in aliis scriptis aliter de Trinitate statuere arbittatur Gellius in
278 G. GRODDECK A MONTFAUCON
Tr. de uno deo patre 1. 2 sect. 2 c. i p. 511, Wolzogenius T. 2 opp. p. 507. Conf. qvae de hoc Symbolo eandem tibiam inflantes asserunt Andréas Dudithius in Epist. ad Joh. Lasicium, T. 1 Biblioth. Fratru[m] Polonoru[m] p. 510, 511, et in Epist. ad Bezum ibid. p. 550, Sandius in Nucleo H. E. 1. i p. 80 et in Tr. qvem sub Cingalli nomine edidit p. 67, 68. Et horum religioni forte etiam addictus fuit Georgius qvidam Niger, qvi ut Serarius in diss. 3 de symbolo Athanasii testatur, auctorem hujus symboli non Athanasium sed Satanasium appellavit. Arminianis imprimis exordium hujus symboli displicet, cum illis nimis superbum et crudele videatur, ut videre est apud Episcopium in responsione ad spécimen calumniarum, T. 2 opp. part. 2 p. 306, et Curcellaeum, diss. de vocibus Trinitatis p. 824 de Symbolo, qvod ad imitationem symboli Athanasiani fidem de virgine Maria complectitur et in Psalterio B. Virginis legitur, qvod sub Bonaventurae nomine Parisiis A. 1607 cu[m] Régis privilegio et Sorbonicoru[m] doctorum approbatione prodiit, vid. Dallaeum in Tr. de Objecto religiosi cultus 1. } c. 4 p. 359, 360. De varietate Graecorum hujus symboli Exemplarium consulatur Gundlingius in notis ad Eustratii Johannidis Zialowsky delineationem Ecclesiae Graecae, ex qvibus nonnuUa excerpuntur in Actis Erud. Lips. A. 1682, Jan., p. 6. Agit de symbolo Athan. etiam Papebrochius de vit. Atha. c. 10, ubi auctorem hujus symboli Athanasium esse statuit, sed scrupuli a Qvesnelio objecti posteà ab aliam sententiam ipsum perduxerunt, ut ingénue fatetur in Append. ad T. I Maji p. 757, iterumq[ue] T. 7 Maji p. 549. Ad objectufm] à Possevino et Bellarmino Augustini locu[m] respondet, Possevinu[m] memoriâ lapsum et Bellarminu[m] bonà fide récépissé qvae apud Possevinum repe-
G. GRODDECK A MONTFAUCON 279
rerat; veru[m] accuratius de isto loco Augustin! dissent Tenzelius in Indic. Erudit. p. 77 sqq. Ad scripta Athanasii nondum hactenus édita pertinet dispatatio cu[m] Zacchœo Judaeoru[mJ Nomodidascalo, qvae extat in Bibl. Vindobonensi, memorata a Lambecio T. 5 p. ijj. Falluntur autem, qvi de hoc Athanasio Alexandrino etiam agere putant Pachymerem in Historia Palaeologorum ; agit enim ille potius de Athanasio Alexandrino, XIV. seculi Episcopo. —
Haec sunt pauca illa, qvae ex schedis meis corradere
et Tibi, Vir Révérende, legenda praebere ausus sum.
Ne indigneris, qvod plerasq[ue] observationes meas tibi
pridem notas fuisse comperies. Neq[ue] enim ideo illas
tibi offero, qvod ante tibi cognitas non fuisse dubitave-
rim, sed ut in mentem qvaedam revocarem, qvae alias
forte sicco pede transire aut praetermittere potuisses.
In tanta enim materiarum farragine qvis omnium recor-
<iaret? Deiiuô te rogo et obtestor, ne hâc forma illas
imprimi tradas, sed ut ex iis seligas, qvae tibi arrident,
et mei nominis ne ullam qvidem mentionem injicias.
NonnuUas harum observationum mecum olim com[m]u-
nicavit Vir Reverendus L. Ittigius, Theologus apud nos
integrae fidei et morum et in Historia Ecclesiasticâ ver-
satissimus, qvem ob insignem eruditionem et inculpatam
vita? normam, qvae inter Theologos nostri aevi rarissime
conspicitur, ipse aestimares, si ejus amicitia tibi frui
liceret. Ideoq[ue] omnia pro meis venditare nolo. Qvod
si banc qvalemcunq[ue] opellam Tibi non omninô dis-
p/fcuisse intellexero, operam dabo, ut in reliqvo etiam
opère Fragmentorum in Scripturam S[acram] qvid mo-
liris, strenuô te adjuvem. Duos habeo ex amicis meis
Viros juvenes doctissimos et qvibus prae senibus nostris,
qvi nihil minus merent, Eruditorum titulum conferre
280 G. GRODDECK A MONTFAUCON
possum, qvi à multis annis plurima ejusmodi fragmenta ex SS. Patribus et Catenis collegerunt, qvi non recusabunt omnia subministrare qvaecunq[ue] ab illis efflagitabo. Ideo hoc saltem monitum te velim, ut omnia qvae tibi suppetunt, ad me mittas, quo illa, qvae nondum habes addere possim, nec oleum perdere necesse sit. Non dubito, etiam in vestras regiones advectos fuisse, qvi nuper a Theatro Sheldoniano lucem aspexerunt, Pindarum, Lycophronem et Dionysium Alexandrinum; qvare non opus est, ut qvid illi libri contineant^ tibi recenseam. Cottelerii Patres cum additamentis» qvae lo. Clericus adjecit, nuper Antwerpiae recusos, his nundinis accepimus. Rogo Te, ut Dn. Abb. de Longuerue, Dn. Toinardum, Baluzium, Dn. Baudelotium sine molestia Tua meo nomine plurimum salutes. Optarem in Galliam reverti et vobiscum familiariter conversari; in his enim regionibus omnia stomachum movent. Vale, Vir doctissime, et amare porro perge, qvi omni obseqvio officioqve se Tibi addictissimum profitetur,.
T[uum] G. GRODDECK.
Lipsiae, 5. Jan. CDDCXCVIH.
Cli^o ac erud'no uiro P. Bernardo de Montfaucon Lud« Anl» Muratorius S. P. D.
Vtina[m], uir Cli'^S illius humanitatis te non poeniteat, qua[m] n[on] mihi tantu[m] experientia perspecta[nil effecisti, ueru[m] sperare etiam nu[nc] facis. Fortassis
uirtuti tuae iniusta suspicione molestia[m] aut iniuria[m]
peperero; sed quibus curis atq[ue] negotiis ii distrin-
gantur, qui literis nfonj perfunctione dant opera[m], uel
unus inter eruditos ineptissimus intelligo. Scilicet quu[m]
propriis studiis satisfacere uix uacet, alienis com[m]o-
du[mj impetrare tempus difficillimu[m] uidetur. Vt cum-
qfue] sit, ubi importunis precibus uotisq[ue] meis obse-
cundare tibi n[on] liceat, saltefm] alieno te usuru[m]
opéra n[onl diffido, ut ope[m] homini praebeas extra
literaru[m] patria[m] (sic iuuat dicere) exulanti. Vidi
legiq[ue] sum[m]a cu[m] animi alacritate Athanasianae
editionis prospectu[m]. Grande opus, incredibilis labor
et inaestimabile consiliu[m]. Te unus Athanasius immor-
talitatis securus reddere posset, si parcius modestia
uteremini et ratione[m] magis gloriae qua[m] communis
utiiitatis uestris laboribus proposuissetis. Vt quid eni[m]
generali appellatione Patru[m] Congr[egation]is S. Mauri
singulare uniuscuiusq[uej meritu[mj sua laude fraudatis?
et hac in re suae gloriae generosius consuluerunt Cl'"'
Patres Jesuitae, qui Actis SSru[mj illustrandis sua[m]
vita[m] dicarunt. Hos uobis imitandis auctor esse[ni],
et fortasse in tanto opère imitati eritis. Quod de Bi-
bliotheca Graeca scripsisti n[on] tantu[m] laudo, ueru[m]
etia[m] uotis omnibus urgeo. Huiusmodi libros solicite
conquirunt eruditi omnes, quu[mj in uno uolumine con-
iunctum inueniant quicquid librariae cognitionis pluriu[m]
annoru[m] experientia parit. Consiliu[m] hoc tuu[m] ad
exitufm] perducere perge, neq[uej eni[m] satis explicari
potest, quantu[mj utiiitatis et com[mjodi Reipub. Lite-
rariae inde sit aduenturu[m]. Venio ad Clar. Boiuiniu[m].
0 uiru[m] humanissimu[m]! o generosu[m] uiru[m]! et
qudntas sane gratias tibi habeo, quod mihi illius cogni-
tione[nn] ac beneficientia[m] conciliaueris; illi uero, quod
282 MURATORl A MONTFAUCON
me, nuUius momenti homine[m], suoru[m] beneficioru[m] spe fuerit dignatus! Contuli cu[m] schaedis meis schaeda[m] ab illo inipetrata[m], meq[ue] ditiore[ml continuo deprehendi. Sunt illi ^04 Nazianzeni uersus nondu[m] luci redditi, mihi 700. Et ego descripta seruo carmina de Matre ex altari assamià, suntq[ue] numéro 54 desinuntq[ue] in illud: '^)là (pilog roxhaat^, etc., mutiJus eni[m] codex alia nfon] reddidit. Mihi sunt etia-m] carmina fiV roQyoviov et iiV Totv iv fÂttQTVQtotç rçvqcirxa^' intégra. Si pauca fortasse excipias, reliqua sunt nobis diuersa. Quu[m] tamen ex antiquitate Codicis nostri (scriptu[m] ante annos mille arbitrer) uerba nonnunqua[m] literaBq[uej fugerint et interdu^'um] accentibus careant, aliquot carminu|^m] sensufmj assequi n^on] potui. Maximu[m] itaq^ue] munus adueniet mihi, ubi Cl""" ac humanissimus Boiuinius collectione[m] sua|^m] mihi tota[m] impertiatur, neq[ue] eius nomen ac beneficiu[m] qua[ni] publicis qua[mj priuatis laudibus depraedicare desina[m]. Si messe[m] suafm] Latio ille intulerit, labore[m] cu^m] Auctoris nomine exponafmj. Et quonia[m] a curis uestris in literaru[m] utilitate[m] perpetuo intentis atqiue] a Librarioru[m] uestratiu^m] negotiis paru[m] de editione operis ista in Vrbe sperare iubeor, quuim] materie[m] parauero, aut Patauina[m] typographia[m] aut alias ultra montes conquira[m], quibus aère persoluto Gra?ca in luce[m] efterenda com[m]ende[m]. -/Estimabile[mj codice[m] in Ambr[osia]na custodimus, ubi Orationes Themistii leguntur. Nondu;m] Harduiniana[m] eiusde[m] editione[m] consequi licuit. Quare ad Petauina[m] examinaui numerufm] Orationu[m], et nonnullas adhuc luce desti-" tutas reor. Tu, si me amas, cu[m] recenti editione aut confer aut conferendaim] cura sequente-m] schaedula[m] :
Index Orationu[m] Themistii Mss. collatus cu[iiî] editione Petauiana.
Prima in Ms° est 2* in editis, sed sic inc[ipit]: 0 XÔ70Ç ^fiîp, &c., estq[ue] amplior.
2* in Ms. inscribitur ^ «d rqï lôy(p didle^iç, in Paris, edit. n[on] extat.
}* ite[m] abest. Inscribitur tiqoç rovç ovx og^œg i^rj-
fùvfÂivovç rov aoq)tCTt7v,
4* est 8* in editis, sed in Ms. est longior.
5» est 19^ in éd.; consentiunt.
6* in Paris' edit* deest. Titulus est JsasrijQixoi;, Hj
fitçi Tùir itQEitôvroiv loyiov tqI Baaileî,
7* ite[ni] abest. negl qnlav^gomag^ i] Katvarartioç, &c.
ProIix[issinîa] est.
8* in Ms. est 14* in edit. Paris.
9» est 17* in éd. Petau.; paucis discrepant; 10* est 16* in éd. Petau.; concordant.
1 1*, cui titulus riçealievrixoç wieg KcDVffrartirov ^oXemg
çtj^iiç h 'Poifiri, sexta in Paris, edit.
12 ad Constantiufm] Augustu[m] pertinet, ac in edit* Paris, inuenitur.
13, quae inscribitur Osaig eiymçytjrëov, abest ab ead.
edit.
14 est 18^ in editis.
i5> neçl nçoedgiaç eiç t^v avyHltjrov, abestab ead. edit.
16* «rî ^ïï %Big(ytovia r^ç 'îToltagxiaç] et ipsa abeSt.
17* est 5* in edit. Paris.
18*, cui tit. Xagiartjgioç rq) àvroagaTogi vitèg rtjç el-
ç^ç^ &c., abest.
19S cui tit. fÂergiona&rjç 9 ^ (ptlôrexvog, in Paris, éd. n[on] reperitur.
20' inscrib. bIç roif 0eod6(yiov rig ^ ^addiKorÛTTi tcwv
iggrmp; abest.
21* est 6* in éd., 22* est 7* in edit. 2}^, cui tit. îT«(?« xdlXovi; Baaihxov in Paris. n[onj extat.
24* est 15* în Paris.
n[on] extat.
26* est I* in éd.
27* est 9* in éd.
28" est 10^ in éd.
29* est 1 1^ in éd.
30* est 12* in éd.
31* est I}* in éd.
Libanii orationes. açonqpwrjyiiaTJxotf 7ovAiarQî. Inc.:
iinavri f«€T(i rûv uçœv, &C.
2' e*V TOf ^lovhavov avronçara v^narov. inc. l'vy «çârror vîiaToy, &C.
32 fiovœôia *îtÎ '/or^ranjji; inc: cS noçtoi ly ft^a, ac
Hanc inter Libanii opéra T. 2 extare arbitrer.
4* nçoç ^Amioxio-S çrcçî tîjç vov BaotXeoiç OQytjç^ inC. 'A fiiv vnfQ, &C.
5. 'ArtiQQT^ixoç flrpotf 'Açi(rt€idtjv] inc. : o7da fiê»' ori,
&c.; prolix[issi]ma est oratio.
Très praeterea expositiones symboli Quicumq[ne] habemus in Ms. Cod. ante annos 600 exaratas. P[rim]a inc: Expositio Fidei CathoUcœ: Quicumqfue] homo uult saluas esse, ante omnia, idest super omnia, opus est, idest necesse est, &c. Finis: secundufm] opéra sua, Alia sic incipit: Quicumqfue], idest unusquisq [ue] , uult, idest cupit, &c. Finis: et ad qucerendafm] recta fidei semitafmj prouocet, Tertia: ItefmJ expositio Catholicce fidei Foriunati: Quicumqfue], &c. Primo ergo omniufm] fides necessaria est, &c. Finis saluus efssje nfonj poterit Postrema
haec expositio aut Ven. Fortunatu(m] auctore[m] habet,
aut symboli Auctor uideri p[otes]t Fortunatus ide[m].
Hinc Disquis[itionJe[ni] institua[ni] hac de re, in qua et
clarissimu[m] nomen tuu[m] débita cu[m] laude memo-
rabo. Quu[in] t[ame]n in Diss. C. V. Anthelmii de,
hoc symbolo nonnullas eiusde[m] expositiones euulgatas
didicerim (n[on] eni[m] liber ille mihi est) et in Atha-
nasianae editionis prospectu com[m]entariu[m] in ide[m]
syinboIu[m] proferri animaduerteri[m], rogatu[m] te ueli[m],
ut an propositœ expositiones luce etiamnu[nc] careant,
inquirendu[m] cures. Ceteru[m] de obsequiis meis cer-
tu[in] Erud[itissi]mu[m] Boiuiniu[m] facias, meq[ue] erga
illu[m] grato animo semper futuru[m] affirmes rogo.
Quod est ad oblatos Naz[ianzen]i uersus, opportuna[m]
occasione[m] diligenter inquire[m], ut uoti mei compos
fia[m]. Per publicos tabellarios accipere graue nequa-
qua[m] mihi foret, tu[m] quod exigua futura sit moles,
tu[m] etia[m] quod huius rei desiderio exaestuo; sed
quu[m] et mittenti incom[m]odu[m] im[m]ineat, aut mihi
aut uobis continget uenientibus in Italia[m] commendare.
An ab Anissonio Lugdunensi delatus transmissusue ad-
hue fuerit libellus meus ad Cl[arissim]u[m] Mabilloniu[m],
lubenter intelliga[m]. Viru[m] hune pietate ac erudi-
tione praestantissimu[m] uerbis meis saluere iube. Vti-
^àlm] incolumes te illumq[ue] Superi diu seruent, ut
mihi duo humanissimi amici totiq[ue] literario senatui
duo proceres seruentur. Si mihi occasio iteru[m] se
obtulerit, qua libellos meos istuc mittere possi[m], tibi
ac Boiuinio reddentur. Vale.
Mediolani, V. Kal. Martias 1698.
Thèse '
For the Tt\^ m^ Bernard Mounlfaucon at S^ Germains,
Paris.
Viro de omnigena literatura, praesertim ecclesiastica, praeclare merito, D. Bernardo Mont-fauconio
S. P. D. Joannes Millius.
De Athanasio tuâ opéra mox quod dicis prodituro maxime tibi gratulor, tuoque ordini caeteris omnibus magis in dies magisque palmam in literis prscipiendis, omnibusque qui juxtà nobiscum Antiquitatem colunt et venerantur. Bene quidem hoc, et in Anissonij tui rem uti spero, quod tractatuum indiculum hune, seu prodromum quem vocas, in has terras miseris. Sed dolet sane, ne quid dissimulem, quod expositionem in Psalmos folia habeatis paulo plus centum duntaxat, et fragmentoru[m] expositionu[m] in eosdem Psalmos haud ultra paginas viginti. Nuper enim didici, apud clarissimu[m] Wagenselium, cujus MSSor[um] codicu[m] catalogus jam pênes me est, extare S. Athanasij 'Eqiitivnav Psalmorum integram numerisque suis omnibus absolutam. Audi quam magnifiée hoc apographum praedicit vir ille eruditissimus. Expositionem sane Psalmoru[m], inquit, hactenus ineditam ex bibliothecae civitatis Augustae Vindelicorum latebris eruit v[ir] c[larissimus] Elias Ehingerus, eamque descriptam munus obtulit senatui reip. Noribergensis. Hic illâ utendi et apographum faciendj potestatem mihi dédit. Inclytus senatus Augustanus quoque mihi ipsius authentici exemplaris, quo Ehingerus usus est, copiam bénigne concessit, e quo ab Ehingeri expressione va ri-
antes lectiones orae mei libri adjeci, tum vero in infinitis locis textu[m| corruptum emendavi. Deerant Psalmus primus et ultimus. Hoc ego supplementu[inl ex bibliotheca Electoris Bavari accepi, etsi ipsius libri usum nullis precibus impetrare potui. Ehingerus Athanasianae Expositionis versionem Latinam adornavit, cujus autographum, quod solum extat, repraesentabo. Addam Psalterium, sic a me divisum, prout illud Athanasij contextus orationis deposcere videbatur. Athanasij Graecus liber quartae est formae, a me scriptus. Ehingeri versio in folio expressa habet ipsu[ml Psalmorum textum additum. Volebam haec edere. Haec ille. Librum hune a?stimat, ad oram Catalogi sui, 200 thaleris. Optandu[m] omnino ut quartus hic tomus accederet reliquis tuis, Auctarij loco'. Si te auctore Anisonius tanti, seu etiam minoris fortasse, redimere velit hoc MS volumen, prelo (nisi Wagenselio res suae infeliciter occidissent) mox festinatum, ac typis quam primum excudere, egregie lucrum suum promovebit. De hac re vos com[m]onefacere necessariu[m[ duxi: facile quod e re literaru[mj ac vestrâ maxime fuerit. — Summè placet quod de fragments interpretu[mj Graecorum inter legendum collectis a te audio. Quam vellem ut ista omnia, auro, nisi me longe fallit animus, contra non chara, seu potius vere aurea, quam primum in luce edantur! Incertitudo vitae, consilioru[mj, reru[m] omnium, casusque qui hujusmodi collectanea fere manent, omnino suadent, ne ipsa apud te premas, ac in scrinijs tuis seponi, tum vero, ut cu[m] hujusmodi solutis chartulis fere fit, disperdi sinas. Nosti quo Frontonis Ducaei in hoc ipso génère labores reciderint. Nescio an et audieris quid factu[mj de Patricij Junij nostri in hac parte vigilijs. Destinârat dudufm] eruditissimus ille vir editione[m] Twr à interpretum, ad
Exemplar Alexandrinum; et im[m]ensam variaru[m] lectionu[m], interpretationu[m) Gr. Patru[m] et quide[m] fragmentorum (quœ jam ipse colligis) Aquilae, Symmachi j
et Theodotionis, ac aliarum adnotationum molem in in- j
stitutu[m] hoc suum collegerat. Ingruente bello nostro civili eruptoque e vivis Junio prae animj maerore, distractae ac dissipatae erant unà cu[m] libris regijs, quos in bibliothecae Carolinae clathris reposuerat, schedae istae universae; ac in aeternu[m] périssent omnes, nisi theologus nescio quis in ipsaru[mj partem aliquam felici casu incidens apud aediculas cujusdam minutaru[m] mercium institoris, ipsam^ ad viles usus destinatam, pretio satis exiguo redemisset. Hanc postea in Biblioru[m] Polygiottoru[m) appendicem conjecerunt istius operis curatores. Quid plura? CI. Andréas Masius, qui plurimum in hoc opère insudavit et quidem admiranda praestitit in restituendis Origenis Hexaplis, ope codicis Syriaci, in quo notae Origenianse summa cura ac diligentia ap* positae sint nisi felici quâdam providentiâ libellu[m] unu[ni] Josuœ in publicu[m] protrusisset, speciminis caussâ, omne[m] jam oleam suam atque operam penitus perdidisset. Parasset optimus ille vir in prelu[m], ejusdem codicis beneficio, Judicum et Regum historias, Paralipomena, Esdram, Esther, Judith, Tobiam et bonam partem Deuteronomij ; et quidem percrebuit apud literatos nescio quo modo fama de libros hisce apud haeredes Masij relictis in oppido alio Cliviae; verùm ab amico meo quodam docto certior jam per literas factus sum, frustra eos per omne[mj quidem Germaniam hodie quaesitos esse. Jam fatale est istiusmodi operum a paucis duntaxat pro dignitate aestimatorum, ideoque post auctoris fata inter alias quisquilias fere neglectorum, editionem vel aliquantulum differre. Cum omnia
probem, quae molimini; tum verô in primis ramenta hac aurea Graecorufm] Interpretu[m] eruditoru[m] oculis exposita vellem. Exodus, Leviticus ac Nuineroru[m] liber, Origenicis Obelis et Asteriscis depictos quos dicis, unà cu[m] fragmentis Gr. Versionum ad finem adpositis, vix dici potest quàm gratu[m] rei Biblicae studiosis confecerit librum. Eo certè magis quod notulas suas Origenicas è Syriacis duntaxat dederit Masius; neq[ue] vero quidquam ex ipsis Grascis editu[m] est, quod sciam, excepte libro Esther, quem ex codice Arundeliano edidit Usserius, textuque Esaiae, in quem com[m]entatus est Procopius. Sed quis ipse, qui praestantissimos haru[m] reru[nî] aestimatores in hâc re quidquam moneam? Sus Minervam. Pergite rem literariam, ex sententia vestrâ, longé optimâ, promovere; edendisq[ue], quod facitis, S. Patrum monumentis ordine[m] vestrum immortalitati tradite.
Oxonij, Maij 6^^ 98.
G. LAPARRE A MABILLON.
A Rome 5. Auout[sic] 1698.
Dans la Confiance, que V. R. aggréera la liberté que ie prends de luy écrire^ ie le fais, Mon Réuérend Père, auec bien du plaisir, pour luy dire ce que i'ay appris de votre dissertation de Cultu Sanctorum ignotorum. On uous aura, sans doute, mandé qu'au commencement elle n'eut pas toute l'approbation qu'elle mérite, ". 19
290 G. LAPARRE A MABILLON
mais enfin on a ouuert les yeux, et, bien loin d'y trouuer quelque chose à redire, on y donne de grandes louanges. Hier le R. P. Procureur général m'ayant envoyé en uille, pour uoir si ie pouuois recouurer la réponse de Mg*^ l'Arch. de Cambray, à la dernière écriture de Mg^ l'arch. de Paris, ie rencontray M^ l'abbé de Philipeaux et le R. P. Procureur général des Minimes^ auec d'autres personnes de distinction et de mérite. On uint à parler de votre dissertation, et de la lettre que vous auez écrit au R. P. Procureur général en réponse à la seconde partie du petit libelle françois, qui a paru contre votre dissertation; tous unanim[emen]t approuvent uos deux pièces, et adjoustèrent que plusieurs Card'^ leur auoient parlé de v[otre] Dissertation auec bien de l'estime; entre autres M^ le Gard. Albani, qui est un des plus Sçauans du Sacré Collège, auoit dit au R. P. Procureur général des Minimes, que jamais ni le S^ office, ni la congrégat[ion] de V Indice ne toucheront à cette pièce. Le Card. Casanata a dit la même chose au R. P. Procureur général, ainsi, Mon R. Père, v. Réuérence pût demeurer en repos de ce Cotté là. Vous aurez sans doutte ueu le libelle contre uotre dissertation; il est aussi rare dans ce païs quil pût l'être à Paris. Néanmoins, M^ le Card. Cazanata l'a ueu et en parla au R. P. Proc. général auec quelque sorte de mépris, adiouttant que V. Réuérence faisoit bien de ne point y répondre. Il y a pourtant plusieurs personnes sçauantes et d'un mérite distingué, qui ont autant de zèle pour l'honneur de la congrégation et d'amitié pour uotre réuérence que sçauroit auoir le Card. Cazanata, qui sont d'un sentim[en]t contraire, par la raison que vous ditez au R. P. Proc. génér. dans la
G. LAPARRE A MABILLON 29 1
lettre que uous luy auez écrit [sic]: ne falsce criminationes pro confessis habeantar.
On nous auoit dit que Mg' Champini et M*^ l'abbé Fabretti écrivoient contre V[otre] dissertation. Pour le premier, il ne le fera pas, étant mort depuis 15 jours, au g[ran]d regret de tous les gens sçauans. Pour le second, il deuroit l'auoir déià fait depuis le tems[?] qu'on nous en menace. Si le quiétisme est en vogue en France, il ne l'est pas moins icy. Il y [a] quelques Jours qu'on mit au S^ office 2 carosses plains de R^ déchaussez des Hermittes de S^ Aug[ustin]. Ces bons pères auoient trouué le moyen de faire venir des filles et de [sic] femmes dans leur couuent, pour y faire l'abominable oraison de quiétude, selon les principes de Molinos. Les prisons du S^ office sont plaines des sectateurs de cette funeste Spiritualité. M"" l'arch, de Cambray a répondu aux dernières Écritures des Mg'* de Paris et de Meaux. On distribue, depuis quelques Jours, la réponse à M*" de Paris, et on attend de Jour à autre celle à Mî de Meaux. Le bon Dieu ueille[sic] mettre bien tôt fin à cette affaire, qui fait une uéritable peine à tous les François qui sont icy. M"" le Gard. d'Aguire me chargea hier de uous saluer de sa part: Salutate délia mia parte il carissimo Mabillone; et moy, auec votre permission, ie présente mes respects et mes obéissances au R. Père Dom Thierry Ruinart, au quel Je suis avec bien du respect, aussi bien que de Votre Réuérence, [etc.] Fr. GUILLAUME LAPARRE, M. B.
*)F. C[laude] E[stiennot] fait la mesme chose au R; P. Dom Thyerry Ruynart et à vostre chère révérence.
* Oe la main d'Estiennot.
292 MONTFAUCON A L. PICqUES
A Rome ce 23. septembre 1698*).
Il est tems, Monsieur, de vous donner quelques nouvelles de notre voyage. Nous voici enfin arrivés à Rome, où je tâcheray de m'aquiter avec soin des petites commissions portées dans votre mémoire. Je puis déjà vous faire réponse sur quelques articles. Pour ce qui est de l'Arménien, je ne sçay pas seulement l'Alphabet de cette langue, ainsi je ne pourray pas satisfaire à vos demandes sur cet article. Pour ce qui est de l'Apocalypse en copte, j'en apporteray un à Paris, où vous pourrez voir à loisir tout ce que vous souhaitez. J'ay trouvé plusieurs fois le Lexicon Cyrilli qui est déjà imprimé. Quand je trouve quelque lexicon sans nom, je cherche en plusieurs endroits pour voir si ce ne seroit pas celuy d'Hesychius. Je n'en ay point encore trouvé. J'ay veu Yonomasticon de Pollux à Venise; mais comme je n'avois pas l'imprimé, je n'en ay peu tirer aucune utilité. Le lexicon Herodoteum se trouve en plusieurs Bibliothèques; c'est fort peu de chose et à peu près le même que celuy qui est imprimé à la tête du grand Hippocrate en 13 volumes. Je vous manderay une autre fois mes découvertes sur les autres articles.
Le P. Bonjour travaille avec succès à une grammaire copte. II s'y prend de la manière que vous me disiez autrefois qu'il falloit s'y prendre pour la faire bonne. Il m'a fait voir clairement, que la lettre f
*] Ajouté de la main de Picques: »Receue ce dimanche douze 8b 98*.
que l'on met au nom de Dieu /// est un T avec le i par dessus et qu'il faut lire Tl et le nom de Dieu *77; il m'en a donné un exemple assez manifeste dans un manuscrit du Vatican où le mot de Palestine est écrit ainsi palaisti(o: f)nê. Je luy ay dit qu'il y avoit quelques dialectes dans la langue Copte, sçavoir la Bachmurique ou Bechamurique, la Saïtique et la Bahrique. Si vous vouliez luy faire la Grâce de marquer dans votre réponse où est ce qu'il pourra trouver quelque notice de ces trois langues, ou luy envoyer quelques mémoires là dessus, il vous en feroit honneur dans sa Grammaire. Mr. le Gard, de Bouillon nous fit voir une lettre du Gonsul d'Egypte, où il marque qu'on a trouvé sur une Mumie une inscription Égyptienne en caractères anciens, difFérens des Hiéroglyphiques. L'inscription est en lettre d'or. Je suis dans l'impatience de la voir; dès qu'elle viendra, je vous l'envoiray et à notre très cher abbé de Longuerue, à qui je vous prie de ilonner la lecture de cette lettre. Tout à vous. Monsieur. Fr. B. de MONTFAUGON.
Au Réuérend Père
le Révérend Père Dom Bernard de Montfaucon, religieux bénédictin
de la Congrég. de S^ Maur en France.
En Sorb[onne], ce lundy 19. Janu. 1699.
J'ay esté fort fasché, Mons»^ et R. P., d'aprendre par vostre lettre du 26 10** la perte de celle que je vous auois escritte. J'y auois marqué que vous ne
deuiés pas vous excuser de rechercher dans les Ms. arméniens du Vatican ce que je demandois. C'est de prendre vn Arménien auec vous, ou l'Euéque qui a donné en 95 son dictionnaire, ou M"^ Giouani Zalé, cognu de M'' Pastrizzio, qui vous montreront et mesme descriront le verset quarente cinq du Chapitre 41 de la Genèse,
pour voir si ce mot y est ^ «^ •^ "^^ p-^tTij^ ulS^ t
M*" Groddeck m'a mandé de Lipsic auoir vu dans le Vatican vne bible toutte dorée. Je vous demande de vous la faire montrer. J'en ay mauuaise opinion, car c'est marque de modernité. Je vous prie de bien remercier pour moy W Pastrizzio qui m'a pleinement satisfait par sa réponse. Vous m'obligerés extrêmement si vous escriués à M"" l'abbé Bulifon de Naples, de voir vn bon vieux Capucin missionaire demeurant à Naples, qui a nom // padre Bernardo Maria da Napoli, Capucino, pour tascher d'obtenir de ce bon père copie figurée des Éuangiles et épistres en langue et charactère Géorgien ancien, et aussi quelque pseaume, et s'il n'a point quelque liturgie Géorg[ienne]. C'est ce mesme père qui a fait imprimer à la propagande Doctrina Xtiana, que vous me dittes icy que vostre père Estiennot auoit achetté pour moy, dont je n'ay point eu nouuelle, quoyque j'en aye fait escrire par le père dom Guesnier.
C'est vne bonne marque pour le R. P. Bonjour de ce que vous approuvés son trauail, puisque vous en sçavés bien autant que ce père. Je me souuiens de ce que vous m'aués escrit sur le lettre f, disant que c'est vn / sur vn T. A la bonheure! Mais tout cela disparoit dans la dialecte thébaïque qui n'a point le charactère ny celuy ci 0, outre que le f n'a le son di que par abus, de mesme que le m le son bi. Ces choses
me semblent des vétilles. Il y a dans Kircher j grammaires de rex[em]plaire Ms. de Pietro délia Valle; outre cela, ce père en a fait vne de sa façon; ainsi cela paroist suffire, mais nous n'avons point de dictionnaire ni aucun texte imprimé. J'ay eu en main le recueuil des lettres de M"^ de Peiresc à M^ Samuel Petit de Nismes, où il est parlé de ceux qui auoient entrepris vne grammaire Copte et vn dict. Dans celle du 21 Mars i6}4 il y a: »J'ay auis de Rome que le dictionaire Cophte du S' Pietro délia Valle a esté par luy mis es mains du Réuérend père Athanase Kircher, qui se charge d'en faire la version et de l'imprimer bientost, mais je doutte vn peu qu'il s'en puisse bien acquitter.* Vous voyés que M*" Peiresc connoissoit Kircher, <\\xi estoit encore à Auignon en 1633 au mois d'auril. 11 y auoit ici vn père Obseruantin qui s'estoit vanté de faire imprimer cette échelle Copte, auec vne gra[mm]aire de sa façon. Saumaise écriuit à Peiresc le 22 Janvier 163}, qu'il se faisoit fort de donner vne gra[mm]air.e parfaitte et vn lexicon. Pour moy, je sçay ce que c'est. M'' Edouard d'Angleterre s'y connoist, et Mareschal y estoit assés habile.
Je croy que M*" Grodeck n'a rien oublié *) à
vn Ex. Copte dans le Vatican, mais je **) de voir
la Barberine. Et p»" le Copte Ex ***) l'arménien.
Voicy le passage que vous souhaittés et que vous pouués expliquer au R. P. Bonjour:
Wa-anta talimou anna-l'lourata-l-kibthiyya macçoumaioun ola tsalatsati aclamin minha-l-kibthiyyoU'l'misrijoU'U-
•y Déchirure.
•*; Item.
*•• Item.
ladzi houwa-s-saïdiyyou wa'min-ha-l'kibtiyyoU'l'bah'riyou-l' marouf bU-bahirati wa'ïïiin'fia'l'kibtiyyoU'l-bascfimouratoU'l' moastamalou bi-baladi-l-baschmour ka-ma talimou wa innama-l-moustawalou al-ana'l-kibtiyyou-l'bahriyyou wa-l-kibtiyyoU'S-saïdiyyou wa-l-aslu fi hun luratoun wahidatoun.
En reuanche je vous prie de sçauoir pourquoy le patriarche Copte, Jacobite, résidant au Caire, prend qualité de patriarche de Lybie et de Nicée, niquia et niquiat, que M*^ Renaudot ou autre a traduit Nicée dans les attesta[ti]ons qui sont à la fin du dernier tome de la Perpétuité. Je ne sçaurois deuiner ce niquiat Est ce Nicium, Nicosie, Nicopolis? Mais c'est vne prouince comme Nubie. Je vous recommande l'afFaire par Monsieur l'abbé Buliffon, mais il faut sçauoir si le bon père Capucin n'est point arriué à Rome de Naples. T[out]
à vfousl.