LIVRE HISTORIQUE
SHYl DES PROLÉGOMÈNES DE L HISTOIRE ECCLÉSIASTIQUE IT DB IfOTBS PIB LB MÉHB AUTBUB.
VIRI CHRISTIANI RUSSIiE AMANTISSIMI ANIHADYERSIONES
IN LIBRUM METHODII, iicHnpuGOPi Twimfii,
Ea est rerum humanarum infelix condition ut saepissime ex hominum factis^ quae probabilitatem secum^ ideoque excusationem habent^ immanis iamen exoriatur malorum seges : quod quum in multis verum deprehendatur, nusquam tamen evidentius^ quam in ahumum, quos vocant, seu vitiorum correctione, quse in politico autecclesiastico regimine sensîm irrepserunt^ fiuntque tandem^ labentibus sœculis, etiam tolerantibus viris^ quod rarissime, vel quod tantum non semper evenit minus patienter tolerantibus, intolerabilia.
Omnis abusus malum : ex que primo obtutu sequitur bonum esse quidquid malum tollit; quod tamen non sine subtilissimis distinctionibus verum est : abusus enim quum sit rei bonœ malus usus , videndum est, ne in toUendo vitio laedatur rei substantia, in eoque fere semper et tm^ pissime falsi sunt novarum rerum molitores; nam qui equo calcitroni crura frangit , ut vitium frangat, in îmria- Tpia non admodum clarescet. Quod quanquam sit extra onuiem controversiae aleam positum, aliquid tamen condonandum est humanae fragilitati; née, si cum rebellantibus rem habeas , prius de re disputanduni, quam de t?itio rei candide confessus sis.
i56 AmMADTEBSIOHlS
niud mecum reputans , nunquam de calamitofio Gneeorum dissidio aut scripsi aut verba feci*, quin labenter concederem^ fatalem culpam in dedecus perniciemque generis humanî erupturam y qpeciem excusationis habuisse pro rerum conditioner quœ in Europa nostra tonc obtinebat. Quœ turbae^ Deus inunortalis ! QuaB strages, qus barbaries incubuerat ! Romae vero qui Pontifices^ sublata omni iibertate electionum a perditissimis hominibus quasi usucaptarum ! Ita tum stantibus rébus, quid mirum si Granû nos pro barbaris haberent^ née mente posseni perspicere quantum îmmitia poma putrefactis prœstent? Hominum abjectissimi (nam quid infero imperio inferius ?) Gothicam barbariem aspernabantur, nec aquilam in ovo videbant, aut cedrum Libani in germine ; et tamen Gothi isti et Germani etCimbri, etc., Europam invexerunt quidquid est libertatis in orbe y primique mortalium consociaverunt ru olim dissociabiles, liberlatemet principatum (Montesquieu, Esprit des lois, liv. XVII, chap. v). Quid vero sanguis îste possit in scientiis vidit posleritas, et obstupuit : Oriens contra sub flagellis et laqueis et tortoribus torpet marcescitque, nec unquam revalescet, donec dilatet Deus Japkei^ et habitet in tahemaculis Sem (Gènes., cap. ix, v. 27) : atque id forte non longe est.
Quod ait doctissimiis Twerensis archiepiscopus (in Prolegomenis, p. 1, S 2) exteras nationes (Gallos scilicet, Anglos, Hispanos, Italos , Germanos , etc.) rébus Grxeis invidere, irridere mihi piaculum foret ; bénévole igitur, nec sine reverentia sileo.
Illud dolet acerrime , quod Slavo-Ruthenonun nobilissima gens (qua3 a gloria nonien habet) ab istis Graeculis illaqueari se passa sit, nec Latinam majestatem, cui et lingua et ingcnio affinis est, non agnoverit; verum id non tam hominuui culpa fuit , quam temporum. Nunc igitur macti aniniis virtuteque simiis : antiqua odia œterao) obli-
IN LIBIUM METHODIT. 457
vioni mancipemus^ nihilque nisi rei christianœ utilitatem incrementumque cogitemus. Incîdimus in mala tempora; nec, puto^ Orientales^ Ruthenique Orientalium asseclse apprime norunt, aut forte suspicaulur, quo illos nunc ducat inobservabilis manus : ingens illis imminet calamitas^ ni transversum anguem in via^ qua turmatim itur^ videant. Testera in jus voco librum Cl. archiepiscopi Twerensis, in quo ex animi raei sententia invenisse mihi videor imrainentem saeculi nostri xvi iterationem in Rutheno imperio eo ipso tempore, quo in aliis Europae partibus pseudo-reformatos sui jam nunc suppudere incipit; quo etiam in mirabilem quamdam probisque omnibus avidissime exoptatam evcoaiv inclinatas partes videre jam aut prsesagire queat omnis rerum explorator non omnino plumbeus. Haîc pauca praefatus in librum Cl. Archiepiscopi candide inquiram, non ut vana litigandi cupiditate quid sciam expromam (pauca enim scio, nec si plura scirem, id nunc patere curarem); sed ul quid tîmeam, et quam jure timeam videat auctor eximius. Quod si mihi contingat esse tam béate, ut nec ipse mihi nec illi in scribendo displiceam^
SMmi /eriam sidéra vertice.
Et primo quidem fateor me in titulo libri non parum hœrere. Hisioria, inquit Reverendissimus Archiepiscopus, (IdTopia) nomen habet àiro xou Wxopeîv ; quod signifia cat speciaresive\usiTSire;ideoque notai narraiionem corum^ quibus gesiis narralor ipse interfuerit (Proleg., P« ^O* Quidni vero et IcTopia et laxopeîv et alia affinia altius repetenda putemus ab îcr^fxi, cujus verbale icTtov, aliave hujus verbi jxopcpwai; to hhtoria pepererit et alia multa? Sane
458 AHIMÂDTEBSnunS
verbum f(rTO(>cîv lum solum inquirere et seiseUmi waSi, sed etiam litteris mandare; usus vero^ qnem pênes orW- Mitm est et jus et norma loquendi, de vi ac potestote Injos verbi (historia) tam aperte sanxit^ ut <fe eo ampfios qusestio esse non possii; et sane si yenm Ustoriam soi scriberet^ nisi qni rébus gestis oculatustesUs interfuity née Herodotus^ nec lltus Livius^ nec Moses ipse (dempto £zodo) historici forent
Cl. Auctor^ ut vim toû loTO(»)(rai clarius exponat^ Api>stolam vocat scribentem ad Galatas (cap. i. 18) : ^vî}À6m •le 'Ispoot^uixa 12T0PH2AI IltTpov^ pro quo Yidgata dedit^ Vent Jerosolymam videre Petrum; sed plus est in \enp^oat, quam in videre.
Locum hune (id obiter dictum sit) egregie coounâititai est Bossuetius noster^ magnum illud et Galliœ et Eccleaa et generis humani decus^ in celeberrima oratione qan comitiis ecclesiasticis dixit A. D. 1682 (i). O tu, fmisfmt es ! sis licet et dodus et sapiens et sanctuSy etiam a tertk cœlo nuperus, si christianus es, vade ad Petrum/
Sed e diverticuloy ut aiunt^ in viam. Quod non leni haesitatio inveniatur in titulo libri^ id nullo modo nàrmà est. Causa est^ quod aliud dixit^ aliud voluit Reverendissimus Archiepiscopus; nam si ex animi sententia scripsisset^ sic staret titulus operis : — De inutilitate et èxpoi^ Summi Pontijicis per tria prima Ecclesix sœcuia , disseriatio historica, — Id voluit eximius auctor, nec aliud voluit; sed quum rem nollet^ aut aliiSy aut, quod vero similius est, sihi ipse fateri, ideo multus est in expHeando titulo. Atque id non iratus animadverto (nam quid humif naturse consentaneum magis, quam ut unusquisque partes^ quas semel amplexus est^ totis viribus tueatur?); sed utv»ritatem amice expromam : nec puto ullum esse oordatum
(I) Hzc quidem memoriter, senlentiam (amen i'Ubatam «erlus
IN LIBBUM MKTHODn. 4S9
vimm, cpûy si rem non peregrinantibus ocnlis per totom opus introspexerit^ rem me acu tetigisse diffiteatur.
Mulia fiunt in ËcclesiaCatholica sine Romano Pontifice, sicut in familia recte ordinata mnlta fiunt (ab optimis maxime et obedientibus filiis] sine mandato patris; nam probus omnis bene sponte agit, nec ideo coercîtione indiget.
Prœterea — nulla res magna magnum habuit princi» pium ; — hœc est lex, qnam divinam jure vocare possis^ quum in tota rerum natura vigeat^ nec ullam unquam exceptionem habuerit. Hinc est quod auctoritas pontificia (res inter magnas maxima) cum ipsamet Ecclesia^ cujus fundamentum est, exorsa, infantiam habuerit, dein pubertatem, priusquam in aetemam viriiitatem adolesceret.
Igitur illi omnes, qui Ecclesiie matri yaledixerunt , toti sunt in Ecclesiœ incunabulis, ut ovantes clamitent. Pétri aut Silvestri auctoritatem noneamdem fuisse, quœ deinde Gregorii Vil aut Sixli V fuit; quo quidem nescio an aliquid excogitari possit àTOTcwrepov ; nec lepidior videretur qui contenderet, Gœsarem illum qui Pharsali dimicavit, haud eumdem fuisse, qui ante quinquaginta annos in pannis RomaB vagiebat.
Et tamen fratres nostri dissidentes in isto Tcporo^/eoSct conquiescunt, reclamantibus licet et philosophia et historia et conscientia.
Post hanc quasi velitationem, illustrissimum auctorem cominus aggrediar, diemque illidicam, et de calvinisme illum ( quamvis amantissime ) postulabo coram illo judice errons nescio BpoToîç fiTraatv tri auv£i§T)<ji 0ew. Age vero, a principiis exordiamur.
Christianus omnis, si semel vexilla Summi Pontificis deseruerit, nisi ab inscitia aut superstitione (fœdiscustodibus) retineatur,in castra Calvini ex necessitate migrabit : quod quidem nuUo negotio demonstratur.
MO ARlMlDyBlSIOHES
Ecclesiam sine capite^ seu supremo prœdde^noii magis cogitatione concipio^ quam Ruthenum imperium sine Ratheno imperatore. Imperium civile externas res oompooit, hominisque manum coercet , delictisque et compedes et gladium et sanguineum corium et infelicem arborem minitatur; contra vero imperium ecclesiasticum^sive ut aiunt spirituals . totum est in regendis conscientiis; edicta sua (quœ dogmata audiunt] universis ^voi^mi,vitasque et crimina discity et circa moralia intonans.
Admonet et magna testatar voce per orbem : Discite justitiam monili, et non temnere Divoi.
Cseterum utriusque imperii eadem est natura^ atque ipsissima indoles; nec fieri potest^ ut simul ac unumesse desiit^ non evanescat. Rehellans in imperio nihil aliud est, nisi polit icus hœ retiens; et vice versa hxreticus in Christiano imperio idem est ac rebellans in Ecclesia. Singulares Ecclesiae respectu universitatis se habent ut provinciae respectu imperii : ast quid possit provincia contra imperium^ salvo jure , plane me non videre confiteor. Querelae adversus imperantcm prorsus nihili sunt; nam quis unquam sine causa aut specie rebellavit? Si illa aut illa Eccleàa jus habet imperatorem ecclesiasticum erroris aut veo/^anoaewc insimulare, ut ab ejus communione dissideat^ cur itidem Prœfecto Twerensi aut Astracanensi jus non erit, imperatorem politicum^ vel intolerabilis injiu*iae, vel commoti legum fundamenti, vel insolentissimae tyrannidis reum agere, ut illius imperium detrectet, seque suijuris et nulK potestati, nisi legibus, obnoxium palam profiteatur? Ostendat mihi Reverendissimus Archiepiscopus hujuscemodi telum aliquod Summo Pontifici lethale, quodque adversus Ruthenum imperatorem pari successu contorqueri nequeat, et cn'l mihi magnas Apollo,
Frustra igitur vêtus inimicitia et spontanea obcaecatk)
IN LIBBUM METHODir. 461
somnia sibi fingunt,el inauditum Tspaç, unum scîlicet sine unitate, quod idem est ac album sine albedine. Nulia erit unquam catholicitas (sit venia verbo) sine unitate; nec unitas sine supremo praeside, nec supremus praeses , cui' pars universitatis oggannire possit.
Frustra iterum sibi blandiuntur omnes ab Ecclesia dissidentes, nomen nescio quod unitatis amplectentes; et nunc se Ecclesiam Grœcam nominatim appellant; quasi vero Ecclesia Greca nunc sit et esse possit extra Grœciam, et Ecclesia Ruthena tam non sit Graeca, quam non Constantinopolitana, aut Antiochena, aut Alexandrina; aut non sibilo exciperetur Patriarcha Constantinopolitanus, si quid in Ecclesiam Ruthenam, aut etiam in Ecclesia Ruthena sanciret ! Et nunc se magnifiée signant nomine Ecclesix Orienialis, Ast licet multœ sint Ecclesiœ in Oriente^ tamennulla est Orientalis Ecclesia. Toile regem (seupotius reginam) ex alveario; apes tibi restabunt, examen periit.
Tam igitur Illustrissimum Archiepiscopum, quam viros omnes philosophica mente prœditos amanter adjuro, ut mihi extra hypothesim universitatis sub uno et supremo praeside signum aliquod ostendant omnium oculis liquido perspicuum, quo posito, et quid sit et ubi sit Ecclesia Catholica, non videre sit plane dSuvaTov.
Ad Concilia forte provocabunt; ast primo quidem nunquam a me impetrare potero, ut credam dissidentes Ecclesias in Concilium œcumenicum (prout apud eas potest esse œcumenicum) unquam convenire posse. Testes sint octo tota, quae a fatali dissidio excurrerunt saecula ; verum haec missa faciam brevitati consulens. Ad alia pergo. Quomodo Concilium œcumenicum apud Orientales esse poterit, tota reclamante Ecclesia Romana, id est millies miliibus hominum cum Summo Pontifice in medio doctissinue EuropaB imperium modérante?
MS iniiUDyiLBSioifBS
Audio Grsecos obstrepentes : a Vos vero, iMÊkuL, quomodo idem telum vitabitis, et TridmUiimm Coneilitum pro cecumenico habebitis, iota réclamante Ecclesia Orientali?r> Bene est 1 illud ipsum exspectabam. Numenis non eflicit Goncilium oecumenicum. Universalis fuit Synodus Chalcedonensis^ in qua D Orientales Episcopi post lectam epistolam Flaviano scriptam immortales illas edidenint voces y lotis audientibus sœculis : Peirus non moritur! Petrus per os Leonis locutus est! Yerum Nicsna Synodus CGC Ëpiscopis tantum constans itidem universalb fuit. Cum igitur numerus pro detenninanda universafi synode nihili sit^ quod nuper quœrebam iterum quaero : Detur mihi signum quo mihi certissime innotescat quid sU œcumenica synodus. Sed cum illud signum, seu, ut aiunt, character nec in numéro, nec in dignitate, nec in doctrina esse possit; id unum restât, ut sit in Summo Poniifiee, quo sublato, nec quid sit Ecclesia Catholica, nec quid sit œcumenica synodus uUus mortalium scire valebit.
Hic iterum ab imperio civili ad ecclesiasticum efBcacissima illatio educitur. Quid sunt verbi gratia Comitîa Anglicana, vulgo Parlamentum? Duo ordines, cum Hege. ToUe Regem, ubi erit Parlamentum ? Ubivis, cuique civitati aut castello licitum erit comitia congregare, illaque Parlamenti nomine insignire.
Mutentur nomina : ubi est œcumenica synodus, seu Christiani orbis imperiive Parlamentum?\Sti\ Summus Pontifex, quo sublato, nec Romas erit Parlamentum, necConstantinopoli , nec Petropoli, aut alibi; sed nullibî, aut ubiquc, quod idem est. Illud etiam subnectere lubet : quo iatius patet qualiscumque ditio, eo validius illam postulare unius imperium ; sed cum Religio Catholica ad orbem totum pertineat, sequitur illam, haud etiam jubente Deo, tamen jubente rerum natura ad formam regni effingendam esse, ut sua esse possit.
m LIBRUM MSTHODII. 463
Exploso Concilie œcumenico-acephalo (monstrum hoprendum^ informe^ ingens, cui lumen ademptum ! ) , altéra restât dissîdentibus, sed debilior anchora, nempe Tradptio, sine qua ipsamet Scriptura, fatente Cl. Auctore, sine cansensu totius antiquitatis non recte eooplicatur. (Cap.yT^ sect. I, §79,p. 468.)
Ecce vero jam in limine haeremus. Nonne Çatholicus, nonne Lutheranus etiam, aut Calvinista, vel etiam Socinianus, ad traditionem provocant? Clarkius opus suum exitîale (quod sero nimis detestatus est) anglice inscnpsit : aScripture-Trinity, id est, de Trinitate secundum Scrtpturas. » Bene dixit Joannes Jacobus Rousseavius inuno ex suis diiucidis intervallis : « Nec Deus ipse librum cwdere posset, de quo homines disputare nequirent. » Sed si de Scriptura disputant, raajome Patribus honor habebitur? Quid clarius his verbis : hoc est cohpus meum? Petrus tamen clamât : Si Corpus, non Panis; Lutherus vero : Et Panis et Corpus; Galvinus : Panis, non Corpus; Photius silet.
Quid iterum clarius his verbis : «Tu es Petrus, etc.?» Nec Deus ipse clarius scribere potuit ; nihilo tamen secius prsesul doctissimus intrépide adseverabit, me cum meis nescire litteras, nec verba intelligere.
Bellarminus igitur, et Maldonatus, et Petavius, et Bossuetius, et Fenelonius, et Huetius, etc., etc., stipites fuerunt, nec veram traditionem unquamadsecutisunt. Demus hoc ; Tu vero, o bone Patriarcha Gonstantinopolitane (aliusve : nomina enim non moror ) veritatem, quam illi homunculi ceecutientes nec e longinquo prospicere potnerunt, oculis tu aquilinis facie ad faciem intueris? Credat iudxus Apella^wm ego; nec tu ipse (confidenter dico), nec ta ipse (nisi somnians) credis.
Quum igitur utrinque stet , et auctoritati auctoritas respondeat ( immodestissimus sit, qui me non modestissi-
464 ÀRIllADyBRSIONBS
mum putet); nec Concilium œcumemcum âne caiûte ( possit; nec si sit, contra aliud Concilium eodem mod» œcunienicum vim aliquam habere possit; nec libri omnes (dempta auctoritate explanante) aiiud sint, nisi Topiea ad disputandum; restai ut vei invitissimi dilabamur ad Jmdh cium singulare, quod est cardo totius doctrinse pseudoreformatse.
Atque id quidem apprime novit Conscientia falli nescit. Hinc est^ quod apud dissidentes Ecclesia nihil est, nisi domen inane^ vanumque ncscio quod phantasma, cui datum non est loqui, sicut potestatem habenii; adeo ut^ neextn Rutheni imperii limites exspatiar^ spreta synode^ quam floccifaciunt^ innumerae haereses aut turpissimœ aut absurdissime^ e sinu superstitiosae plebis scaturiant velut e cadaveribus venues, quin Episcopi vel mussitare aodeaDt. Deterrimus enim Rascolnicorum adversus Ruthenam S;nodum ipsissimum jus babet , quod Photius olim ccmtn Summum Pontificem babuit; et dissidens adversus dîssh dentem nii habet quod loquatur^ nisi decantatum illud : a a, a, a..., nescio loqui : d valente praecipue in rebut religiosis Lege Romana : a Quod quisque jvris m aHam statuer it, ut eodem jure utatur. »
Dum vero apud intimam plebem stultissime, aut, quod pejus est^ atrociores oo;ai antiquam reiigionem misère discerpunt, recens philosophiaproccribus imperii etmedio Ordini mala pbarmaca large propinat; Cierus vero toto bibit ore Calvinum.
Quis Ulia ftndo
Temperet a lacrymis ?
Optimè olim, ut solet, Divus Augustinus : c Evcmgdk non crederem^ nisi me Ecdesix commoveret auctoritas. » Sed quum nulla sit Ecclesia^ ubi Petnis per hœredes noa
406 AinMAiyyBfinoifCS-
chesim illam Ruthenam jussa imperatorn Peiri l, kôt» saeculî nuper elapsi cusam atque Yulgatam^ hsc habet m prœfatione memoranda verba a me Latiodonata.
a Gathechesis ista magni viri^ cujus jvsMi conficta (àt a iotum spirat ingenium. Die quidem inimicos duos et « Suevis et Tataris saeviores felîciter superavit , superstia tionem nempe et ignorantiam^ quibns fkvebat invetenta « et pervicax contumacia (p. 4)... Confida ope hujus ma terpretationis faciliorem evasuram consensionem Ai- «glos inter et Ruthenos episcopos, quo simui validiores « fiant ad concidenda Cleri Romani scelerata et crnenta « consilia (p. 5)... In multis fidei artîculis Rutheni tam Reetormatis consentiunt, quam Romanœ Ecelesiae adrwa santur... Purgatorium negant. . et Covilins noster Cana tabrigiensis doctor erudite demonstravît in suis de € Graeca Ecclesia commentariis quantum inter se discre- « pent Grœca Synaxis et Pontificiorum transsubstantistio a (p. 66). »
(Vid. The Russian Catechism, composed and publishei by the order of the Czar; to which is annexed a short «rcou7it of the church-government and cérémonies of tk Moscovites. London, Meadows, 1725, 8% by Jenkin TImmb. Philipps.)
Quam amanter ! quam fraterne ! Et quis non impeose mirabitur tam avide expetitum fœdus inter duas religionés, quarum dogmata e diametro opponuntnr, contra retigionem alteram, quœ in omnibus Ruthen» consentit, demptis triois aliquibus, quas, cum voient Rntheni, acies Latinamomento temporisconcidet? A te vero nunc petco Divina Conscientia, quae neminem habes potiorera, nunquid jure meo pro certo babebo, atque adseverabo, non esse apud Ruthenam Ecclesiam aliud dogma inseripùm cordi, 7iisi odiuui Romani Pontificis; sinere vero iilam^ uî cœtera dogmata in libris placide quiescant? Aliternuû-
IN LIBAim MBTHODII. 467
quam enodabitar senigma illud plu» quam OEdipeum de summa amicitia iwter religiones a natura infensissimas.
Bine est^ quod sacerdotes Rutheni, qui latine aut galiice scîunt (faventene aut irascente Deo, ipse scit), toti sunt in evolvendis pseudo-reformatorum libris, nec catholicos , licet doctissimos affinesque consulunt. Exemplum sit Archiepiscopus noster Twerensis, qui Binghamum nobis , et Cavaeum, et Usserium, et sexcentos alios usque obtrudil; Petavium vero, aut Bellarminum, aut Thomassinum^ aut Cellerium, aut Neumachium^ etc., nunquam appellat. Ast quis in atramento natans candidus eveniet? Et rêvera in vestimento Illustrissimi Praasulis ingentem maculam primo obtutu deprehendo. Ad Binghamum provocat (sect. ï, p. 216, not. 2), ut evincet, orlhodoxam Ecclesiam /?t^• thenam inter sacra sua nihil quidquam retulisse, nisi quod sancti Patres ab ipsis apostoliSy virisque apostolicis prir mum acceperunt, etc.
Ha3reticus igitur, qui et praesentiam Corporis Ghristi in Eucharistia, et quinque e septera sacramentis, et necessitatem bonorum operum,et hominis aÙTg;ou(jtav cum gratia, et hierarchiam respuit, etc., etc.; Deiparae vero et sanctorum invocationenipronefanda idololatria stultissimehabet; is, inquam, Reverendissimo Archiepiscopo idoneus testis est Ruthense orthodoxi»! Exclamaret zelotes aliquis:
« O Pater orbis,
R Uode nefds tantum ? »
Ego vero aliter exclaniandum censeo : Of rater caris^ sime , sapias tandem , desinasque in tenebris lucem quxrere! Minus aperte, si typis loquerer; ast hic nil vetat sensus veros expromere : manifestum hoc in loco vidi calvinistam. Personalus alias incedit, ut cum supra cit., pag. 168, dixit (/oc^r/na m Calvini per mille et guinrjentos
468 ANI1IÀDTI18I0II18
annos in Ecclesia ChrisH pbnb inauditam fuisse. Ain' tu^ Doctissime Archiepiscope^ penb inauditam? Ergo^ quod est consequens^ pbnb damnandam. Hsec et alla bene mulu perpendenti occurrit illud virgilianum :
Et fagit ad salices, et le copit tnte Tideri.
Eamdem in pseudo-reformatos proclivitatem^ idem in dos odium arguit nomen istud Pontificios^ quo nos insignitos video (p. 9 operis et alibi). Quid sibi vult Cl. Archiepiscopus? Numquid et Rutheni Pontificii non sont? Nam si non Pontificii^ nec etiam/^hristiani ex eonim ipsa doetrina atque institutions Praeterea, quum verbum istud Ponti^ii codtinuo a pseudo-reformatis usurpatum sit ut Catholicos sea Romanos nuncupent^ verbum in hœresis ore putruit , nec, salvo honore, a cordato theologo unquam eodem seosa sumitur; non aliter quam verbo civis per se honestissimo a furentibus scurris œternum dedecus in febricitante Gallia inustum fuit.
Verum illo morbo usque laborarunt Graeci^ ut Nos qui tribus abhinc saeculis beilum gerimus acerrimum cum infensissimis fidei christianae hostibus^ qui et scriptîs^ et immensis laboribus, et sanguine nostro ( id sine invicUa dietum sit) deeertantes, ut imperii christiani fines proferamus, et sacro-sancta dogmata nobis cum Orientalibus communia sartatecta^ illibataque posteris tradamus, Christîqae vexillum ab horrente Caucaso ad ultimos Peruvianosovantes extulimus; Nos tamen, inquam^ eodem loco habeant, iisdemque nominibus prope compellent ac Lutherus ipse aut Calvinus, duse pestes illae tartareœ in reipublicae christianae pemiciem natae. Quod quam sit a recta ratîone, atque etiam ab omni ingenui capitis urbanitate absonum^ nemo non caecutiens non videt ; nec alium judicem appellO; quam ipsummet Illustrissimum Archiepiscopum sohrie secum recogitantem.
IN LIBUUM METHODII. 469
Guique tcov (JiepoTrcav àvOpcoTrajv pulmonem duoque labia habenti licitum est exclamare : Ego sum catholicus! Verum heus tu quisquis es christiane dissidens^ qui veritatem amas, noli tuas nec alteri Ecclesia". credere : quœre a Turca vel Judœo qui sint et ubi sint catholici ? Responsum
Non est igitur cur, reclamante humani generis conscientia^ tantopere veteribus odiis Graeci indulgeant : jam mitius nobiscum agant, nosque honestius compellent.
Quid dicam nunc de sacramentis, quœ quidem Cl. Auolor partitur in ;?n>war/a et secundaria (p. 492-217). Quid sit primarium aut secundarium in Christi institutionibus, non liquet; sed plus me movent inscriptiones duarum seotionum , quae sunt de re sacramentaria. Prima enim inscripta est : « De primariis sacramentis et ritibus (p. 492); » altervero (p. 217), a De sacramentis et ritibus secundi generis. s> Quam subdole calamus scriptoris lusit in bis epîgraphis ! Nam prima quidem duobus modis intelligi potest, nempe de primariis sacramentis simulque de ritibus; vel de primariis sacramentis et de primariis ritibus, U trique interpretationi favet indoles linguaî latinae. Consociationis hujus rituum et sacramentorum, variationisque in inscriptionibus, nulla excogitari potest alia causa, nisi occultum consilium ritus sacramentis aequiparandi. Et rêvera Reverendissimus Auctor jure suo et plenissima potestate (ut Reges aiunt) unum e septem sacramentis tollit, nec Contirmationem seu Chrisma vult aliud essé nisi ritus Baptismi (sect. I, § 116, p. 200). Rem istam, quum ingentis sit momenti, oculis, ut comicus ait (4), emissitiis']\x\2Li introspicere.
Ait Auctor in Sectione I, p. 190: m Duo cum primis $um)na auctoritate Jésus Christus instiiuit atque Ecclesiœ
(1) Plautus in Julularia, acU 1, scen. I, v. 8» H.
470 ANmÀWEBSIONES
stuB tradidit sacramenta, Baptismum et EueharisHam^ • § m. In Sectione vero 11^ sic scribit : « Eodem iempon Ecclesia christiana aliis etiam utébatwr sacramentts et ritibus^ iisque diversx quidem a supradictis dignitatis; attamen divinitus, sive non sine cœlesti admonitu [id quoi maxime facit auctoritatem) institutis; cufus generis svni a. Pœnitentia ^ b. Ordo^ c. Conjttgivm^ et d. Extrema Unctio. »
Venim enimvero a, b, e, d, sunt cpiatoor. Ast qmnn superior Sectio de duobns tantum agat sacramentis primariis^ Baptismo nempe et Euchaiistia; ex duo Tero et quatuor^ sex fiant tam Romse, qnam Ck>nstantinopoH , quœro nec invenio septimum sacramentom. Nihfl enim est iJiud Conflrmado, ex mente ClarissimiArehiepiscopi^quam bapHzandis adhibita unctio (Ibid.^ §416^ p. âOO)^ id est ritfts.
Nec me fugere potuit însignis distinctio a (3. Aicfa»episcopo in Ecclesiam Christi introducta. Ex suis enim (auctoris scilicet) sex sacramentis, tria, Baptismus nempe, Eucharistia, et Pœnitentia, a Chrisio Domino institota sunt (Sect. I, § 111, p. 192, et Sect. 0, § 128, p. 417). Tria vero caetera a Deo (Sect. II, S 129, p. 219; § 130, p. 223 ; § 131^ p. 226). Quae sane distinctio non nihil est; nam quis Talmudis aut Alcorani discipulos negabit institutionem conjugii aut saccrdotii a Deo esse? Nec temere quidem scripsit Cl. Prœsul ; imo vero cautissime progreditur, et quasi suspense calamo chartam. atthigens tantum , nunc scripta expungit, nunc expuncta restituit, et stans pede in uno alterum profert, refertque Tidbos alternis.
De Eucharistia multa sunt, quœ notare possem. Graviora seligam. Post Lutheri Calvinique furores, et ixttbas XVI saeculi, et concilium Tridentinum, nulli licet theologo de Euciiaristia disserenti verbum Trunssubstan»
IN LIBBDM MBTHODII. 471
tiationis^ aut grffîcum synonymum BleTouaCoc^ omittere; non minus quam to 'O^oucio; seu Consubstantialis post Nicœnam Synodum. Nec reponant Orientales; quid ad nos?
'HfjieTc 8i xXéo; oXov &xovo(i8v oOdé Tt tSpitv.
Nam non ii sumus in orbe^ quos ignorare aut irapopSv lîceat : et post mota apud nos fîdei nostrœ fundamenta, maxime circa Ëucharistiam a Luthero, a Galvino^ et Zuinglio^ aliisque tam multis^ tamque luctuose doctis hominibus, ùdeo ut
Si Pergama dexiris
Everti posseuL, eUatn hii evtna futMteni^
nemo credet, orientalem theologum bene rectéque de Eucharislia sentire, qui non pîanissime atque ore rotundo Trarissubstantiationem seu MeTouatav dixerit.
Scio, quum olim, jubente Ludovico XIV, magnî illius principis legati apud exteros reges inquirerent in fidem dissidentium Ecclesiarum circa Eucharisticum dogma, Rutbenam Synodum bene et Catholice publico testimonio in scriptis respondisse : verum, omisso etiam quid valuerit in bis rébus tanti principis auctoritas, non illud qua3rimus, quid crediderint Rulheni sacerdotes exeunte saeculo XVII ; sed quid credant ineunte xix? Accedit, quod inter dograa scrij)tum aut creditum, haud parvum discrimen animadvcrtinius ; quum enim corrodonte haerese, fides evaiîuit, script'e formulas et publicœ profcssiones aliquantisper superstitey raanent, veiut arboris cortex, ligno jam et medulla situ consumptis.
Si quis nunc a Ruthenis praesulibus quaereret , quae sit eorum fides circa Sacramonta, nullus dubito, quin Romane responderent ; et tamen quam longe aliter sentiant nuUo negotio eruitur ex Libro historicQ typis S. Syuodi edito.
472 AlflMADVBESIOIlBS
De Extrema Unctione minus est dubium^ quum apertissime loquatur Illustrissimus Archiepiscopus; nam primo Unctionem islam a Deo institutam esse^ et in Ecclesta Ghristiana sanandis aegrotisadhibitam fuisse docet (SecLU^ §131, pp. 226-227); quum tamen ex ipsis verbis Apostoli (Jacobi Cap. V, v. i4) ab auclore appellati, et ex totius Ecclesise consensu Sacramentum istud valeat etiam ad remissionem peccatorum; deinde^ ut est mos Reverendissîmi Archiepiscopi (quippe qui veros sensus aperte profiteri instituti sui esse non putat) antiquum aliquem Scriptorem appellandî, cujus tamen verba non raro sumitxa- TaxpTj(rcixw<;;Tertuinano hicutitur, ut Extremam Unctionem G numéro Sacramentorum radicitus evellat. En locos Tertulliani (Lib. ad Scap., cap. iv) : a Jpse etiam Sevenu pater Antonini Càrisdanonim memor fuit. Piam et Prth culum ChrisUanum,., Evhodex procuratorem , gui eum aliquando per oleum curaveraty requisivit, et in palatio suo habuit usque ad mortem ejus. » Ex quo manifeste eruitur, Extremam Unctionem et a viro laico et viro ethnico, ut pharmacum ex apolheca, adhibitam fuisse; quod est plane novum in Ecclesia, vereorque ut in isto casu^ nec Sacramentum sit, nec ritus.
Quid multa? Reverendissimus Auctor quum, absoluta Sectione de Baptismo et Eucharistia, inquit : Eodem tempore Ecclesia Chrisliaiia aliis etiam ntebatur Sacramentis et rilî'busy iisque diversx quidem a supradictis dignitatis.,, cujus generis sunt , Pœnitentia, etc. ; nonne aperte profitetur, quatuor ista Sacramenta ex mente sua nil aliud esse, nisi ritus, cujus generis plura pauciorave esse potuissent, jubente sola disciplina?
De singularibus nos inter et Graecos contentionibus, haec maxime notavi.
De Baptismo per immersionem aut per adsperstonem, miror, quod in hac tanta scientiarum luce de nugis adhuc
Ilf LIBBU&I HBTHOBll. 473
sit digiadiandum. Serio hic excandescit Cl. Auctor et bis Pontificios nos vocat. In his noio esse nimius : unum duntaxat aut intorquebo aut retorquebo argumentum.
Ex confessis ( ibid. p. 202, in Nol. ) adspersio ciinico^ rum, id est, lecio decumbentium licite fiebat ; atqui, jubente natura , id est, Deo, omnes infantes sunt clinici; ergo, etc. Syllogismus iste non plane mihi videtur esse ielum imbelle une ictu, CaBteriim omnino disputabile est, quod ait Reverendissimus Auctor, nos injuria exceptionem swnpsisse pro régula; nam id rectissime fit, si 1" non sine ratione fiât ; 2° si auctoritate fiât ; 3" si in exceptione maneat rei substantia, quod ipsemet fatetur lUustrissimus Archiepiscopus.
Quod subjicit, hune novum perversumque adspersionis morem acvepisse Parvœ Russiœ cives a Pontificiis; quod tamen malum lent ter pro more suo sanandum curât universœ Russiœ Sfjnodm (ibid., p. 203), iilud, inquara, fletu excipiendum. Si sapientibus crédit venerabilis Synodus , alias res curet, nec muscas venari satagat, dum lupi intra ovilis septa grassantur.
Altéra disputatio de Consecratione per invocationetn aut per narraiionem mera est logomachia ; nam quum legimus in Libro historico (Sect. I, § 123, p. 210) : Fuit nimirum ista forma inde ab exordio Ecclesix Christi non mera repetilio solius dicti hvjus : Hoc est Corpus meum, etc. ; sed expositio quoque historiœ instiiutionis una cum precibus ad Deum, etc.; quis non crederet, consecrationem apud nos fieri tantum^er meram repetHioncm, elc? Quod tamen a vero prorsus est alienum. Incipit enini augustissima oratio seu Canon Mi.ssœ a notlssima invocatione Teigitur,clementissime Pa/er, etc.; dein iterum, flancigiiur oblationem^ etc.; et tertio tandem (ibi maxima oûvaixiç eùxT»xr,), Quam oblalionem tu Deus, etc., ut noùis Corpus fiatf etc. Deinde sequitur djjLtawç historia instiiutionis.
47i AllI1UJ>TBB810BrES
Qui pridie qttam pateretur^ etc. Scio, non bene com^enire inter theologos qoae sint proprie verlMi consecrationîs efficientia ; sed quum inter onines constet post învocfttîonem et narrata Christi verba f actam esse flunmiam oooversionem ; sit vero apud utramqne Eccledam et 'EmxXT^vic et Atr^pQctç, nobis tandem contingat esse sanis^ et nianibn tncis valedicamus.
Nunc de celeberrima controversia ckca diem Pasd»tis^ et de tota agendi ratione Victons Pootificis, paiica hAet subjicere.
lo primis mîratus sum, qnod Aoctor damsanos, pos^ eaquam ipsemet de scriptis pseudo-refonnatomm etian optirais reclissime dixerit, latet anguis in kerbm (Proleg^ cap. II, § 25, p. Ai ,; det tamen nobis bic Moshemmm recoctiim , sinatque se ab illo auctore in transversum agi. Primo namque Papa Victor recte sentiebat, nec «fiudl batur, quam quod deinde sanxit Nicaena Synodns; eti jam Concilia provincialia in PalsBstina, in Pooto, in ! potamia, in Galliis, et Corinlhi, et Hierosolymis, etc., iécm statueraiit. Nec Victor solus decreverat, sed ceasentiente Romane Concilie. Si quid igiturpaulo asperins decrevisset in Asianos istos, quibus jam tune inscitia fatals erat, jwpe suo forte fecisset : sed quum lllustrissimus Twerwifiis Ai»chiepiscopus ij^^norare minime potuerit quara multtsTheoiogis Historicisve certum sit, aut certo proximum, PapoH Victorem intra comminationis fines se continuisse ; et ipsemet Eusebius, quem hic testem appellat, non excomnmnicavii, sed scripserit excommunicare ieniavityCfirkw^at ipsa Eusebii verba recitare nobis renuit, quum alla prope infinita in opère suo nobis dederit «yroXéÇei? id sane et inveteratam aversationera , et opinionem praejadicatam sapit (i).
(I) Ëuiiebii leâlimoDium, quod in controverâiam vMBlor, apiii<eiiaMmi,
IN LIBBUM METHOBII. 475
Verum tota Us ista, si quis in eam accuratius inquirat, mirum quam sit luminibus foeta^ et oculos omnes non omnino oorneos fulgentibus radiis perstringal. NuUus
LIb. Y Hisioriœ ecdesiastica , cap. 24, bis verbis exaratam fnvenies : *£icl TOUToi; ô (Jtèv Tr.ç Ta)|ia{<«>v «poeaTwç BCxTCi>p, àOpéw; ttÎ; 'Aaîaç iziairiz à(xa TaT; 6fx6poi; 'ExxXeaiaiç Ta; IlapotxCac àTOT£(Aveiv wç étcpoSoÇoûffa; , Tfî; xoivri; ivuxreo); nftpâxai : qolbus lacalenter ostenditar, Victorem Papam separare quidem conatum fuisse ^ minime vero Âsiœ ecclesias a 8ua communione séparasse. Quera eoim niti quid agere dicimus, profecto ad qaod nititur, id nondum egisse intelligimus.
Non me Tugît, contrarisopinionispropugnatoros, Socratem nempe Lib. Y, cap. 22, Halloixium et Caveam in vita Irenœi, quibuscum Twerensis Archiepiscnpus lidenter adeo consentit, ad eviucendum sententiam excomniuiiîc<ilionis a Yiotore fuisse proiatam, bis prcsertim inniti immédiate sequenlibus vctIjIs: xai (xrrjXiTeuei ye 6ià ypa^jijixiiTWv , dtxoivtûVT^Touj; àpôi^v «àvxa; Toù; èxeïoe àvaxrjpûrrwv àoeXçou;. Verum praterquam quod h«c ab Eusebio non parum obscure narrata esse videntar, et ab aliis grsecs lingaœ interpretibus aliter exponuntur ; num quid senserlt Eusebius, ut scite ot>servat Cl. Henricus Yalesius, aliunde venus, quam ab ipso Eusebio cogDOsd poterii? Jam vero is postquam scripsisset, Victorem Asise ecclesias a communion»' separare conatum esse; inde pergii narrare, hoc Viclorisconsilium nequaqu.'im placuisse omnibus Epi^copis, ac prtesertim Irenso, qui in sua, quam nomine fratrum scripsit, epistoia T(j) ye (xèv BixTcûpi TcpotnriXOVTO); tb^ pirj àTZO'/.ÔTZxrji ôXoç 'Exx).7j(yta; 0£oO àpyai'ju E8ôu; napâooatv ÈmtTipovaaç, tO.zXtrzi ëiEpa Tiapaivet. Itaque si Irenœus, teste Eusebio, Victorem adhortatur, ne ol) tradili moris observantiam intégras Dei Ecdesias a communione rescindât: saneipsias Eusebii judicio, quum Irennus banc epistolam scriberet, Victor a sua communione Asianos nondum absciderat; nisi forte dicamus, Kusebium hic inducere Irenxum Viclori suadentem, ut abea ferenda scntentia désistât, quae ab ipso jamdudura prolata fuisset. Quod facto thç àTreipoxàXo); sebio scriberetur, nemo non videt. At, inquies, qnod
factum antea non fuerat, nonne id a Victore deinde fieri potuil? Respondeo, hujusmodi facli nullam ab Eusebio prorsus menlionem lieri ; imo per ipsum stare potins, quominasid credibile esse videalur; ait enim sub linem praKlicli capilis : Kal ô (làv Eipr^vaîo; ç£ça)vu|j.6; ti; wv t?) ^rsoaYjyopîa, aOxw T£ Tô) xpéiro) clpTivoTioiô; , TOiaùxa ÛTcàp ty;; twv 'l^x/.Àeaîcov elpTjvyj; irapexaÀcï xe xal iiipéaStuev. Fuit igîtur Irenaeus, asserente Eusebio, EipyjvoTioio;, id est, pacis conciliator. Atqui talis profecto non fuisset, nisi placalum Asis Ecclesiis Victorem redonasset.
El hxc quidem dicta sunt, posita eorum veritate, qus ab Eusebio narrantur; haud parvi lamen refert observare, CI. Viros historiœ enclesiaslicaï apprime doclos, tum S. Irenaei epistolam, tum aKeram epi>tolam, quœ Polyeruli tribuilur, aul suppositilias esse» aut valde depravatas censuisse;
476 ANIMADVEBSI0NE8
enim Victoris œqualium incompetentiam illî (sit iierum venia verbo) ; sed aul nimiam severitalem, aut animi împotentiam objecit. Dalo igitur (quod est în controverâa ) , Summum Pontificem Asianos istos paulo asperius coutrectasse dum illos de Calendario docebat; quœ res potestatem clarius arguit, quam potestatis abusus? Ast, quod pluris est, « Decretum Goncilii Romani, » narrante ipso Clarissimo Archiepiscopo, a Papa Victor niittit ad di- « versos Orbis Episcopos, et Synodorum omnium (quas a supra memoravi) decretum fuit ô(jw^rr,çov,nullo unquam « alio die, quam Dominico, juxta morem et consueludi- « nem Romanae Ecclesiœ, Pascha celebrandum. » (Sect. IH, § 133, p. 230.)
Emicat hic jam suprema potestas : quae vero consecuta sunt, quaeque ponderis sunt longe gravions, illa, inquam, omnia in alterum Caput transtuiit Eximius Auctor, nempe in secundum, quod est de Conciliis primorum Christianomm (§ 143, pag. 238 et seqq.). An vero putem, utea, quae in partes diduxisset, segnius animes percellerent? Ita quideni primo obtutu suspicari cœpi ; at expavi injuriam : de hoc judicium prorsus esto pênes Reverendissimum Archiepiscopum ; ejus enim conscientiae hic nolo conlradicere.
Utcumque se res habeat, a Theophilus Episcopus Caesaa riensis Romam accersilur a Victore : decretum Romans « Synodi de Paschate coynnvit : reversus autem domum et satisfactunis voto et precibus Victoris Synodum ipse cona vocavit, etc. » (Ibid., § 145, p. 239.)
Ast malum ! Quomodo Episcopus Caesarea Romam ac-
qiiematlmotlum, si vacal, ex commentaUonibus cognosces, quas bac de re edidenint, sanc lucult'iilis. Quod quklem breNiter liic et èv icofé^ saltem adverljîise. {r([uum <lllxiIllU^. f'i(fc F« lleri Diction, histor. galltce êcriptWÊH^ t VI, verbo Vjcioh.;
{^ioLc ajoutée postérieurtment par VédiUwr,)
IN LIBBUBC METflODII. 477
eersitus, ut preces et vota tantum exaudiat , decretumque Romanae Synodi veluti casu cognoscat? Profecto is, qiii accersit ( si quid latine scio), jure suo accersit, et ipse Reverendissimus Archiepiscopus ( nunquam sibi , nisi in veritate constans ) perpaiicis interjectîs versiculis Victorem nobis exhibet régie agentem, a Cœsariensem scia licet Episcopum Victoris mandatarium acta Synodi a in Episloia sua exponentem, et accepta aucforitate \ia dentem tantum sibi opus fuisse (1) ( mandatum) , quod a in mundi observationem transmitterelur... non solum e « suapatria, sed etiam ex vicinis provinciis omnes Episa copos et sapientes virosad Gonciiium evocantem... Proa ferentem auctoritatem ad se directam, et quid sibi opece ris injunctum fuissei patefacientem. » (Cap. ii, § 145, p. 239.)
Quid iraperatorium magis seu rjtjjtovixov ? Nuda narratio suasionem parit; prœserlim si meminerimus, haec acta fuisse exeunte tantum sseculo ii**, et quamvis homines doctissimi juxta nobisque infensissimi nullum lapidem non raoverint, ut lumen historiae aut restinguerent aut certe obscurarent; e sinu tamen pr2?judicatarum opinionum victrix veritas effulget, velut e densissima nube fulgetrum.
Quod autem Papae Victoris acta doctissimus Twerensis Archiepiscopus audaciam et furorem Vicions appellaverit (§ 133, p. 231, et § 145, p. 239) , id nollem et cordatissimo et humanissimo viro excidisse de tanto Summoque Pontifice et de sanctissimo Martyre verba facienti ; verum hic non tam theologice , quam grammatice a Clarissimo Auctore dissentio. Verba enim ista audaciam furoremque illi quidem lalina sunt, mihi vero grœca.
(I) Hic desideratur verbum, qaod probabilior excidit Incuria typograplii s hoc fuerit vel mandalumy vel tmpositum, vel commissum, etc., période et»!.
478 ANIMAI^TIBSIOUES
Quod ait (§ i39, p. 237), Mwrem preeandiprodefHnctiSj ut fit in Ecclesia Russiaca derivotnm /misse ex aniiqmistê* mis commemorationibus Martymmy de qmbus in Cypriam Epistola XX (aliter xxxvii ), id non panun me intentum tenuit, et si callerem linguam Ruthenam, lubentisstme legerem orationem istam de Assumptione Beatse Marâe Virginis , quam dixit ipsemet Twerensis Archiepiseopus^ et ad quam provocat ( ibid.), ni res tota evolvatop; nihfl mihi gratius foret, quam scire (ut verlHs utar Cardioalis Poliniaci j quœ fibula nectat Assumptioneni B. Marise Y., cum precibus quae fiunt pro defunctis.
Glarissimum Auctorem oblique hic aliqnid motiri tara certum est, quam quod certissimum, si meminerimus praesertim, illuni jam more suo multoprius quasi praetentando dixisse, illud in compertis esse. Patres antiqum pro omnibus Sanctis precatos esse (§ 125, p. 2i5j.
Verum divinare nolo ; Davus sum, non OEdipus. Unnro sit salis monuisse , nempe omnera rogationem pro defunctis, dempta fide Purgatoriiy nil^ esse nisi anilem superstitionem et scenicum ludum. Nani si inter felicitatem et damnationem ieternam nullus sit status médius qualiscumque haud àviaioj pœnae (quod est Purgatorium], quid sibi volunt lugubres illœ cantilenae, quibus Sacerdoles au^ res nobis obtundunt , aeraque insulse verberant ? Convei^ tat se potius Fontifex ad popuium, illumque paucis verbis cum isla Aaw; atpEŒi ingénue dimittat : Fratres, homo eujus luetuosas reliquias videtis in hoc feretro, aut sah'us est, aut damnalus: utruraque immutabiliter, ideoque in neutrum casuin precibus vestris indiget : abite igitur vos, et les vestras agite.
Phira posseni ; sed festinandura ad amœniora. Primo, quod Liber hisloricus latino scrmone scriptussit, id vehomenler prohanduni est; nam quuni ratione argumenti ad omnes Ciuisliaiius pertineat probe do4Plos, utique scri-
IN LIBBUM ltBTH0TCI. 479
ptum lînc^n^i -rr x<t6oXix9i prodiisse bene est ; at vero quum homines inrfocti non sine magno et sui et Ghristianae rei* public» pepiculo his se immisceant, Herum bene est, librum hune esse illis obsignatum^ quo profecto fît, ut aequo animo ea praetermittant, de quibus recte nequeuni sapienterque judicare. Utinam omnes tenrarum orbis viri docti de scientiis nonnisi latino sermone scribant, ita ut pursus sint labii unius velut ante Babelicam confusionem a Gallis invectam ! Nunc omnes totius pêne Europae gentes insana insanorum imitatione et quasi morbo gallico correptae, non solum, quae ad amœniores litteras, sed etiam quae ad graviores et reconditas doctrinas pertinent, lingua vernacula scribunt, adeo ut mens humana priusquam de rébus cogitet, jam sub verbonun inani pondère fatiscat.
1** Historicos Ecclesiasticos e pseudo-reforraatorum atpEdi quam graphice pinxit Auctor egregius in Prolegomen., p. 9 etseqq. ! Haec quum sapientissime scripta sint, quumque luem germanicam oppido cognoverit, omnesque ac pnesertim juvenes monuerit ut gravera afHatum caute devitarent, nolo curiosius quaerere an in contrectaiidis lîujusmodi gregis venenatis voluminibus nonnihil impetigiiiis imbiberint Glarissimi Auctoris raanus.
^'^ Nunquam satis laudanda annotatio in imo margine pag. i\ posila, in qua Illustrissimus Archiepiscopus suos ipse admonet quam cauto pede decurrenda sit historia liyzantina hujus infaustas a?tatis, in qua dlssidii febris et Gra^ciî3eet Europaî et orbi exitialis Byzantines corripuerat, illosque a Latinis vehementer abalienaverat.
3** De syntaxi Isidori Mercatoris moderatissime scribit, nec in ampullas neotericorum abit Blondello latrante quasi conlatrantium (p. 46 etseqq.). Nusquam ait Isidori coHectanea ansam dédisse novae ac pervcrsaî disciplinée in Ecclesiam adscitœ , quod rêvera est falsissimum. Ad Fleuriura lectorem utique remittit, auctorem maie do-
480 AlflMADVEBSIONKS
ctum (quidqcîd dicant Galli, qui sua tantummodo mirantur), quemque tandem sui ipsius pœnituit, ut videre est in suis operibusposturais; citât prsecipue Doctissimus Archiepiscopus Fleurii în Historiam Ecclesiasticam excursus^ per se quidem parum catholicos , quoniinque immoderationem immoderatiorem adhuc fecit ioimica manus in cita ta editione (ni fallor); quin tamen ex tota hac antipontificia farragine vel hiluin Auctor egregius in opus suum transtulerit. Plura, puto^ vidit, quam alii e suis partibus^ pluraque adhuc fortasse vidit^ quam dixit^ nec tali silentio fas est ipsum débita laude defraudari; nam veritatem sti^nue asserenti proximus est nil în eam moliens.
4* Pag. 248, § 149. Schisma Novatianorum notât, qui catholicos ipsorum communionem expeientes denuo baptizabant : hoc est, quod Galli vocant alapam alieui in alterius maxillam impingere ; nec iUud iterum sua laude privandum est.
5^ De symbolis luculentissime dissent (§ 102, p. 185); et licet lUustrissimus Archiepiscopus parum memorem se praebeat effati illius Delphici Mt^SIv ayoïv, dum sine uUa di^ tinclione asserit, omnes Episcopos potestatem haberefor-mand i fidei sym bola pro sua quisque ecclesia (ibid., p. 1 85), non minus evidenterarguitstoliditatem accusationisitUerpolati symboli adversus nos ob tria verba apposite addita, institut» ab iis ipsis, qui, Macedonio ingravescente, quatuor integros versiculos plaudente Occidentali Ecclesia, inseruerant.
Atque jam antea (§ 68, p. 148) bene monuerat DocUssîmus Archiepiscopus, breviorem Symboli (Apostolici) formulum progressu tetnporis diversasy prout vel res. ipsa^ vel hxreticœ pravftatis fuga subministrabaty cepisse accèssiones, videri. In quo sane vel morosissimus Aristarchus nil nisi to videri reprehendere possit.
6« Omnes norunt quam multa multi scripserint, ut ge-
4tt ÀNiMàovnaioiitf
nomine foram et Mditioo€U88eDtienteiii>peiiUquwti. O c^pcashominum mentes! Utut vero &iol hase, im)q sine fletai commemoranda; quum tamen ex altéra parte ^ tantis jam eterroribus^ et prsejudicatis opinionîbus humana meiB quasi se deteoaverit^ et Divina Providentîa îuMuensiDn nescio quid cogitans horrendis rerum eonversioBibus, et s»vis cladibus hominea quasi trilos et subactos futur» conoretioni aptos effeoerit; nostrum est divinis obseeiuK dare inoHbus. Hoc est^ cur ille ego infliniis fidetium, m rotaia tamen jam motum praBsentientem impreasîoAea quoque^ licet debllissimo pede^ fecerim^ ut figulus iiie Homerieus «txt ô^y)9i. Nam prsesens scriptum totum est TretpoKTTixfv^ nec aliud sibi assumit nisi bmam mhuUmiem, cul pax de cœlo dicta est. Ideo nibil acerbe et procaciter dictum; et si quando genio indulgent! subrisisse ooDtigit, id spero blande^ nec inurbane factum^ salvaque r^vereotia^ qua adversus Illustrissimum et RevereudissiiBOflEi Af^ chiepiscopum nemo me antecelkit. Utinam inter litigantcs arbiter a suis renundaretur ! Primus inter meoa exclamarem a;ioç! à;io(;! «^o<;1 Intérim e reebristiana esse oensui cogitationes meas de Lihro histoHoo et secreto et ùi sciiptis et iingua in his terrarum tractibus paucis nota cum Clarissimo Auctore conimunicare, ut iili sint quasi antiqua illa Orobii et Limborchii arnica collaliOy in qua ratiouibus raere phiiosophicis innixus ( ne aliquid detur studiis par* tium) evicisse mibi videor^ Christianos omnesa saacta sede segregatos simul ac se irabuere litteris incipiunt, in Caivinistai'um partes; id est^ quidquidincontrariumoitantur , in merum putumque Sociniani3mum3 uoo passa non gregatim abire.
Plurimas igitur habeo et ago gratias Coouti Paulo Alexandre Strogonovio, quod me Libri historici compotem fecerit^ mihique ansam dederit sununo viro summas observanti^ testificationem pra^bendi luculentissimam; uaia
IK LIBBUH MBTHODIU 483
^ocsum hstCy si ea pro inutitibus baberem? Aut quomodo ea pro inutilibus non baberem^ nisî me oommoverent lasignis Auetoris et egregia indoles et recondita eniditio? Quid possit^ si velit , ncc ipse bomo si non experiatur^ novit. Omnia vincit Amor: id pbilosopbo et tbeologo^ plu»quam deliranti amasio, verum. Omissis igitiir odiis et }urgus,etnos cedamus Amori; alacresque viam bancingrediamur regiam^ quae in Givitatem sanctam desinit^ mémoires sen^er iilius divinsB vocisoArtQéueiv £v àfaicY) (Epbes.^ cap. VI, w 15). Nos certe neminem Christianorum odio babemus^ imo neminem non diiigimus.
Testis sit Hebdomas iUa sanctissima, in qua pro iis, qui illo ipso tempore anatbematibus in nos fulminant ( vana sane^ sed nobis flebilia fubnina)^ Deum Optimum Maximum amantissime rogamus (1) ; adeo ut unus ex bis, quos Mi" nistros Sancli Evangelii vocant pseudo-reformati, ne Saeerdotes dicant (sic jubeute insuperabiii conscientia)^ prsesens oiim exciamaTerit : aHœc est vera maier; date iili filium. » {Regum lib. III, cap. m, v. 27).
Testes sint Summi Ponlifices, qui post Lugdunensem Synodum , qua nec sanctior unquam, nec pienior extitit, et post Florentinam alteram itidem solennissimam, în qua, vel Scyropuio texte. Patres absolu tissima Ubertate usi sunt, nunquam ex Catbedra Graecis anatbema dixerunt; sed reconciliationi bis celebralae semper intenti, facta deinde pro infectis habebant, et quasi meminisse horrebant. Testes sint insuper alii Pontifices , qui Orientales Episcopos ad Synodum Tridentinam vocaverunt, sano-
(l) <( Oremas etiam pro hxretteis et schisniaticis , nt Dens et Dominas ' anster evuai eo6 ab erroribas universis, et ad Suoctam Matrem Ecclesiam 41 calbolicaoi atque apostolicam revocare dignelor.
« Omnipolens sempiterne Deus, qui salvas omnes (id certe nonjnnsenis» « ticum , el neminem vis perire, respice ad animas diabolica fraude ilecep- « tas, ut, omni liajniica pravilate drposila, erraiilia corda rf'&ipisc nul, el ad r verilalis tuae redeaul uuitalem. » (OfUc. S. Uebd. pro mùsa ferix U.)
484 ▲himàdybrsionbs iif libruh xbthobii.
teque professi sunt^ illam se pro (Bcumenica non habiûsse, non convocatis Orientalibus.
Testis sit praecipue GregoriusAili, qui Calendarinm suum ad astronomicas rationes exactum (opus cum sideribus victurnm) Grsecis peramanter misit. Haec onmia sane Summorum Pontificum non vulgarem moderationem et singularem erga dissidentes benevolentiam ostendunt. Secum igitur serio et sane reputent^ quam Reipublicœ Cfarôtianae necessarius sit Summus Pontifex. Si non ictus fidlor, doctissimo Twerensi Archiepiscopo ssepissime , dam res christianas animo versaret, hœsit aqua, ut Lutheranis illis, quos in operis praefatione memorat (pag. m), non sine quadam àiroatcoTnit;» milii valde notata : Yideant Gneci Ântistites^ ne Respublica Christiana apud eos quid dethmenti capiat^ et de Dictatore cogitent.
Heu vero imbecillis humana mens! Quam pauca videt! Quam pauciora praevidet ! Quam paucissima potestfQuid verba sunt^ et scripta nostra, et suasionis tentamina,et inania syliogismorum molimina? i£s sonans... cymbalom tinniens (I Gor.,c. xiir, v. 1) : nec, puto, uUi mortalium sua unquam reiigio solis argumentorum ponderibus ablata fuit. Lux igitur, uti par est, e sole veniat; isque ter quaterque felix, cui datum fuerit, vice speculi, radios repercussos infundere in oculos Divinae luci pervios. Caeteris, quos obscuravit lethaiis suffusio, nulla spes recreatioms et cum luce commercii, ni prius (quod humanum non est) ophtbalmia stirpitus eveilatur. Salivam igitur suam iteram luto nostro misceat, ocuiosque aut nictantes, aut errore jam lapidescentes tangat sanatore digito Medicus ille, qui ipse est vera lux omni homini venienti in hune mundunij intonetque efficacissimum iliud EPHPHETHA (Adaperire!) (Marc, Yi 1,34.)
Ita vovebam Petropoll, Calendis veris Martii, anno a Theogania m.i
GILECORUM INTERPRETATIO.
Pag. Un.
455 21 (TCTciaTpià, yeterinariamedidna.
457 13 Ivwaiv , unitatem.
Ib. 25 tcrropCa, historia.
Ib. 25 &1CÔ Toû {(TTopeîv y ex historia.
Ib. 29 i<n)|jii, scio, novi.
Ib. 29 l<rrsov, adjectiv. verbale ab foriiiu
Ib. 29 |i6pfa>(Tic, formatio.
458 9 Toû taxoptiffat, Gallicete/orccrf'isloresaî.
Ib. 24 àTipaÇia, cessatio a rébus agendis (Gall. inaction),
459 19 àtoTcwxepov , absurdius (adamussim respondet
verbo Gall. déplacé), Ib . 23 wpcoTo<;/6uaec, protomendacio (Gall. sophisme capital
ou fondamental).
Ib . 29 BpoToT; ànaaiv, etc., conscientia, quœ omnibus ho-
minibus Deusest. (Senarius est lambicus 8ià
•)fvci)(xixwv, id est, inter sentensiosos,)
460 22 Neox(i(iû96a>c, innovation.
461 1 Tépaç, monstrum, portentum.
Ib. 24 &5ûvaTov, impossibile.
464 24 66^ai, opiniones.
465 6 ivapYe<rràTYiv TiEpiçàveiav, clarissimum in omnem
parlem prospectum (Gall. jusqu'à la plus lumi-
neuse évidence), Ib. 30 ïxC«<o;, divisionis (Gall. du schisme)» 467 19 aùteÇouffCav, liberum arbitrum. 469 1 T«v ^.epw1Kl>v àv6p(07C6>v, articulatim loquentium
hominum (dictio homerica).
Ib. 6 xal Ivî 9p£(ji, etc., et in intimis tuis conde prœcor-
diis. (Hemistichium Uomericum.) 471 1 Metouaia;, wc/(w«k75.
Ib. 2 *0(iou(jto;, omousios.
Ib. 5 *U|ieT; 6è xXéo;, etc. Nos vero famam solam audi-
Ib.
Ib.
486 GRiEGOBUK ihterpbbtatio.
Pag. lio.
mus, nec quidquam scimus. (Homer. Iliftd. u, T. 4S«), 4Mi eoBSonat îlhid (Vk^lii ^uM. TiT, y. 646) : Ad nos vix tenais fam» perUbitur aura.
471 6 icapopâv, coDuiventibusoculi8pr8Bterire(Gall. pot-
ier sans regarder),
xaTaxpTieTTixcû; , per abusîonem (Gall. abnsivewmni}
$uva(ii(; eOxttx9j, vis invocatorkt.
àfiéffo);, sine medio. (Gall. immédkttemaU.)
'EnCxXïifftç et AiTÎpnffi;» invocatio et narratio.
aùToXÉ^i, ad verbum (Gall. en propres termes),
'Elu TovToi; 6 |ièv Tt\ç *Ptû\Lcdtû^y etc. Posl base Victor quidem Romanas Urbis Antistes, illico imi* vers» Asiae Diœceses simul cum Gnitimis Eodesiis, tanquam recto Ûdei contraria sentientes, t communione abscindere conatur. (Eusebii Historia Ecclesiast., liv. t, cap. 24.) (b. 15 xal (TTr^XiTeuei yt Bià Ypa{i{iaTCtfv , etc., et per Utte* ras proscribit (alii xb <rrr{kixt<tti vertunt notai, vel invehilur) omnes, qui illic erant, fratra;a communione aliènes esse pronuntians. (Spectati nempe eorum in contradicendo pervicacia, minime vero ex lata sententia.) Ib. 23 T({p ye pisv BixTwpt, etc. Victorem tamen decenter, ne abscindat intégras Dei Ecclesias antiqui ritui traditionem diligenter observantes plurimis aliis adhortatur. Ib. 31 ô>; àneipoxdD.b);, quam inepte, issulse, etc. Ib. 35 Kal ô jxèv ElprivaTo;, elc., et Irensus quidem vcit dignus nomine suo et appellatione et ipso Tits instituto pacis concUiator, hujusmodi hffc pro Ecclesiarum pace et hortatus est et deprecatus. 476 10 ôfio'joriçov, communi suffragio (Gall. d'unecammvm voix),
Iv TrapoSo) , obiter.
:^Ye(iovixàv, plus sapiens prindpatum.
àviàTou, iusanabilis (Gall. irrémédiable).
Aaùv 29£(7i, populi dimissione.
TTÎ xa6oXixf.,cathoiica.
Ib.
Ib.
Pag.
Un.
Ib.
GBiEGORUM INTERPBBTATIO. 487
atpeirt, secta (Gall. parti, secte)»
Mrfiï^ âyav , nihil nimis.
ÂTcXû;, simpliciter.
6(ioÔ£oi; et ô(io6a)(ioic,etc., quibus communis est
cum aliis Deus, et ara, et les, et fides (Gall. Hom-
mes qui ont le même Dieu, les mêmes autels, la
même loi, la même foi).
Ib. 32 ô{i6ôsX9ov, fratrem uterinum (Gall./rèrc engendré
par la même mère).
482 12 acVe ôÉTiai, si forte currat. (G&IL si par hasard elle
voulait tourner). (Phrasis Homerica, lliad. xyui,
Ib. 13 7ceipa<TTixôv, teotandi vim habeos.
Ib. 20 a^to;I â^io;! â|io;! digDUs! dignus! digDUs! (Ac-
clamatio Grœco-Ruthena io ordinandis sacerdo-
tibus).
483 9 àXTiôeueiv èv àtiTOQ, facere veritatem in chahtate.
(Gall. vériliser dans l'amour), (Epbes. iv,v. 15.)
484 13 àTcoaibmiaaei, reticeutia.
RfiFLEXlONS €RIT10UES
