XXXIX.] XXXVIII. DE PLAGIATORIBUS

1 . Si quis mancipia aliéna sublicitare voluerit et adprobatus fuerit , malb. obsculte , sunt dinarius dc , faciunt solidos xv, culpabilis judicitur.

2. Si servus alienus fuerit ^ plagiatus, et ipse trans mare ductus fuerit, et ibidini ad domino suo inventus fuerit, et ad quo ipse in patria plagiatus est in mallo publici nominaverit, et ibidim testis débit collegire.

3. Iterum cum servus , si de trans mare fuerit revocatus , in alterum mallum débit nominari, ibidim simul m testis débit collegi edoneus; ad tercium vero mallum similis fieri débit , ut nove testes jurent , quod servum ipsum equaliter super plagiatorem audierit dicentem, et sic postea qui eum plagiavit, malb. unistario , propter capitale et diiatura, dinarius mcccc, faciunt solidos xxxv, culpabilis judicitur.

4. Qui confessio servi usque m plagiatoris amittitur, sed eam tamen racionem , ut nomina hominum et vilarum semper debiat nominare.

5. Si quis vero hominem plagiaverit et vendeveret, et probacio certa non fuerit, sicut pro hocciso juratores dare débit; si juratores non potuerit invenire^, malb. falconum, sunt dinarius viiiM, faciunt solidos ce, culpabilis judicitur. ^0.

6. Si Romanus ingenuum plagiaverit, mmd dinarius, qui faciunt solidos lxii, culpabilis judicitur.

[xL.] XXXVIIII. SI SERVUS IN FURTUM FUERIT INCULPATUS.

1. Si talis fuerit causa unde ingenuus dc dinarius, qui faciunt solidos xv, conponere debuerit , servus super scamnum tinsus cxx hictus accipiat.

2. Si vero antequam torquatur, si fuerit confessus, nihil suum domino credat : ipse vero in potestatem servum illum^ abiturus, qui eum torsit; dominus vero servi, unde jam pignus accipit precio pro suo servo accipiat.

3. Si vero intra priora supplicia , id est ce colapus, fuerit confessus , aut castretur, aut cxx dinarius, qui faciunt solidos m , reddat : dominus vero servi caput in loco restituât, requerendi.

' Eccard a omis fuerit.

^ Les mots débit: si jaratores non potuerit invenire , ont été omis par Eccard.

' Eccard a imprimé vero in posteram illum.

k. Si majus crimine servus inculpatus, id est unde ingenuus mdccc dinarius, hoc est solidos xlv, conponere possit , et iutra suplicia confessus fuerit , capital! sentencia feriatur.

5. Si vero servus in colibet crimine culpatur, dominus servi ipsius, si preséns est, ab eo qui requeret admanere débit, ut servum suum dibiat suppliciis dare, ubi quis repetit et virgas paratas habere débit, que ad magnitudinis minoris digiti, et senum et scamnum prestet ubi servum tendere dibiat. '■ ' '^

6. Si dominus servum distullerit et servus presens fuerit, continuo ille qui reppetit domino sole colecare débit, et sic in vu noctes placitum facire dibit, ut servum suum suppliciis ut tradat , quod si ad vu noctes tradire distullerit sole ei qui repetit iteratum colecit^; et sic ad altéras vu noctes placitum faciat, id est in quatuordece noctes , servum noluerit suppliciis dare , omnem causam vel conposicionem excipiat , hoc est, ut se talis causa erat, unde ingenuus dc dinarius, qui faciunt solidos xv, conponere, ipsius dominus reddat.

7. Si vero major culpa fuerit unde ingenuus mcccc dinarius, qui faciunt solidos XXXV, poterat reddere, similiter dominus reddat.

8. Si vero adhuc major culpa fuerit, qui similiter ingenuus mdccc, qui faciunt solidos XLV, conponere possit, et dominus servum non presentaverit , ad ipsum numerûm teneatur, ut ipsum reddat et capitale.

9. Quod si adhuc major culpa fuerit, quod servum requeratur, dominus servi, non ut servus solvat, sed ut ingenuus totam legem super se soluiturum excipiat.

10. Quod si servus absens fuerit, cui aliquid inpotatur, dominus ad repetanti, cum tribus testibus , secrecius admonere débit , ut servum suum infra vu noctes debiat presentare; quod si ficerit, tune repetens solem illi cum testibus colecit: et sic ad alias vu noctis servum ipsum non presentaverit, tercia vicem adhuc vu noctis illi placitum dare débit, id est ut totus numerus usque adxxi nocte perveniat; quod si potest^ tercium placitum, ipsum servum noluerit ligatum suppliciis dare, tune dominus servi omnem causam super se excipiat.

11. Si vero ancillam in taie crimine invenitur, unde servus castrare debueret, aut ccxL dinarius, qui faciunt solidos vi, si convinerit, pro ipsa dominus reddat, aut CGC hictus accipiat flagellorum.

12. Si servus cum ingenuum furtum fecerit, servus in duplum , si quod consorciavit, retat, excepto capitale et dilatura; ingenuus vero quadruplum excipiat damnum.

[XLI. ] XI.. DE HUMICIDIIS INGENUORUM.

1. Si quis vero^ ingenuus Franco aut barbarum, qui legem Salicam vivit,

' Les mots depuis quod si jusqu'à colecit ont été omis par Eccard. * Eccard a imprimé quod si non potest. ' Le mot vero est omis par Eccard.

occideret, cui fuerit adprobatum , malb. leodi, suntdinarius viiiM, faciunt solidos ce, culpabilis judicitur.

2. Si vero eum in putéum autin aqua misent et eum aut de camisa aut de collis aut de quibus rébus celaturus steterit, cui fuerit adprobatum, malb. matte leodi, sunt dinarius xxiiiiM, faciunt dc solidos, culpabilis judicitur.

3. Si vero eum in ^ troste dominicam est, aut mulierem occiderit, cui fuerit adprobatum, MALB. leodi, sunt dinarius xxiiiiM, faciunt solidos dc, culpabilis judicitur.

4. Si vero eos in aqua aut in puteum miserit, aut de rammis aut de clalis super coperuerit aut de quibuscunque rébus celatores steterit, malb. matte leodi, sunt dinarius xxiiiiM, faciunt solidos dc, culpabilis judicitur.

5. Si vero Romanus homo possessor occisus fuerit, qui eum occississe probatur, MALB. uuala leodi, sunt dinarius iiiiM, faciunt solidos c, culpabilis judicitur.

6. Si Romanus triutarius occisus fuerit, cui fuerit adprobatum , malb. uuala leodi, sunt dinarius iiiM, faciunt solidos lxx, culpabilis judicitur.

7. Si quis hominem invinerit in quadruvio sine manum, sine pedes, quem inimici sui ibidim miserunt, et eum proocciderit, cui fuerit adprobatum, malb. friofalto , sunt dinarius iiiiM , faciunt solidos centum ^.

8. Erunt^ qui solidos pensare vel probare dibiant, et hoc facto, si èis convinerit, accipiat; si vero stud non ficerat et sic ea acciperat, malb. reipus, sunt dinarius d, faciunt solidos lxii, culpabilis judicitur. Gui reipe debentur débet exsolvere.

9. Si vero, quod superius diximus, omnia secundùm legem impleverit, m solidos cui reipe debentur accipiat : hoc discernendo stud cui reipe debentur * sine possessoris^ filius fuerit, accipiat : si vero nepus non fuerit, neptis filius senior si fuerit, ille eos accipiat. Si nepus non fuerit neptis filius , si consubrino fdius qui ex materne génère fuerit , ipse eos accipiat ; si nec consubrini filius fuerit , tune frater matris reipus accipiat; si nec auncolus fuerit, tune frater, qui ea mulierem ante abuit, si in hereditatem non venturus est , ipse reipus accipiat : si nec ipse frater fuerit, qui proximior fuerit extra superius nominatur, qui singulatim secundùm parentilla dicti sunt usque ad vi genucolo , si in hereditatem illius mariti defuncti accèdent, ipse reipus accipiat. Nam si potest sexto genuculo si non fuerint, in fisco reipe ipse vel causa que inde orta fuerit , colligatur.

' în est omis par Eccard.

- La fin de ce titre a été évidemment déplacée par le copiste du manuscrit , qui i'a insérée à la fin du titre XLViii [xlix] De Reipus. Eccard n'a pas cru devoir rectifier cette erreur qu'il a indiquée dans une note : je suis son exemple; voir ce que j'ai dit à ce sujet, page 1 58.

' A partir du mot fru/ii jusqu'à la fin du titre, ce firagment appartient au titre [xlix] xlviii, et réciproquement; il faut le remplacer par les SS 2', 3 et 4 de ce dernier titre, ainsi que j'en avertirai page 181.

* Les mots depuis accipiat ont été omis par Eccard.

^ Voilà, entre autres exemples qu'il serait trop long de donner, une preuve de l'ignorance de l'auteur du manuscrit. Il en transcrivait un où étaient, comme dans les autres textes, 51 iiepos sororis, et il a écrit sine possessoris.

[XLll.] XLI. DE MIGRANTIBUS.

1. Si quis homo super aiterum in villa migrare voluerit et unum vel aliquis de ipsis tune eum suscipere voluerit, si vel unus exteterit, qui contradicat , migranti ibidim licienciam non abuit : si vero contradictum unius vel duorum in villa ipsa adsentire voluerit, tune ille testare debent, et si noluerit inde exire, ille qui ei testât cum testibus sic ei testare débit , dicat : « Homo in hoc tibi testor, ut in hac nocte proxima in hoc quod lex Salica habit sedeas, et testo tibi in x noctis de villa staexseas. » Et depostia^ adhuc de post x noctis iterum débit ad eum venire et testare in alias xx noctes, ut inde exeat; si adhuc exire voluerit, iterum tertium x noctes adat, ut sic xxx noctes impleantur; si nec tune exyre voluerit, tune maniât eum ad mallum , et testes suos per singula placita , qui fuerint ibidem pristus abere débit; et sic ipse , cui testatum est, noluerit ^ venire et sunnis non tenuerit , et sta quœ superius diximus , omnia secundum legem et testatum , tune ipse qui testavit super fortuna sua ponat et rogit grafionum loci illius , accédât ad locum , ut eum inde expellat, quia legem noluit audire, et quod ibidim^ laboravit, demittat , et insuper, malb. uuedresitelo , sunt dinarius mcg , faciunt solidos xxx, culpabilis judicitur.

2. Si guis vero migraverit et ei infra xii mensis nuUius illius testatus fuerit, ubi admigravit, sicurus, sicut alii vicini manent, ille maniât.

[XLm.] XLII. DE ADFATHAMIRE OC CONVENIT OBSERVARE *.

Ut tunginus aut centenarius mallum indicant, et scutum in ipsum mallum habere debent et m hominis m causas in mallum ipsum demandent , et postia requirant hominum qui ei non perteniat, et fistucam in lesu jectit, et ipsi in cujus leso fistucam jectavit, de furtunam suam quantum dare voluerit aut totam furtunam, cujus voluerit dare ipso in cujus leso fistucam jactavit, in casa sua manire débit, et hospites III suscipere débit ^, et de facultate sua de quantum ei datur in potestate sua abire débit , et postia ipse cui scutum creditum est sta omnia cum testibus colectis agere débet; postia aut ante regem aut in mallum legitimum illi cui furtunam suam depotavit, redere débit, et accipiat fistucam in mallum ipsum ante xii minsis ille quos eredes depotavit in leso jactit, nec minus nec majus, nisi quantum ei creditum est; et sic contra hoc aliqui aliquid dicere voluerit, debent m testisjurati dicere, quod ibi fuissent in mallum, quem tunginus, aut centenarius mallum indixerunt,

' Eccard a imprimé depostica.

' Eccard a imprimé voluerit.

^ Eccard écrit ibi, ce qui du reste rie change point le sens.

' Ces trois derniers mots appartiennent évidemment au commencement du texte ; mais ils sont en rubrique dans le manuscrit, et Eccard s'y est conformé. " Eccard a omis les mots et m suscipere débit.

quomodo dixissent hominem illum, qui furtuna sua adiré voluit^, nominare débit; denominat iiium, cui festucam in laeso jactat, et sic ieso jactitur, et illum quem eredem appellat, similem Dominent ; et alteri m testis jurati dicere debent, quod in causam illius qui furtuna sua donavit, in cujus Ieso fistucam jactata est, ibidim mansit^ et ospites m aut amplius coUegisset et pavissit, et ospites illi m aut amplius de suscepcionem gracias egisset , et in beudo pultis manducasent et testes collegisset ; et sta omnia illi alii très testis jurati dicere debent, et de hoc quanto in mallum aut ante regem vel in légitime publici , qui accipit in Ieso furtunam ipsi ante regem aut in mallum legitimus pubiicum hoc est in mallubergo anteuda aut tuginus furtunam suam quod eredis apellavit publici coram homnibus fistucam in Ieso jactassit, hoc est viiii testimonia vel testis sta omnia debunt adfirmare.

[XLIV.] XLHJ. DE FELTORTUS QUI LEGE SALICA VIVENT.

Si quis servum aut anciila, cavallum vel quemlibet rem cum aiterum agnoverit, mittat eum in tercia manu, et ille, quod quem agnuscitur débet agramire et si intra Légère aut Carbonaria ambo manent , qui agnuscit , et cum quem agnuscitur in noctis xl placitum faciant , et ipsum placitum , quanti fuerint , qui cavallum ipsum aut vindederint, aut cambiaverunt , aut fortasse in solitudinem dedirunt, omnia intra placitum stum commoneantur, hoc est unusquisque cum negucialoribus alter aiterum admoniat. Et si quis comonitus fuerit et sunnis*non tenuerit et ad placitum venire distuUerit, tune ille qui cum eum neguciaverit mittat m testis, quomodo ei nonciassit, ut placitum venerit; alterius m, quod publici ab eum et doniter neguciassit. Sto si fecerit, exsuit se ad latronicium^. Ille qui non vinerit, super quem testes juraverunt, ille erit latro iilius qui agnuscit, precium reddat illis, secundum iegem conponat illi, qui res suas agnuscit. Sta omnia in illum mallum debent fieri ubi ille est gamailum super quem res illa primitus fuerit agnouta aut in tercia manum missa. Quod intra Légère aut Carbonaria ambo manent, cum quibus agnuscitur, in noctis lxxx lex sta costodiatur.