ET DE NOTES PAK LE MÈXE AUTEUR
Ylfil CHRISTIAN! RUSSI^Ë AJAAJHTISSIMI
ANilADYERSIONES
IN LIBKUM METHODII,
AlCUBMICOn TWnSHSU.
Ea est reram hiimananiin infelix conditio , ut ssepissime ex hominnm factis, qnae probabilitatem secam, ideoque excusationem habent, immanis tamen exoriatur malorum seges : qaod quum in multis verum deprehendatur, nusqaam tamen evidentius, quam in abusuum^ qnos vocant , seu vitiorum correctîone , quae in politico aut ecclesiastico regimine sensim irrepserant j finntqne tandem , labentibus sasculis , etiam tolerantibns yiris , quod rarissime, vel quod tantnm non semper evenit minus patienter tolerantibus , intolerabilia.
Omnis abusus malum : ex quo primo obtutu sequitur bonum esseqaidquid malûm tollit; quod tamen non sine subtilissimis distiDCtionibus verum est : abusus enim qaum sit rei bonœ malus usus^ videndum est, ne in toUendo vitio laedatur rei substantia , in eoqne fere semper et turpissime falsi sunt novarum rerum molitores; nam qui equo calcitroni crura frangit, ut vitium frangat, in lirmarpiix non admodum clarescet. Quod quanquam sit
488 • AMIMADVERSIONES
extra omnem controversiae aleam positum, aliquid tamen condonandum est humanae fragilitati ; nec , si cum rebellantibas rem habeas, prias de re disputandam, qaam de vitio rei candide confessns sis.
Illud mecum reputans, nunqaamdecalamitosoGraecoram dissidio aut scripsi aut y erba feci, quin labeater concederem^fatalem culpam in dedecus peraiciemque generis humani eniptaram , speciem excusatioais habaisse pro rerum conditione^ quae in Europanostra tune obtînebat. Qaa&turbae^Deus immortalis ! Quaestrages, quae barbaries incubaerat ! Romae veroqui Pontifices, sublata omni libertate electionam a perditissimis hominibas quasi usucaptarum! Ita tum stantibus rébus , quid mirum si Graeci nos pro barbares haberent, nec mente possent perspicere quantum immitia poma putrefactis praestent ? Hominum abjectissimi (nam quid infero imperio inferius ?) Gothicam barbariem aspemabantur, nec aquilam in ovo videbant, aut cedrum Libani in germine; et tamen Gothi isti et Germani et Cimbri, etc. , Ewropani iiu^exeruni qmdquid est Uhertatis in orhe^ primique mortalium consociaverunt res oUm dissociabiles ^ Ubertatem et prinr cipatum (Montesquieu, Esprit des lois, liv. xyii, chap. \). Quid vero sanguis iste possit in scientiis yidit posteritas, et obstupuit : Oriens contra sub flagellis et laqueis et tortoribus torpet marcescitque , nec unquam reyalescet, donecdUatet DeusJaphet, et liahitet in tabernacuUs Sem (Gènes, cap. n, y. 27 ) : atque id forte non longe est.
Quod ait doctissimus T werensis Archiepiscopus ( in
IN LIBROM MBTHODII. 489
Prolegomenis , pag. 1, § 2) exteras nationes (GalloB scilicet, AngloSy Hispanos, Italos, Germanos, etc.) rébus Grœcis inifidere^ irridere mihi piaculam foret ; bénévole igitar, nec sine reverentia sileo.
Illad dolet acerrime, quod Slavo-Ruthenorum nobilissima gens (qaae a gloria nomen habet) ab istis Graecnlis illaqaeari se passa sit, nec Latinam majestatem, cai et lingua et ingenio affinis est, non agnoverit ; venim id non tam hominum cnlpa fuit, quam temporum. Nunc igitur macti animis virtuteque simns : antiqua odia aBternsa oblivioni mancipemus , nihilque nisi rei christiansB utilitatem incrementumque cogitemus. Incidimus in maia tempora ; nec , pnto , Orientales , Ruthenique Orientalium asseclae apprime norant , aut forte suspic^ntur, quo illos nonc ducat inobservabilis manus : ingens illis imminet calamitas, ni transversum anguem in via, qua turmatim itur , videant. Testem in jus voco librum Cl. Archiepiscopi Twerensis , in quo ex animi mei sententia invenisse mihi videor imminentem saeculi nostri XVI iterationem in Rutheno imperio eo ipso tempère, quo in aliis Europae partibus pseudo-reformatos sui jam nunc suppudere incipit ; quo etiam in mirabilem quamdam probisque omnibus avidissime exoptatam ev6)(nv inclinatas partes vJdere jam aut praesagire queat omnis rerum explorator non omnino plumbeus. Haec paoca praefatus in librum Cl. Archiepiscopi candide in« quiram, non ut vana litigandi cupiditate quid sciam expromam (pauca enim scio, nec si plura scirem, id nunc patere curarem); sed ut quid timeam, et quam jure ti-^
490 AMllUBVBRSiOllES
meam videat auctor aximias» Qood ai mihi oontingat ease tam béate, ut neo ipse mihi neo iUi in acribendo diapUoeam »
Su^lfm4/eriam ildera vertke.
Et primo qaidem fateor me in titulo libri non param h»rere. Historw^ inqnit Reverendisaimua ArchiepiaoopuB^ (ÛTTopift) nomen habet âvoToS ioropeîv; quod signifia cai apactare sive loatrare; ideoque notât narrationem eomm , quibus gestis narrator ipse interfuerit (Proleg. p. II ). Quidni vero et îaTopia et ((rropeiv et alia affinia altius repetenda pntemns ab ï<ry)(t^ oujus verbale i<rréov, aliave hujua verbi (xrfpf oxitç to historia pepererit et aUa multa ? Sane yerbum î^Topeiv non solnm inquirere et sciscilari audit, sed etiam Utteris mandare; usus yero, quem pênes arbitrium ust et jus et norma loquendi, de vi ao potestate hujus verbi {historia) tam aperte aanxit, ut de eo amplius qusestio esae non posait; et sane si veram historiam non soriberet , nisi qui rébus gestis oah latus testis interfidt^ nec Herodotus^ neo Titus Livius, neo Moaes ipse (dempto Ëxodo) historici forent.
Cl. Auctor, ut vim tou îaTopTjaai ciarius exponat, Apo^ stolum vocat soribentem ad Galatas (cap. 1 , v. 1 8) : âv^Ooy ftic 'l4poooXu(A« ISTOPHSAI IléTpov, pro quo Yulgata dedit , Veni Jerosolymam videre Petrum\ sed plus est in UfTop^^fi^i, quam in videre.
IN hlWVn MRTVOPII. 40i
Lûcam buQC (id obitor dictom sit) egregîe commentatas est Bos6U9tiuA noster» ma^wo iUud et GaUiœ et Ëcclesiâe et generis bumani décos, m celeberrima ora^» tiono quam comitiia ecdesiastiqis diiût A- P. 168S (1)« 0 tUj quisquis es ! sis licet et doctus et sapiens et ^an^ dus y etiam a tertio cœlo nuperus^ si christiamis es ^ vade ad Petrum!
SedediiferticiUo, nt aiunt, in viam. Quod nou levîfl haesitatio inveqiatur in titulo libri, id ouUo modo mirum est. Causa est , quod allud dixit, aliqd voluit Rey^reu^r dissimqs Arcbiepiscopus ; nam si m. animi sententia scripsisset^ sic staret titolus operis : -^ De inulilitate et iTÇfd^ioL summi Pontificis per tria prima Ecdesiœ sœcula, disse rtatio historica. -^ Id voluit e^imius au*ctor^ nec aliud voluit; sedquum rem uoUet, aut aliis^ aut, quod vero similius est, sibi ipsQ fateri^ ideo multus est ia explicando titulo. Atque id non iratus animadvarto ( uam quid humana natura^ consentaneum magis, quam ut unusquisque partes, quas semel amplexus est, totis viribus tueatur ? ) ; sed ut veritatem auiice expromam : nec puto ullum esse pordatum virum , qui, si rem nou pçregriuantibus oculia per totum opus iutro* speserit , rem me aou tetigisse difBteatur.
Multa fiunt in Ecclesia Gatholica siue Romano Ponti*ficQ, sicut iu familia recte ordinata multa fiunt ( ab optimis maxime et pbedieutibus filiia) sine mandato patris; nam prpbus omms bene sponte agit, nec ideo coQrcitione iudiget.
(i) Baie quidem memoriter, Miitentiam tamen illibatanifiertiii relèro.
492 ÀR1II4DVBR8I0NES
Prseterea «-» nulla res magna magmim hahuit principium ; • — haec est lex, qaam divinam jure vocare possis, quam in tota reram natura vigeat y nec uUam unqQam exceptionem habuerit. Hinc est qaod auctoritas pontificia (res inter magnas maxima) corn ipsamet Ecclesia, CQJus fundamentum est exorsa, infantiam habuerit, dein pubertatem, priusquam in aeternam virilitatem adolesceret.
Igitur illi omnes , qui EcclesisB matri valedixerunt, toli sunt in Ecclesiae incunabulis, ut ovantes clamitent, Pétri aut Silvestri auctoritatem non eamdem fuisse, qa$ deiode Gregorii VII aut Sixli V fuit ; quo quidem nescio an aliquid excogitari possit âToircdTepov ; nec lepidior videretur qui contenderet, Caesarem illum qui Phai*sali dimicavit , baud eumdeui fuisse , qui ante quinquaginta annos in pannis Romae vagiebat.
Et tamen fratres nostri dissidentes in isto irpcdTo^'euîsî conquiescunt, reclamantibus licet et philosophia et historia et conscientia.
Post banc quasi velitationem, illustrissimum auctorem cominus aggrediar, diemque illi dicam, et de calvinismo illum (quamvis amantissime) postulabo coram iilo 'judice erroris nescio Bporotç âiçaoïv ttj ouvei^vici ©eô. Age vero, a principiis exordiamur.
Ghristianus omnis , si semel vexilla summi Pontificis deseruerit, nisi ab inscitia aut superstitione (fœdis custodibus) retineatur , in castra Calvini ex nécessitai migrabit : quod quidem nullo negotio demonstratur.
Ecdesiamsinecapite, seu supreroo praeside, nonmagis
IV LIBRUM METHODIl. 493
cogitatione concipio, quam Ruthenum imperium sine Rutheno imperatore. Imperium civile extemas res componity hominisque manum coercet , delictisque et compedes et gladium et sangaineom corium et infelicem arboremminitatur; contra vero imperium ecclesiasticum , sive ut aiunt spirituale^ totum est in regendis conscientiis; edicta sua (quae dogmata audiunt) universis proponit^ vitasque et crimina discit^ et circa moraiia into^ nans,
Âdmonet et magna testatar voce per orbem : DiscKe justitiam moniti et non temnere Dîyos.
Caeterum utriusque imperii eadem est natura, atque ipsissima indoles; nec fieri potest^ ut simul ac unum esse desiity non evanescat. Rehellans in imperio nihii aliud est, vAû poliiicus hœreticus; et vice versa hœre^ tiens in Christiano imperio idem est ac rebellans in Ëcclesia. Singulares Ecclesise respectu universitatis se habent ut provinciae respectu imperii : ast quid possit provincia contra imperium, salvo jure, plane me non videre confiteor. Querelae adversus imperantem prorsus nihili sunt ; nam quis unquam sine causa aut specie rebellavit? Si illa aut il la Ëcclesia jus habet imperatorem ecclesiasticum erroris aut v6o^<â<;£(k)ç insimulare, ut ab ejus communione dissideat, cur itidem Praefecto Tvsrerensi aut Astracanensi jus non erit, imperatorem politicum, vel intolerabilis iDJuriae, vel commoti legum fundamenti, vel insolentissimœ tyrannidis reum agere, ut illius imperium detrectet, seque sui juris et nuUi pote-
494 ANIMADVISRSIONËS
Btati, nisi legibuSy obnoxitim palam profiteatur?Ostendat mihi Rev6rendi3dimu8( Archiepiscopus hujuscemodi telom aliquod fitimmo Pontiflci lethale, quodque adversus Ruthenutn imperatorem pari successu contorqlieri nequeaty et erit mihi magnus Apollo.
Frustra igitur vetas iniiDicitia et spontanëa obcsBcatio somnia sibi fingunt, 6t idaudittiin tepaç, unum scilicet sine unitate, qtiôd idem est ac album aine sllbedine. NuUa erit unquain catholicitas ( sit venia verbo ) sirw urutate; nec unitas sine suprême praeside, nec supremus praeses, oui par» universitatis oggannire possit.
Frustra iterum sibi blandiuntur omnes ab Ecclesia dissidentes^ nomen nescio quod unitatis amplecteûtes; et nunc se Ecdesiam Grœccim tiominatim appellant; quasi vero Ecclesia Grœca Tiuûc sît et esse possit extra Grceciam, et Ecclesia Ruthena tam non sit Graeca, quam non Gonstantinopolitana, aut Ântiochena, aut Alexandrina ; aut non sibiio exciperetur Patriarcha Constanti- HopolitanuSy si quid in Ecclesiam Ruthenam, aut etiam in Ecclesia Ruthena sanciret! Et nunc se magnifiée signant nomine Ecclesiœ Orientalis. Ast licet mulfee sint EcclesisB in Oriente, tameû nuUa est Orientalis Ecclesia. TôUe regem (seu potius reginam) ex alveario; apes tibi reslabunt, examen periit.
Tam igitur illustrissimum Archiepiscopum , quam viro» omnes philosophica mente praeditos amanter adjure, ut mihi extra hypethesim universitatis sub uno et suprême prseside signum aliquod ostenddût omniam oculis liqûido perspicutim, que posîtô, et quid sit et
IN UBRUM MBTIiOOII. 49S
ubi sit Ecclesia Gatholioa non videre ait plane àd(iv«tov« Ad Concilia forte provocabunt; ast primo quidem Dunqitain a me impetrare potero, ut credam dissidentes Eociesias in Concilinm œcumenicum (prout apad eas potest esse œcuhterUcum) onqaam conTeoire posse. Testes sint ooto tota^ quse a fatali dissidio exciirrerunt ssBcula; verom hcec missa faciam brevitati oonsulens. Ad alia pergo. Quomodo Concilium œcumenicum apud Orientales esse poterit^ tota reclamante Ëoclesia Romana , id est millies millibus hominum com summo PoDtifice in medio doctissimae Ëuropae imperium modérante ?
Audio GraBOôs obstrepentôs \ « Vos vero^ Latird^ quo^ modo idem têlum vitabitisj et Tridentinum Concilium pro œcumenico hahehitis^ tota reclamante Ecclesia OrientaliP nBene est! illud ipsum exapectabam. Nume«ras non efEcit Concilium oecumenicum. Universalis Aiit Synodus Chalcedonensis, in qua D Orientales Episcopi post lectam epistolam Flaviano scriptam immortales illas ediderunt voces, totis audientibus saecuiis : Petrus non moriturï Petrus per os Leonis hcutus est! Verum Nicœna Synodus CCC Ëpiscopis tantum constans itidem uûiversalis fuit. Cam igitur numerus pro determinanda universali synodo nihili sit, quod nuper quaerebam ite^ rum qû^ro i Detur mihi signum quo mihi certissime ianotescat quid sit œcumenica synodus ^ Sed cum illud sigaum, seu, ut aiunt, character nec in numéro, nec in dignitate, nec in doctrina esse posait ; id unum restât, ut sit in summo Poniifice^ quo sublato, nec quid sit
49tt AMIIUDTBRSIONSS
Eoclesia Gatholica^ nec quid ai œcumenica synodus Qllas morlaliom scire valebit.
Hic iterum ab imperio civili ad ecclesiasticaiii efficacissima illatio edacitar. Quid sont verbi gratia Comiiia Anglicana, volgo ParUrnientum? Duo ordines cum Rege. Toile Regem, ubi erit Parlamentum ? Ubivis, caiqoe civitati aut castelio licitum erit comitia congregare, illaque Parlamenti Domine insignire.
Mutentur nomina: ubi est œcumenica synodus, sea Christiani orbis imperiive Parlamentum ? Ubi summus Pontifex, quo sublato, nec RomsB erit Parlamenium^ necGonstantinopoli, nec Petropoli, aut alibi; sed nuUibi, aut ubique, quod idem est. lUud etiam subnectere lubet : quo latins patet qualiscumque ditio, eo validius illam postulare unîus imperium; sed cum Religio Catbolica ad orbem totum pertineat, sequitur illam ^ baud etiam jubente Deo, tamen jubente rerum natura ad formam regni effîngendam esse, ut sua esse possit.
Exploso Concilio cBcumenico - acephalo ( monstnim horraidam, informe, ingens, cui lumen ademptum!), altéra restât dissidentibus, sed debilior anchora, nempe Traditio, sine qua ipsamet Scriptura, fatente Cl. Auctore, sine consensu iotius antiquitatis non recte explicatur. (Cap. vi, sect. I9 § 79, p. 168.)
Ëcce vero jam in limine bsBremus. Nonne Catholicus, nonne Lutheranus etiam, aut Calvinista, vel etiam Socinianus, ad traditionem provocant? Clarkiusopus suum exitiaie (quod sero nimis detestatus est) anglice inscripsit : « Scriptare-Trinity^ id est de Trinitate secundum
IN ttkkim kËT&Oto. 4197
scnpiuras.î> Bene dixit Joânnes Jacobas Roasôeaviûs in uno ex sais dilucidis intervâllià : ^ Nec Ùeus ip^e tibrum cudere possel, de quo hominei disptuare nétjai" rent. d Sed si de Scriptara disputant, majotue PatriÈùâ hODor hàbebitiirP Qaid clarias his verbiâ : tooc est tondus MBûM? Petras tamen clamât t si Corpus, non Parus; Lntherlis vero : et Punis et Corpus; Galvinud : Pains ,' non Corpus; Pboticis silet.
Qaid iteram clarius bis verbis : « Ta es PetniSy etc. ^ » Nec Deail ipse clarias scribere potuil ; nihilo tamen àôdus prœsul doctissimas intrépide adsevefabity me cutù meis nescire litteras, nec verba intelligere.
Bellarmînus igitur, et Maldonatas, et Petavius, et BossaetiuSy et Fenelonius, et Huetius, etc., etc., stipites fnerunt, nec veram traditionem unqaam adsecati sant. Demos hoc : Tu vero, o bone Patriarcha Gonstantinopolitane (alitisve : nomina enim non moror) veritatem, quam illi homunculi cœcutientes nec e longinquo prospicere potuerunt, oculis tu aquilinis facie ad faciem intueris? Credat judœus apella, non ego; nec tu ipse (coûfidenter dico), nec tu ipse (nisi somnians) credis.
Quum igitur utrinque stet, et auctoritati auctoritas
respondeat (immodestissimus sit, qui me non modestis-
simum putet) ; nec Goncilium œcumenicum i^ine capite
esse possit; nec si sit, contra aliud Conciliam eodem
modo œcumenicum vim aliquam habere possit ; nec li-
bri omnes (dempta auctoritate explanante) aliud sint,
Tm Topica ad disputandum; restât ut yel invitissimi n. 32
498 AN1MADVBBSI01I£S
(lilabamur ad Judicium singudare, quod est cardo toiios doctrinsB pseudo-reformatae.
Alque id quidem apprime novit Conscientia falli nescia. Hiac est, qaod apud dissidentes Ëcclesia nihil est, nisi nomen inane, vanumque nescio qaod phantasma, coi datum noQ est Ipqai, sicut potestatetn habenU; adeo ut, ne extra Rutheni imperii limites exspatiar, spreta synodo, quam floccifaciunt , innumerœ haereses aut turpissimœ aut absurdissimae e sinu superstitiosae plebis scatariant velut e cadaveribas vermes, quin Episcopi vel mussitare audeant. Deterrimas enim Riiscolnicomm adversus Rothenam Synodam ipsissimum jas habet, quod Photius olim contra summum Pontificem habnit ; et dissidens adversus dissidentem nil habet quod loquatur, nisi decantatum illud \ ^ a, a^ a... nescio loqui : p valente praecipue in rébus religiosis Lege Romana : « Quod quisque juris in alium statueriiy ut eodem jure utatur. »
Dum . vero apud infimam plebem stultissimae , aut quod pejus est atrociores ^o^ai anliquam religionem misère discerpunt, recens philosophia proceribus imperii et medio Ordini mala pbarmaca large propinat ; Cleras vero toto bibit ore Galvinum.
< . * Quts talia fando
« Temperet a lacrimis? >
Oplime olim, ut solet, Divus Âugustinus : « ^voaselio non crederem. nisi me Ecclesiœ commos^eret au*
IN LIBRUM METHODII. 499
cioripas.n Sed quum nuUa sit Ecclesia, ubi Petrus per haered68 non imperat ; sequitur, ibi quoque nullam homines habere sat lirmam rationem credendi.
Evicia jam yeritate posterions preemissae ope ineluctabilis theoriae, pergendum nnnc ad experientiam, qaae est qaasi demonstratiords démonstration veritatemque ad évapY6(rTaTy)v 'irspiçaveiav provehit. Nec ab alio mortali argumenta petam, qnam ab ipsomet clarissimo Praesule, qaem juvat primum candidissime pro sua natura loquentem auscultari.
Nam postquam in Calvini doctrinam leniter sane invectus est, hsec non levi pede praetereunda adjicit : ce Hœc sane est disciplina illa^ quam plcrimi db nostris tantopere laudant deamantgue^ quasi solus Cahinus nieliora saperet^ quam ApostoU^ eorumque per XF sœcula successores. » (Cap. vi, sect. i, § 79, p. 168.)
Habemus confitentes reosl Nam quis unquam sucs penitius novit, qaam illustrissimus Archiepiscopus ? Yiden' jam inclinatas partes, et Rntbenos sacerdotes (hos saltem, qui latine sciunt) a Binghamo musteos , Calvinum jam adfectantes? Ât nihil vetabat, quin ipsemet Reverendissimns Archiepiscopus de seipso subjunxisset : et quorum pars ma^na fui; nam liber ejos, quem coriosis rimor oculis, totas turget fermente Calvini.
Et primo quidem quis unquam feret nebulonem istum religionis nostrae in bene multis Earopae partibus impurissimum eversorem, Twerensi Archiepiscopo mag-^ imm i}irum audire (ibid., p. 168)? Parcius laudat hâ&resiarchas vir orthodoxus; nec, puto, Prsasul doctissi-
KOO âllIHADYBRSIOIlIS
mus AriaUi aut NeBtoriùm magrios viras vocasset. Hic vero patet arcanum Ye^ioEtùç « OmrUs inimicus Romani Pontificisj arnicas noster. p Âtqae id bene noront pseudo-reforoiati : inter malta exempla qaae mihi praesto sunty uaum seligam velut insigoius.
Is , qai ex Protestantiam familia anglicam fecit cateehesim illam Ruthenam jussa imperatoris Pétri I , initio sœculi ûuper elap&i casam atque vulgatam, haec habet in prdafatiooe memoraada verba a me Laiio donata.
a Gatechesis ista magni vin, cujus jassu conficta fait, a totum spirat ingeniam. Ille quidem inimicos duos a et Suevis et Tataris sœviores féliciter superavit , suce perstitionem oempe et ignorantiam , quibus favebat « iaveterata et pervicax contumacia (p. 4)... Gonfido ope a hujus interpretationis faciliorem evasuram consensio- « nem Ânglos inter et Ruthenos episcopos , quo simnl « validiores fiant ad concidenda Cleri Romani scelerata « et cruenta consilia (p. 5 )... In multis fidei articulis <K Rutheni tam Reformatis consentiunt , quam Romanœ <c Ëcclesiœ adversantar. • . Pargatorium negant... et Ceci yilius noster Gantabrigiensis doctor erudite demonstra- « vit in suis de Grasca Ecdesia commentariis quantum « inter se discrepent Gr^ca Synaxis et Pontificiorum «c tradssubstantiatio (p» 66). »
{Wid. The Kassian Catechism^ composedondpuhlished by theorder of ihe Czar; to which is annexed a short accoutU oj ihe church-goçernment and ceremomes of the Moscwites. London, Meadows, i72S. S"" by Jeukin Thom. Philipps.)
IN liiBRw mnoDii. soi
Quam aipanter ! Qqam fraterne 1 Et quis non impense mirabitur tam ayide expetitom fœdus inter duas religiones , quarum dog(nata e diametro opponuntur, contra religionem alteram j qoaa in omnibus Ratbenœ consentit, demptis tricis aliquibus, quas, cum voient Rutheni , acies Latina momento temporis concidet ? A te vero nnnc peto , o Divina consdentia , quae neminem habes potiorem , nunquid jure meo pro certo habebo ^ atque adseverabo , non esse apud Rutlienam Ecclesiam^ aliuddogma inscriptum cordij nisiodium Romani Pon-tificis; sinere vero illanij ut cœtera dogmala in libris placide quiescant ? Aliter uunquam enoctabitur aenigma illud plus quam OEdipeum de summa amicitia inter religiones a natura infensissimas,
Hinc est , quod sacerdotes Rutheni , qui latine aut gallice sciuDt (faventene aut irascente Deo, ipse scit), toti sunt in evolvendis pseudo-reformatorum libris, nec catholicos licet doctissimos affinesque consfllupt. Exemplum sit Archiepiscopus noster Twerensis , qui Binghamum nobis , et Cavseum, et Usserium, et sexcentos alios usque obtrudit; Petavium vero , aut Bellarminum , aut Thomassinum , aut Cellerium , aut Neumachium , etc. , nunquam appellat. Ast quis in atraroenlo natans candidus eveniet? Et rêvera in vestimento Illustrissimi PraBsulis ingentem maculam primo obtutu deprehendo. Ad Binghamum provocat (Sect. I, p.216,not. 2),utevincel, orthodoxam Ecclesiam Ruthenam inter sacra sua nihil quidquam retulisse j ni^i quod sancti Patres ab ipsis apostol\s^ virisque apostçUcis primum acceperunt, etc.
502 AIVlMADVBll8I01iES
HaereticQs igitar, qui et praesentiain Corporis Ghristi în Eiicharistia y et qoinqoe e septem sacramentis , et necessitatem honora m operum , et hominis aùrs^ouràev cum gratia, et hierarchiam respuit , etc. , etc. ; DéiparsB vero et sanctorum invocationem pro nefanda idololatria staltisatme habet ; is , inquam , Reverendissimo Ârchiepisoopo îdoaeus testis eatRuthenae orlhodoxiae ! Exclamaret zelotes aliquis :
« G Pater orbis ,
■ Unde nefos Untom? »
Ego vero alitée exclamandam ceoseo : Of rater carissime^ sapias tandem y desinasque in tenebris lucem quiprere! Minus aperte, si typis loquerer; asthic nil vetal sensiis veros expromere : manifestum hoc in loco vidi calvinistam. Persoaatas alias incedit , ut cum supra cit. pag. 168 dixît doctrinani Calvini per mille et quingentos annos in Ecclesia ChristivESE inauditam fuisse. Ain' tu j doctissime Archiepiscope, pêne inanditam ? Ergo , quod est consequens, pêne damnandam. HdBC et alia hene multa perpendenti occurrit illnd virgilianum :
« Et rugit ad salices, et se capit ante ? ideri. »
Eamdem in pseudo-reformatos proclivitatem , ideai in nos odiem argoit nomen istud Pontificios , que nos insignitos video (p. |9 operis et alibi). Quid sibi vnlt CI. Ârchiepiscopns ? Numquid et Rutheni Ponti/icii non sunt ? Nam si non Pontificii , nec etiam christiani ex eorum ipaa doctrina atque institutione. Prseterea, qauni verbum istud Pontificii continuo a psendo-reforroatis
m UBKUH MGTHOUll. ^3
usurpatum sit ut Catholicos seu Romanos nuocupent , verbam in bseresis ore putrait , nec , salvo honore , a cordato theologo unquam eodem sensa sumitar; non ailler quam Terbo citis per ae honeatissimo a furentibus scurria ssternnin dedecus in febricitante Gallia înustum fait.
Verum illo morbo usqne laboranint Graeci, ui Nos qui tribus abhinc seecalis bellum gerimus acerrimum cam iorensissimis fidei christianfe hoatibus, qui et Bcriptis, et immensis laboribus , et sanguine nostro (id sine iovidia dictum sit ) decertantes , ut imperii Christian! fines profffl^Dins, et sacro-sancta dogmata nobis cum Orientalibue commaiiia sarta tecta , illibataqae posteris tradamas , Ghristique vexillum ab horrente Caocaso ad nttimos Peruvianos ovantes extulimus ; Nos tamen, inquam, eodem loco babeant , iisdemque nominibus prope compellent ac Lutherus ipse aotCalvinus, dnse pestes illae tartareae in reipublicae christianae perniciem nat^e. Quod qoam sit a recta ratione , atque etiam ab omni ingenui capitis urbanitate absonum , nemo non cœcutiens non videt; nec alium judicem appello , quam ipsnmmet illustrissiroum Archiepiscopum sobrie secum recogitaotem.
Cuique tJ5v ppoTCwv âvôpiiiïuv palmonem duoqiie labia habenti licitum estexclamare :Ego siim ceif/io/icttsIYeram heus tu quisquis es christiane dis^idens, qui veritatem amas, noli tuée nec alteri ecclesiir credere : quœre a Turca val Judseo qui sint et ubï sint calholici? ReapoDsum accipe , xaî Èvt fffém fi^k^in <i^(n.
JHU AlfllUDVSllSIONES
Nop est igitur cnr, reclgmante bumani generis conscientia , tantopere yeteril)u^ odiia Graeci indulgeant : jum mitius Qobiscum agant, nosquelionestias compelleDl
Quid dicam naoc de sacramen^î^ , quae quidem Cl. ançtor pajrt,itx\r [in pnmarîa çt s^çmalaria (p. 192*217). Quid sit primariwn aut secundarium in Ghristi instito* tioQibus, non liquet; sed plus mçimovent inscriptiones dnarum sectioxium , quae sant de re sacramentaria. Prima çnipa ipscripta est : « De primariis sacramentis et rititias (p. 192); alter vero (p. 917), » a De sacramentis et ritibus secundi generis. » Qaamsobdole calamus acriptoris lusit in bis flpigraphis! Nam prima qnidem duobuB ippdis întellîgi potest , pepipe de primariis sacra/nerUis siWiUlque de ritibus; vel de primariis sacramentis et de primariis ritibus. Ulriqneinterpretationi favetindoleslingu^B latinae. Consociationis bujas rituum et sacramentorom, variationisque in inscriptionibus, nulla Qxcogitan pot^^t alia çf^usa , nisi occuUqpn consilium ritus sacrai7^/iû>aequiparandi. Et rêvera Reverendissimiis Aoctor jure sao et plenissvna potestate (ut Reges aiunt) unum e çeptem sacramentis tollit , nec Gonfirmationem seo CbrisipaYultaliudess^ nisi ritus Baptismi {seci. I, § 116, p. 200). Rem istam, quum ingentis sit momenti, oculis, ut comicus ait (1), emissitiùf juvat introspicere.
Ait Auctor in Sectlope I, p. 190. ftDuo cum primis swnma auctoritate Jésus Christus instipùt atque Ecçifisiœ suœ traduUt saçrcmienta , Baptisamm et Euclior
(1) PUutus in Anlaliifia, Ac|. I, Soei|, I, ▼. S.
m hïfKun xETHODii. 808
ristiam a>, § IIL In sectione vero II, sic scribit : « Eodem lempore Ecclesia christiana aliis etiam utebatur sacramentis et ritibus , iisque diversœ quidem a supradidis dignitati^ ; attamen dmnitus ^ swe non sine cœlesti admonitu{id quod maxime facit auctoritateni) institutis; cujus generis simt a. Pœnitentia^ b. Ordo^ c. Conju^ giumy et d. Extrema Vnctio. »
Verum enimvero a^b^c^d^ sunt quatuor. Ast quum superior sectio de duobus tantum agat sacramentis priroariiSy Baptisma neœpQ et Eucharistia; ex duo vero et quatuor, sex fiant tam Romae, quam Constantinopoli , quœro nec invenio septimum sacramentum. Nibil enim est aliud Confirmation ex mente clarissimi Archiepiscopi, quam haptizandis adhibita unctio (Ibid., S 1167 p. 200), idestr/V//j.
Nec me fugere potuit insignis distinctio a CI. Archi» episcopo in Ecclesiam Ghristi introducta. Ex suis enim (auctoris scilicet) sex sacramentis , tria, Baptismus nempe , Eucharistià , et Pœnitentia, a Christo Domino instituta sunt (Sect. I, § 111, p. 192 et Sect. II,* § 128, p- 217). Tria vero caetera a Deo (Sect. II, § 129, p. 219; § 130, p. 223; § 131, p. 226). Qusb sane distinctio non nibil est ; nam quis Talmudis aut Alcorani discipulus negabit institutionem conjugii aut sa,cerdotii a Deo esse.^ Nec temere quidem scripsit €!• Praesul; imo vero cautissime progreditur, et quasi suapenso calamo chartam attiogens tantum, nunc scripta expungit, nunc expuncta restituit, et stans pede inuno ^Uerum profert refertque yicibus alternis.
506 ANIMADVERSIONES
De Eucharistia multasunt, quae notare possem. Graviora seligam. Post Lutheri Calvinique farores , et turbas xYi saeculi, et concilium Tridentinam, nulli licet theologode Eucharistia disserenti verbum Transsubstaniiatioms j aut graecum synonymum Merouffio^, omittere; non minus quam tô 0(xou<tioç seu Consuhstanlialis post Nicdenam Synodum. Nec reponant Orientales ; qaid ad nos ?
'H|AeTc Sa xXIoc olov àxouo(j.ev o08é rt iS|tev.
Nam non ii sumus in orbe , quos ignorare aut Tcapopav liceat : et post mota apud nos fidei nostrae fundamenta, maxime circa Eucharistiam a Luthero , a Calvino , et Zuinglio, aliisque tam multis, tamque Inctuose doctis hominibus , adeo ut
«« Si Pergama dextris
« Everti passent y etiam his eversa fuissent ,
nemo credet , orientalem theologum bene recteque de Eucharistia sentire, qui non planissime atque ore ro* tundo Transsubstantiationem seu MsToucriav dixerit.
Scio, quum olim, jubente Ludovico XIV, magni illius principis legati apud exteros reges inquirerent in fidem dissidentium Ëcclesiarum circa Eucharisticum dogma, Ruthenam Synodum bene et Catholice publico testimonio m scriptis respondisse : verum, omisso etiam quid valuerit in his rébus tanti principis auctoritas, non illod quaerimus, quid crediderint Rutheni sacerdotes exeante
JN LIBRUM METHODII. 507
saeculo xvii ; sed quid credant ineunte \i\? Âccedit , quod inter dogma scriptum aut creditom, haud parvum discrimen aaimadvertimus ; quum enim corrodente haerese, fides evanuit, scriptœ formulœ et publicae professioDes aliqoantisper saperstites manent, velut arboris cortex, ligDo jam et medulla situ consumptis.
Si quis nunc a Ruthenis prœsalibus quaereret, quae sit eorum fides drca Sacramenta, nullus dubito , qnin Romane responderent ; et tamen quam longe aliter sentiant nallo negotio eruitar ex Libro historico typis S. Sy- Dodi edito.
De Extrema Unctione minus est dabium, quum apértissimeloquaturIUustrissimusArchiepiscopus;namprimo Unctionem istam a Deo institutam esse, et in Ecclesia Christiana sanandis aegrotis adhibitam fuisse docet (Sect. II, § 131 y p. p. 226-227); qoum tamen ex ipsis verbis Âpostoli (Jacobi Cap. V, v. 14) ab auctore appellati, et ex totius Ecclesise consensu Sacramentum istud valeat etiam ad remissionem peccatorum ; deinde, ut est mos Beverendissimi Archiepiscopi (quippe qui veros sensus aperte profiteri instituti sui esse non putat) antiqnum aliquem Scriptorem appellandi , cujns tamen verba non raro sumit xaTa^pYxiTDcûç ; Tertulliano hic utitur, ut Extremam Unctionem e numéro Sacramentorum radicitus evellat. En locus Tertalliani (Lib. ad Scap.,cap. iv) : f^Ipse etiam Severus pater Antonini Christianorum memor fuit. Nam et Proculum Christianum... Eifhodeœ pro-curatorem , qui eum. aliquando per oleum curaverat , requiswitj et in palatio siio habuit usque ad mortem
ejus, D Ex. quo maaifeste eruitur , Extremam Unctionem et a yiro laico et viro ethnico, ut pharmacumex apotbec^, adbibitam fuisse ; quod est plane Doyam in Ëcclesia, vereorque ut in isto casu , nec Sacramentum sit , nec ritus.
Quid malta? Reverendissimus Auctor quam, ahsolata SectionedeBaplismo et Eucbarislia, inquit : Eodem tempore Ëcclesia Christiana aliis eliam lUebatur Sacramentis et rilibus^ iisque diyersœ quidem a supradictis dignitatis... cujus generis sunt^ PœnitentiUy etc. ; nonne aperte proGlelur, quatuor ista Sacramenta ex mente sua nil aliud esse, nisi ritus, cujus generis plqra pauciqrave esse potuissent, jubente sota disciplina?
De singularibus nos inter et Grœcos contentionibus , bœc maxime notavi.
De Baptismo per immersionem ant per àdspersionem^ miror, quod in bac tanta scientiarum luce de nu gis adbuc sit digladi^ndum. Serio bic excandescit Cl. Auctor et bis Pontificios nos yocat. In bis nolo esse niipias : unum dumtaxat aut intorquebo aut retorquebo argmnentum.
Ex confessis (ibid. p. 202, in Not.) adspersio clinicorum, id est lecto decumhentium licite fiebat; atqui, jubente natura, id est Deo, omnes infantes sunt clinici; ergo, etc. Syllogismus iste non plane.mibi videtur esse telum imbelle sine ictu. Caeterum omnino disputabile est, quod ait Reverendissimus Auctor , nos injuria exceptionem sumpsisse pro régula ; nam id rectissime fît, si l"" non sine ratione fiât ; 2"" si auctoritate fiât; 3"" si in
IN ilïRCM MfiTbôdlI. 50d
exœptione maneât rei substatitia, quod ipsemet fatetur Illustrissimus Archiepiscopus.
' Quod sabjicit, hune noi^um pen^ersumque adspersio^ tds fftorem accepisse parvœ Russiœ cwes a Pontrficiis ; quodtamen malum lemterpro moresuo sanandurri curât universœ Russiœ Synodus (ibid. p. 203), illud, inquam, fletu excipiendum.Sisapientibas ci editvenerabilissy nodos, aliad res curet, tiec muscas veDari satagat, dam lupi intra ovilis septa grassantur.
Altéra disputatio de Consecralione per irufocationem aat per narrationem mera est logotnachia ; nam quutn legimus in Libro hisiorico (Sect. I, § 123, p. 210) : Fuit rdmirum ista forma inde ab exordio Ecclesiœ Cliristi non mera repeiitio solius dicti hujus : Hoc est Corpus meum^ etc. ; sedexpositio quoque historiœ iristitutionis una eum precibus ad Deum , etc. ; quis non crederet, consecrationem apud nos fieri tantum per meram repe-r tiiiotvem^ etc. ?Quod tamen a vero prorsus est alienum. Incipit enim augustissima oratio seu Canon Missœ a notissima invocatione Te igilur, clementissime Pater ^ etc.; dein iterum Hanc igitur oblàtionem , etc. , et tertio tandem (ibi maxima âuva[j.iç eùxtixtî) ,' Quam Oblàtionem tu Deusy etc., ut nobis Corpus fiât, etc. Deinde sequitur ijjL^ffwç historia institutionis, Quipridie quam patereiur^ etc. Scio , non bene convenire inter theologos quae sint proprie verba consecrationis efficientia; sed quum inter omnes constet post invocationem et narrata Christi verba factam esse mirandam conversionem ; sit vero apud utrâmque Ecclesiam et 'ëttucXtkj^ et ^\iytiQ\<^ ,
«>iO ANIIIADVEBSIOMBS
nobis tandem oontingat esse sanis, et inanibas tricis valedicamus.
Nunc de celeberrima controversia circa diem Paschatis, et de tota agendi ratione Yictoris Pontificis, paaca lubet subjicere.
In primis miratus sum, qaod Aactor Clarissimos, posteaquam ipsemet de scriptis pseudo-reformatonim etiam optimis rectissime dixerit , latet anguis in herba (Pro* leg. cap. Il 9 § 35^ P* ^t); det tamen nobi^ hic Moshemium recoctnm, sinatque se ab illo auctore in transversam agi. Primo namqae Papa Victor recte sentiebal, nec alittd tuebatur, quam quod deinde sanxit Nicaena Synodus ; et multa jam Concilia proyincialia in Palaestina , in PontOy in Mesopotamia, in Galliis, et Corinthi, et Hierosolymis^ etc., idem statuerant. Nec Victor soins decreverat, sed consentiente Romano Concilio. Si quid igitor paulo asperius decrevisset in Asianos istos , quibus jam tune inscitia fatalis erat , jure suo forte fecisset : sed quum lllustrissimus Twerensis Archiepiscopus ignorare minime potuerit quam multis Theologis Historicisve certum sity âulcertoproximum, PapamVictoremintra comminationis fines se continuisse; et ipsemet Ensebius, quem hic testemappellat, non excommunicaifitj sed scripserit excomnmrdcare ientas^it^ car Anctor ipsa Eusebii verba recitare nobis renuit, quum alia prope infinita in opère suo nobis dederit aùToXeÇet ? Id sane et inveteratam aversationem , et opinionem prœjudicatam sapit (1).
(1) Eusebii testimonium , quod in controversiam vocator^ apad eumdem,
IN LIBAUM METHODU. 811
Yerum Iota lis ista, si quis ia eam accuratius inqui-
Lib. V Historix eccUsiasticx , chp. 34, his Terbis exaratum inveoies : *£icc TovToi; 6 |Aèv TYÎç *Pii>{jiaîii>v icpoefftà); BCxTcop, àOpécoç rf]; 'Aaioç iraoric &\im xal; ôfiÂpot; '£xxAV)9tatc Tac Oa^oixiac àirorstJLveiv a>ç irepoSo^ouaa; , Ti); xotvfj; évco* ffsb); icsipâToii : quibus luculenter ostenditor, Victorem Papam separare quidém conatum fuisse , minime vero Asi» ecclesias a sua communione séparasse. Qoem eoirn niti quid agere dicimos, profecto ad qaod nitilur, id nondum egisse intelligimus.
I^OD me fugit, contrariae opinionis propiignaturos, Socratem nempe Lib. V, cap. 22 , Halloixium et Caveum in vita Irenxi, quibiiscum Twerensis Archiepiscopus fidenter adeo consentit, ad eviucendam sententiam excommunicationis a Tictore fuisse prolatam, his prapsertim inniti immédiate sequentibus Terbis : xal onriXiTCvct ys Stà f^\Liiaxtùv , âxotvuvinTouc &pSY|v icâvrac toù; hisXat àvaxv)puTTcov àoéXçou;. Yerum praeterqiiamquod hsBc ab Eiisebio non parum ol)6Cure narrata esse videntur, et ab aliis grœcœ linguae interpretibus aliter exponuntur ; nuoi quid senserit Eusebtus, ut scite observât Cl. Henricus Yalesius , aliunde verius, qiiam ab ipso Eiisebio cognosci poterit ? Jam vero is postquam scripsisset, l^ictorem Asise ecclesias a communione separare conatum esse; inde pergit narrare, hoc Yfctoris consilium nequaquam placuisse omnibus Episcopis, ac prseserlim Irenœo, qui in sua, quam nomine fralruin scripsit, epistola t(}> ft (jièv BixTcopi T:so(nr]xôvT(o^ a>C ,ut) âtcoxotctoi ôXaç 'ExxXyioioi; 8soû àp)raiou iOouç iratpor ôoaiv èTciTYipou^a;, TcXêiaia ëTepac Tcapatvsî. Itaque si Irenaeus, teste Eusebio, Yi« ctorem adhortatur, ne ob traditi inoris observanliam intégras Dei ecclesias a communione rescindât : sane ipsius Eusebii judicio, quum Irenœus banc epU stolam scri béret, Yictor a sua communione Asianos nondum absciderat; nisi forte dicamusy Eusebium hic inducere Ircnaeum Yicfori suadentem , ut ab ea fe* renda sententia desislat, quœ ab ipso jamdudum prolata fuisset. Quod facto Ck àiceipoxàXcoc ab Eusebio scriberetur, nenio non videt. At, inquies, quod factnm antea non fuerat, nonne id a Yictore deinde fieri potuit.' Respondeo, hujusmodi facli nuUam ab Eusebio prorsus menlionem fieri ; imo per ipsum stare potius, que* minus id credibile esse videatur; ait enim sub (inem praedicti capitis : Kai à (ùv £ipr)vaîo; çsptdvufiÂ; tiç (Siv t^ icpooriyopta, avT(f> te tû xçonto etpv)voicotd;, TOUEvra Onàp 'ri}; tûv *ExxÀv)<rttt>v eiçrf\Yf\z napexaXeî ts xal êTcpéffSeuev. Fuit igitur Irenœus, asserente Eusebio, EîpYivoicoio;, id est pacis conciliator. Atqui (alis profecto non fuisset, nisi placatnm Asiœ Ecdesiis Yictorem redonasset.
Et haec quidem dicta sunt, posita eorum veritate, quae ab Eusebio narrantur ; haud parvi tamen refert observare , Cl. Yiros historiœ ecclesiasticse apprime doctos, tum S. Irenaei epistola m, lum alteram epi&toiani, quœ Polycrati tribuitur, aut supposilitias esse, aut valde depravatas censuisse ; quemadmodum, si yaeat, ex commentationibus cognosces, quas liac de re edideront, sane lucuienlis. Quod quidem breviter iiic et év TcocpoScf) saitem adverlisse, sequum duximus. {VMe Felleri Diction, histor. gallice scriptum, iota, YI, verfoo Victor.) - ( Note ajoutée postérieurement par Véditeur. )
512 AmKABVEismnss
rat, miram qnam sit luminibus fœta, et ocalos omned non omnino corneos fulgentibus radiis perstringat. NuUns enim Yictoris aeqaalium incompetentiam illi (sit iterum venia verbo); sed aut nimiam severitatem, aat animi impotentiam objecit. Dato igitur (quod est in controversia), Summum Pontificem Asianos istos paulo asperios contractasse dum illosde Calendario docebat; quae res potestatem clarius arguit, quam potestatis abusas? Ast, quod pluris est, <cDecretum Concilii RomaDÎ, » narrante ipso Clarîssimo Archiepiscopo, « Papa Victor mittit ad a di versos Orbis Episcopos, et Synodorum omnium (quas a supra memoravi ) decretum fuit 6[i({^}/Yï<pov , Nullo una quam alio die, quam Dominico, juxta morem et coDr « sueludinem Romanae Ecclesiae, Pascha celebrandum. » (Sect. III, § 133, p. 230.)
Emicat hic jam suprema potestas : qudB vero consecuta sunt , quaeque ponderis sunt longe gravions , illa, inquam, omnia in alterum Gaput transtulit Eximias Auctor, nempe in secundum, quod est de Conciliis pnmorum Chris tianorum ( § 143, pag. 238 et seqq. ). An veroputem, ut ea, quae in partes diduxisset, segnios animes percellerent? Ita quidem primo obtutu suspicari cœpi ; at expavi injuriam : de hoc judicium prorsus esto pênes Reverendissimum Archiepiscopum ; ejus enim cod* scientiae hic nolo contradicere.
Utcumque se res habeat, « Theophilus Episcopus a Csesariensis Romam accersitur a Yiclore : decretum « Romande Synodi de Paschate cognoi^it : reversus au- « temdomum satisfacturus voto eipredbus Fictoriss^"
IN LIBRUM METHODII. 313
c nodnm ipse coavocavit, etc. » (Ibid. § 14S, p. 239.) Ast malam! Qaomodo Episcopus Caesarea Romain m^cersitus^ utpreces et vota taatum exaudiat , d^retumque Romande Synodi veluti casa cognoscat ? Profecto is, qui accersit (si quid latine scio), jure suo accersit, et ipse Reverendissimus Arcbiepiscopus (nunquam sibi, nisi in veritate constans perpaucis interjectis versiculis Victorem nobis exhibet régie agentem , ce Gaesariensem a scilicet Episcopum Yictoris mandatarium acta Synodi « in Ëpistola sua exponentem , et accepta auctoritate <( videntem tantum sibi opus fuisse (1) (màndatum),
« quod in muncU observaiionem transmitteretur non
« solum 6 sua patria, sed etiam ex viciuis provinciis « omnes Episcopos et sapientes viros ad Concilium
« evocantem Proferentem auctoritatem ad se dire-^
« ctarrij et quid sibi operis injunctumfuisset patefacien-* « tem. » (Cap. ii, § 145, p. 239.)
Quid imperatorium magis seu ^y^P^^^^ ^ Nuda narratio suasionem parit ; praesertim si meminerimus, haec acta fuisse exeunte lantum sœculo ii^, et quamvis homines doctissimi juxta nobisque infensissimi nuUum lapi* dem non moverint, ut lumen historiée aut restinguerent aut certe obscurarent ; e sinutameo prdejudicatarumopinionum victrix yeritas effulget , velut e densissima nube fulgetrum.
Quod autem Papœ Yictoris acta doctissimus Twerensis Arcbiepiscopus audaciam etfurorem Fictoris appella*
(f) Hic desiderator Terbuniy quod probabilior excidit incurià typographi : lioc fuerit vel mandxUum^ vel imposUwn^ vel Gommissum, etc.» période est. IT. 33
514 AMtMABVERSlONES
verit (§133, pag. 231, et § 145, p. 239), id noUem et cordatissitno et humanissimo viro excicUsse de tanto sammoqUe Pontifice et de sanctissimo Martyre verba facienti; veram hic non tam theologice, qaam grammatice a Glarissimo Anctore dissentio. Verba enim ista audaciamfuroremque iWi quidem latina sunt, mihi vero grœca.
Quod ait(§ 189, pag. 237), Morem precandi pro defunctisy ut fit in Ecclesia Russiaca derwatum fiasse ex antiquissimis commemoratiorUbus Martyrwn^ de quitus in Cypriani Epistola xx (aliter xxxvii), id non paramme inteDtum tenuit, et si callerem linguam Rothenam, lubentissime legerem orationem istam de Âssumptione Beatee Mariée Virginis, quam dixit ipsemet Twerensis Archiepiscoptis , et ad quam provocat (ibid.), tit res tota evolvatar; nihil mihi gratids foret, quam scîre (ut verbis utar Cardinalift Poliniâci) quae fibula neclat Assumptlonetn B. Marîae V. cam precibus quae fiant pro defunctii^.
Glarissimum Atictorem oblique hic aliquid moliri tam certum est, quam quod certissimum, si meminerîmus prsesertim , îllum jam môre suo multo prius quasi praetôntando dixisse , illud in compertis esse , Patres antiques pro omnibus Sanctis precatos esse (§ 125, pag. 215).
Veirum dîvinare noloj Dams sum non CMdipus. Unum sil satis monuïsse , nempe omnem rogationem pro defuDctis, dempta fide Purgatorii^ nil esse nisi anilem supemtttioaem et scenicum ludum. Nam si inter felici-
IN LIBRCM METHODII. 515
tatem et damnationem aetemam nullus sit status tuedius
qaaliscumque haud iviarou pœnae (quod est Purgato-
riiim ) y quîd sibi volunt Ittgubres illsB cantilendB, quibus
Sacerdotes aures nobis obtundunt, aeraque însulse ver-
berant? Convertat se potius Pontifex ad pôpulum, il-
lumque pands verbis cum ista AaSv a(p£<ri ingénue di-
mittat : Fratreis , homo cujus luctuoôas reliqaias videtis
in hoc feretroy aut salvus est, aut damnatus : utromque
immutabiliter , ideoqae in neatriim casom precibus
vestris indiget : abite igitur vos, et res vestras agit^.
Plura possem; sed festinandum ad amœniora. Primo ,
qnod liber Historicus latino sermone scriptus sît, id
vehementer probandnm est; nam quum ratione argu-
menti ad omnes Christianos pertineat probe doctos,
utique scriptum lingua t^ xaOoXix^ prodiissô bene est ;
at vero quum homines indocti non sine magno et sui
et ChristiansD reipublicae perîculo his se immisceant,
îterum bene est, libram hune esse illis obsignatum, quo
profecto fit , ut sequo animo ea prsetèrmittant, de quibus
recte nequeunt sapienlerque judicare. Utinam omnes
terrarum orbis viri docti de scientiis nonnisi latino
sermone scribant , ita ut rursus sint labii unius velut
aQte fiabelicam conflisionem a Galiis invectam! Nunc
omnes totius pêne Ëuropae gentes insana insanorum
imitatione et quasi morbo gallico correptae, non solum,
qu8B ad amœniores litteras, sed etiam quse ad graviores
et reconditas doctrinas pertinent, lingua vernacula
scribunt, adeo ut mens humana priusquam de rébus
cogitet, jam sub verborum inani pondère fatiscat.
51 6 ANIMADVERSIONES
2^ Historicos Ecclesiasticos e pseudo-reformatorum aipe<Ti quand graphice pinxit Aactor egregius in Prolegomen. p. 9 et seqq. ! HdBc qunm sapientissime scrîpta sinty qaumque luem germanicam oppido cognoverit^ omnesque ac praesertim juveaes monuerit ut gravem afQatum caute devitarent, nolo curiosius quaerere an in contrectandis hiijusmodi gregis venenatis volaniinibus nonnihii impetiginis imbiberint Glarissimi Auctoris ma^ nus.
3° Nunquam satis laudanda annotatio in imo margine pag. 41 posita, in qua lUustrissimus Archiepiscopus SU08 ipse admonet quam cauto pede decurrenda sit historia Byzantina hujus. infaustae aetatis ^ in qua dissidii febris et GraecidB et Europae et orbi exitialis Byzantines corripuerat, illosque a Latinis vehementer abalienayerat.
4^ Desyntaxi Isidori Mercatoris moderatissime scribit, nec in ampullas neotericorum abit Blondelio latrante quasi conlatrantium (p. 46 et seqq.)- Nusquam ait Isidori collectanea ansam dédisse novœ ac perversx disciplinée in Ecclesiam adscitae, quod rêvera est falsissimum. Ad Fieurium lectorem utiqae remittit^ auctorem maie doctum (quidquid dicant Galli, qui sua tantummodo mirantur)j quemque tandem sui ipsius pœnituit, ut videre est in sais operibus postumis; citât preecipue doctissimus Archiepiscopus FI eurii in historiam Ecclesiasticam excursus , per se quidem parum catholicos , qaorumque immoderationem immoderatiorem adhuc fecit inimicâ manus in citata editione (ni fallor); quin tamen
IN LIBRUM METHOBII. 517
ex tota hac anti-pontificia farragine vel hilam Âuctor egregius in opos sunm transtulerit. Plura , poto , vidit , qaam alii e suis partibus , pluraque adhuc fortasse vidit, quam dixit, nec tali silentio fas est ipsam débita laude defraudari; nam veritatrai strenue asserenti proximus est nil in eam moliens.
5^ Pag. 248, § 149. Schisma Novaticaionmi notât, qui calholicos ipsorum commuhionem expetentes denuo haptizabant : hoc est, qaod Galli vocant alapam alicui in alterius maxillam impingere ; nec illud iteram sùa bude privandum est.
6^ De symbolislucalentissime dissent (§103, p. 185); et licet Illastrissimus Archiepiscopas param memorem se pra&beat efTati illius Delphici Myi^sv ayav, dum sine ulla distinctione asserit, omnes Episcopos potestatem habere. formandi fidei symbola pro sua quisque ecclesia (ibid. p. 185), non minus evidenter arguit stoliditatem accusationis interpolati symboli adversus nos ob tria verba apposite addita, institutae ab iis ipsis, qui , Macedonio in gravescen te, quatuor intègres versiculos plaudente Occidentali Ecclesia, inseruerant.
Âtque jam antea ($68, pag. 148) bene monuerat Doctissimus Archiepiscopus , breviorem S/mboli (^kfO' slolici) formulant progressu temporis dispersas , pnmt vel res ipsa , vel hœreticœ prai^itatis fuga subministrabat , cepisse accessiones , videri. In quo sane vel mo- Tosissimas Aristarchns nil niai t^ videri reprehendere possit*
T Omnes nomnt qnam mnlta mniti acripserint , nt
SIS AHQUPVnSIONES
generis hamani fidem de eommoratione D. Pétri, et de prima Sede io wrbe €eternaQOVisAtix\;d^ penitas eyerteraat :
« Quanto rectios hie, qui nil motitar inepte! »
et de itioeribos Pétri , et de ejua martyrio Ronœ e cnice dicto, annoNeronis xiy, candidissime dissent (§4S| p* 1 18, et S 155| p. 270 ) : nec memorare renût Romaiioruni Ëpiscoporum non contemnendas epistolas; et démentis Romani epistolas encyclicas in omnibus eccle* sus lectas; et sancti Clementis potentissimas epistolas ad Corinthios (§ 27, pag. 45, et ibid, pag. 46» et § 151, p. 280) etc., etc.
Tandem , quod de potestate CUwium ait doctissimns Archiepiscopas (cap. yii, $ 95, pag. 178, in Adnot.), Eam in EvangeUo exprimere disdplinam , similitudine ducta ab ceconomis et administratoribus domuSy id quidam mihi summopere arrisit ; nam quum Christos Domi^ nus Divo Petro dederit non quidem claves âtt^wç, sed Claies Regni cœlorurn , sequitur Petrum accepisse tanc et usqueadconsiimmationem steçuli in aaternitatem temporum œconomatum et admirUstrationem Regni cœlo^ rum : munus sane ( baud minus , quam epistolas Romanorum Pontificum) non contemnendum.
In perlegendo toto Illustriasimi et Reverendissimi Archiepiscopi libro, mirum quantus me pervaserit mœror de dissidiis inter ohristianos usque cogitantem. Qids
IIS LIWVH XSTQQDU. $19
piroF^^ o ciifes l Qadà vos agont îptempçriQç ? Dom Christiani somims infensisBimi bostes ia uoa saBviunt, arcemr que Religionis giganteo furore lacessunt, homines titulo Cbristianorum superbi cum ChrisUani nominia bosVibus maie foederati triumpbari se tandem ab ipsi$ patientur (qui fiais erit inevitabilis), si prius de Q(Aoâeoic et dpêcàptç et Q|x.ovd[ioiç et ô(i.oiy(iTToi( tdumpbare valerent; et Calviaistam^ puto, Socinianamye ferent impavide; 6(id-* ^eXipov vero de nomioe forsan et enclitico disseatientem» neatiquam. O cœcas hominum mentes ! Utul vero siot liaBc, Qon sine fletu commemoranda; quom tamen ex altéra parte, tantis jam et erroribus, et praajudicatîs opiniônibus humana mens quasi se defaecaverit, et Dir yina Providentia immensum nescio quid cogitans horrendis rerum conversionibus, et saevis cladibus homines quasi tritos et subactos futures concretioni aptos effecer rit ; nostrum est divinis obsecuodare motibus. Hoc e^t, cur ille ego iufimus fidelium, in rotam tamen jam motum prseseutientem impressionem quoque, licet debilissimo pede, fecerim, ut figulus ille Homericus aU^ 0&y)gi, Nam praesens scriptum totum est lusipaaTucov, nec aliud sihi assumit nisi bonam voluntatem^ cui pax de cœlo dicta est. Ideo nihil acerbe et procadter dictum ; et si quando genio indqlgenti subrisisse contigit, id spero blande, nec inurbane factum> salvaque reyerentia, qua adversus lUustrissimum et Reverendissimum Archiepiscopum nemo me antecellit. Utinam inter litigantes arbiter a auis renunoiaretur ! Primas inter mecs exclamarem a^toç! a^ioç! a^(0(! Intérim e re christiana esse censui cogita-
AHllUIJVWWW**
• fiiî«m de ooœmorfttioD o et in scriptis
prima Sede m w*« a^termy» ^ ^^ ^^. ^^^.^^
. Quttto rectiu. hk. qui "« «»' ^^v», in qoa rat/oni-
. •K.^Patri etdeeju ae aliquid detur stodi«
dicto anuo Neroms , ^.^^^^ .^^.^.^^^ „
p. H8, elS 155» p. ^'" ^ ;^„,:d in oontrarium m-
Um Epi^^porom - ^»;^^^^,^, .on posse Clementia Romam ep» .^qae Socimam sus lectas; *t «ncU ^^^.^. ^^^,
Tandem, qV;, .«a'iq»^ f J"" ° nraebendi luculen- Eam in ^.y^quorsum ^*'^' ^' J haberemnisimô
^"-^^i$%sC:tr;^aiod^
dem n) ^'V^t msigws auc j^^^^o si
. <'^ritar odito et jargm , e« m.. «*■ <^,lam ha»c ingrediamur repam, *«e »
IN LIBRUM ÏHETHOBII. 52i
"^ rogamQâ(l); ad60 utonuaeit
H Evangelii vocant pseudo-
acant (sic jubente insopera-
'^ ^ ^fe j olim exclamâverit : « Hœc est
>#y filium » {Regum lib. III , cap* m,
^ iiimi Pontificesy qui post Lugdunensem
.a nec sanctior unquam, nec plenior extitit, jreutinam alteram itidem soleunissimam, in .1 Scyropalo teste, Patres absolutissima libertate jQnt, nunquam ex Cathedra Graecis anatbema dixe* ant ; sed reconciliationi bis celebratae semper intenti, facta deinde pro infectis babebant, et quasi meminisse horrebant. Testes sint insuper alii Pontifices, qui Orientales Episcopos ad Synodum Tridentinam vocaverunt, sancteque professi sunt, illam se pro œcumenica non habuisse, non convocatis Orientalibus.
Testis sit praecipue Gregorius XIII, qui Galendarium SQQin ad astronomicas rationes exactum (opus cum sideribus victurum) Grsecis peramanter misit. Haec omnia sane Summorum Pontificum non vulgarèm moderationem et singularem erga dissidentes benevolentiam oslendunt. Secum igitur serio et sane reputent, quam
(1) « Oremiis etiam pro hœreticis et scliismaticis , ut Dens et Dominas noster « eruat eos ab erroribus uniyersis, et ad Sanctam Matrem Ecclesiam catbolicam « atque apofttoKcam revocare digoetor.
«Oranipotens sempiterne Deas, qui salvas omnes {ideerie non janseniS' « tieum)f et Deminem vis périra, respice ad animas diabolica fraude deceptas , * Ht, omni liaerelica pra?itate deposita, errantia corda resipiscant, et ad veritalis « lu» redeant unitatem. » (Offic. S. Hebd. pro missa ferise II.)
520 AifniADvrasioinss
tiones meas de lihro historico et secrêlo et in seriptis et lingua in his tenrarum tractibus pancis nota cum Clarissimo Âuctore communicare, ut ilii sint quasi antiqua illa Orobii et Limborchii arnica collatio^ in qua rationibus mère philosophicis innixus (ne aliquid detur studiis partium) evicîsse mihi videor, Christianos omnes a sancta sede segregatos simul ac se imbuere litteris incipiunt, in Calvinistarum partes ; id est, quidquid in contrarium nifantur, in merum putumque Socinianismum, non posse non gregatim abire.
Plurimas igitur habeo et ago gratias Gomiti Paulo Alexandro Strogonovio quod me lÂhri historici compotem fecerity mihique ansam dederit summo vire summae observantide testificatioaem praebeudi luculentissimam ; nam quorsum haec, si ea pro inutilibus haberem? Âut quomodo ea pro inutilibus non haberem nisime commovereot insignis Auctoris et egregia indoles et re* condita eruditio ? Quid possit, si yelit, nec ipse homo si non experiatur, novit. Omnia vincit Amor : id pbîlosopho et tbeologo, plusquam deliranti amasio, verum. Omissis igitur odiis et jurgiis , et nos cedamus amori; alacresque viam hanc ingrediamur regiam, quae in Civitatem sanctam desinit , memores semper illius divinae
VOCis â>.n6eueiv èv âyamri (Ephes., cap, IV, V. 45). Nos
certe neminem Gbristianorum odio habemus, imo neminem non diligimus.
Testis sit Hebdomas illa sanctissima, in qua pro iis, qui ilio ipso tempore anatbematibus in nos fulminant (vana sane sed nobis flebilia fulmina), Deum Optimum
IN LlBRim MBTIIOBII. 52i
Maximum amantissime rogamaâ(l); ad60 utonuaex his, quos Ministros Sancti Es^angeUi vocant pseudoreformatiy ne Sacerdotes dicant (sic jubente insaperabUi coQScientia), praesens olim exclamaverit : « Hcec est vera mater ^ date illi filium » {Regum lib, III, cap. m, V. 27).
Testes sint summi Pontifices, qui post Lugdunensem Synodum, qua nec sanctior unquam, nec plenior extitit, et post Floreutinam alteram itidem soleunissimam, in qua, vel Scyropulo teste, Patres absolutissima libertate usi sunt, nunquam ex Cathedra Graecis anatbema dixe* runt ; sed reconciliationi bis celebratae semper intenti, facta deinde pro infectis habebant, et quasi meminisse horrebant. Testes sint insuper alii Pontifices, qui Orien^ taies Episcopos ad Synodum Tridentinam vocaverunt, sancteque professi sunt, illam se pro œcumenica non habuisse, non convocatis Orientalibas.
Testis sit praecipue Gregorius XIII, qui Calendarium saum ad astronomîcas rationes exactum (opus cum sideribus victurum) Graecis peramanter misit. Haec omnia sane Summorum Pontificum non vulgarèm moderationem et singularem erga dissidentes benevolentiam ostendunt. Seciun igitur serio et sane reputent, quam
(1) « Oremiis etiam pro hœreticis et scliismaticis , ut Deus et Dominas noster « eruat eos ab erroribus universis, et ad Sanctam Matrem Ecclesiam catbolicam « atqiie apoatolicani reTocare dignetur.
A Oranîpotens sempiterne Deos, qni salvas omnes {id eerte non jansenii» « ticuîtC), et neminem vis perire, respice ad animas diabolica fraude deceptas, « ut, omni liœrelica pra?itate deposita, errantia corda resipiscant, et ad veritalîs « tu» redeant unitatem. » (Offic. S. Hebd. pro missa feriae H.)
^t% kmuADyiRmivn» IN iiimuM methodii.
Reipoblic» Cbmtianie necasftarius sit Sammus Pootifox. Si non totus fallor, doctiasimo Twerensi Ârchiepiscopo ssppis&iiney dum reg christianas animo versareti hœsii aqua^ ut Lutheranis illia, quos io operis pFaBfatione me* morat (pag, 111)1 non sine quadam ^maib>ini<Tei mihi valde DOtata : Yideant Graeci Antistites , ne Respublica Ghri« stiana apud eos quid detrimenti capiati et de Dictatore cogitent.
Heu vero imbecillis humana mens ! Quam panca videt ! Quam pauciora preavidetl Qaam paucissima potest! Qoid verba sunt, et scripta nostra, et suasionis tentamina, et inania syllogismoram molimina? JEm sonans... cymba-» lum tinniens (I Cor., c. xiii, v. i) : nec, puto, uUi mortalium sua unqaam religio solis argumentorum ponderibus ablata fuit. Lux igitur, uti par est^ e sole veniat; isque ter quaterque felix, cui datum fuerit, vice speculi, radios repercussos infundere in oculos DivindB laci per* vio8. Gaeterisy quos obscurayit lethalis suffosio, nuUa spes recrealionis et cum luce commerciii ni prius (quod bumanum non est)ophthalmiastirpitusevelIatur. Salivam igitur suam ilerum luto nostro misceat, oculosque aut nictantes, aut errore jam lapidescentes tangat sanatore digito Medicus ille, qui ipse est vera lux omni homùii venienti in hune mundum^ intonetque efficacissimum illud EPHPHETHA {Adaperirel) (Marc, vu, 34.)
Ita YOfebam Petropoli, Calendis veris Martii, anno a Tbeogonia m .msocxn.
GRiECORUM INTERPRETATIO.
Un.
Ib.
Ib.
Ib.
Ib.
ib.
lirm«tpi«, veterimiria medicina.
IvoMriv, unitatem.
toiopfa, historia.
iizo xôH foTopetVy ex biatoria.
faii|Aty iciot novi.
ioTÉovy adjectiv. veriiale ab tvvifAu
fjL((pfio«K, formatio.
Tou UxQçf^miLif Gallice la farce cTistôresai*
divp«i(«y cessatio a rébus agendis (Gall. inoctûm).
èwKOftAnfû)ff absurdiua (adamussim respondet verbo OalL déplacé).
icpttitoi|«u8iï, protomendacio (GalI. sophisme capital ou ftmdammUal).
Ib. 93 BpoToîc Jtraffiv, etc., conscientia, quse oiimibus
hominibus Deus est. (Senarius est lambicus dtà YvoifAutuv , id est inter sentensiosos,)
NtoxfM&tfccoç, innovation.
T<pa< , monatrum, portentum.
éSdvatov, impossibile.
U(aty opiniones.
l¥apYt9T^Tir)v tvf pupèlviittv, clarissimum in omnem partem prospectum (Oall. jusqu'à la plus lU" mineuse éfridencé).
iyiJiotMÇy divisionis (Qall. du schisme).
«dTt(ou9(oiv , liberum arbitrum.
Twv f&apf&icuiv àvepi&iroAv, articulatim loquentium hominum (dictio homerica).
Ib. 29 x«l Ivl cppift, etc., et in intimis tuis conde prse-
cordiis. (Hemistiobiiim Homericum.)
KOO
sot
lia.
ri06
Ib.
Ib.
Ib.
Ib.
Ib.
824 GRifiCORUM INTBRPRETàTIO.
^fAo^io^y omouxios.
'Hfxet; $i xXs(K, etc. Nos vero famam solam audimus, necquidquam scimus. (Homer. Diad. II, V. 486), cui consonat illud (Vii^liiiEneîd. vii> V. 646 ) : Âd nos vix tenuis famae perlabitur aura.
icofopfv, conniveiitibos oeiifis (irsetertte (Gall. poêser sam regarder).
xaTotxpY)<rrix6l>c , per abosionem (Gall. abusive^ men€).
Auva{i.iç sdxTix^y vis imfoeatoria.
àfUffoKt fine medio. (GaU. immédiaiemenL)
lirtxXY)<Tt<; et Sii^Yviotç, invocatio et narratio.
aÙToXsiei y ad verbmn (Gall. en propres termes),
'£x\ TouToïc à (Mv Tvjc'PcûtAauûv, etc. Post bsQc Victor quidem Roman» Urbis Antistes , illico univers» Asiae Diœceses simul cum finitimis Ëcclesiis, tanquam rectœ fidei contraria sentienteSy a communione abscindere conatur. (Ëusebii EQst<Mria Ëcclesiast, iiv. y, cap. U.) Ib. i 3 xotl 0TV)XtT£uei fs $tà y^ikyjixfODtf etc., et per litte-
ras proscribit](alîi to oTYjXiTsuei vertunt notât, vel inveMtur) omnes, qui illic erant, fratres; a communione alienos esse pronuntians.
(Spectata nempe eorum in contradicendo pervicacia, minime vero ex lata sententia.) Ib. 20 Tb) Yc H^èv BixTcupi, etc. Yictorem tamen decen-
ter, ne atecinidat intégras Deî Ëcclesias antiqui ritus traditi<Miem diligenter observantes plurimis aliis adhortatur.
Ib. 24 k ànEiptMcaXcKK , quam inepte, induise, etc. Ib. 27 KaU(4iv£lp|vau>;,etc.,ètIi6naeusquidemvere
dignus nomine suo et appellatione et ipso vit» instituto pacis eonciliator^ hujusmodi hsec pro Ecclesiarum pace et hortatus est et deprecatus.
Ib.
