CHOIX
Extrait des Graiules annales latines de Saint-Denis Bibl. Mazaline, ms. 554 1° 23. Cf. Bibl. nation., latin 5949 a). — Naissance de r.ouis le Gros.
De natnntate Ludoi>ici Grossi. Jam antea, in cunctis ecclesiis regni, ad preces régis Francie Phili|)pi, continuate fuerant orationes dévote ut ipsi Deus concederet heredem raasculura, qui post ipsum in regno succederet. Quem et hoc anno in villa Parisiensi sibi peperit Berta, uxor sua, venerabilis regina. De cujus nativitate rex gavisus , cum ipsum sacro crismatc delibutum prccepisset nominare Ludovicum , mox per civitates faraosas regni sui direxit nuncios, qui ortum nol)ilissime et diu optate prolis nunciarent.
Donation de Louis, encore entant, à labbayc de Saint-Martin de Pontoise (1093-1094).
Quodam tempore, Ludovico puero, Philippi régis filio, in dorao Rogerii lilii Ermenberti jacente, super se etiam de pallie coopertorium habente , supervenil illic ïîenricus, sanctorum Martini et Gerrnani nionachus et pra^positus; quo supplicantc, Ludovicus puer dcdit Dec et sanctisconfessoribus, abbati ac nionachis, in Isara, subtus sanctum Germanum, unam aquae areain ad gurgustiuni pisciuni faciendum, istis audientibus : Philippo de Insula , Roberto de Bucunivillerio , Meingoto de Miliduno, Alberico Ternello de Pissiaco, Milone Falconario, Hugone de Clincheraora.
Autre donation du prince Louis à l'abbaye de Saint-Martin de Pontoise (1099-1100).
Domnus Theobaldus abbas ivit ad domniim Ludovicum , in domum Galterii Tirelli. Et dédit ei Ludovicus quidquid habebat in terra juxta Calceiam, id est omnes consuetudines, audientibus et videntibus his : Drogone, filio Valonis , Radulpho Delicato , Roberto Galvo, Vasone de Peinsiaco, Garino Bubone, Guidone Silvanectensi , etc.
Ive de Chartres approuve le décret rendu par Philippe P*" et son fils Louis, touchant l'expulsion des moines et la réintégration des chanoines de Notre-Dame de Poissi (16 aoiàt 1100).
In nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, amen. Notum esse volumus cunctis sanctae Ecclesiae fidelibus, tam praesentibus quam futuris, quod ego Yvo, Carnotensis humilis episcopus, assensu filii nostri Odonis archidiaconi et optirnatum nostrorum et venerabilis Francorura régis et filii sui Ludovici, institutum et laudabile decretum de ecclesia Pissiacensi, videlicet de justa expulsione monachorum et laudabili restitutione canonicorum , laudamus , volumus et confirmamus. Hujus vero nostrse confîrmationis et regii instituti destructores authoritate Dei et nostra excommunicamus. Ut autem hsec carta firma et stabilis per succedenlia tempera maneat, manu propria firmavi eam et manibus procerum nostrorum firmandam tradidi. S. Yvonis episcopi. S. Odonis archidiaconi. S. Ernaudi decani et Hilduini cantoris. S. Lerani subdecani. S. Goslini, prsepositi. S. Guillelmi archidiaconi. S. Guarini succentoris. S. Milonis archidiaconi. S. Helduini prsepositi. S. Fulconis archidiaconi. S. Anselmi prœpositi. S. Symonis archidiaconi. S. Rambaudi canonici. S. Hilberti de Gurzeis. Data a Vulgrino cancellario, XVII kal. septembris, régnante Philippo rege Francorum, anno ab incarnatione domini MG. indictione VIII.
Le prince Louis confirme , avec son père , une donation d'Hervé de la Ferté-Avrain à l'abbaye de Mici (1101).
In nomine sancte et individue Trinitatis. Ego Herveus qui beneficium domini mei Francorum régis Philippi , per concessionem seu largitionem ejusdem, divina permissione videre, possidere, quod et deditione predecessoris mei, videlicet Buchardi , legitimo etiam hereditatis jure , et quodam modo cognationis vinculo, per illius fdiam quam, ipso dante , in matrimonio mihi copulare festino, intercedente, habeo, in presentia domini mei prefati régis et optimatum ejus , tam presentibus quam futuris palam esse desidero qUandam consuetudinem, id est pastus duos, quos praedicti Buchardi servientes a monachis beati Maximini, in duabus ejusdem sancti festivilatibus rapaciter exigebant et quos idem Buchardus, pro animabus predecessorum suorura , sua quoque et parentum sive successorum suorum, adjectis etiam ex propria largitate elemosynarum muneribus, supx'adiclis monachis per manus domni Roberti abbalis pro Deo perdonavit;
unde el ipse scripturam aliam fieri precepit, quam propria roboratam manu niihi quoque ad firmandum contradidit; eandem me consuetudinem, id est, predictos pastus, quascumque adjeci elemosinas , ea que concessa fuerant henignitate concessisse , duos videlicet servos Ernulfum et Arnaldum. Idem preterea Buchardus redibitionem quandam, que pascuale vocatur, quod ex eorum et suorum hominum ovibus exigebatur, cum toto adtractu qui in ovilibus est, jam prefatis monachis redonavit, libéra eis ooncedens pasturalia, tara silvatica quam herbatica, eo videlicet tenore, ut sicut predicta consuetudo ad ejus usus accipiebatur, ad eorum usus similiter capiatur. Quia vero ejus servientes predictis monachis semel injuriam intulerant , pro illata injuria ipsos eisdem monachis decem solidos emendare coegit, audientibus et videntibus tam militibus quam servientibus suis, et liberam pasturara silve, sicut et fiebat, ovibus illorum concessit et non solum illorum, sed et hominum eorum pascuale donantiura. Et quoniam a predecessoribus suis très cotidie quadrigas in suis nemoribus de bosco mortuo ad opus coquine sive pistrini et eleraosine, iidem monachi possidebant , hoc ille cupicns majorare, quartam quoque de vivo bosco pcr|)etualiter concessit. Adjecit etiam ut ca]>icerius, ad usus monasterii, et elemosinarius ad usus elemosine, de eodem bosco vivo et mortuo, quantumcunque opus haberent, acciperent. Hec autem ut concessa et (lonala a predicto Buchardo sunt, in presentia ejusdem et militum seu servoruni suorum, mcis quoque militibus de Firmitate astantibus concessi , et cum illo firmavi , ita quoque nunc, j)er manum domni Christiani iriodo abbalis , coram predicto domino meo Francorum rege Philippo et curia présente, laudo , volo , concedo et roboro , el domino meo régi ad laudandum, volendum , concedendum et roborandum contrado. Ego vero rex Francorum Philippus I)ei gratia et Ludovicus ejus filius hanc présentera hujuscemodi largitionis cartulam manu nostra et nostri norainis karactere cl sigillo noslro iirniando corroboravinius et corroborando firrnavinius. Acluni Miciaco, anno incarnati Verbi MCI, anno vero regni nostri XLIII.
Louis VI annule les aliénations faites par les abbés de Fleuri au profit du maire et des habitants de Saint-Benoît-sur-Loire (1109).
In noraine sanctissimaî cl individure Trinilatis, amen, Ludovicus Dei gratia Francorum rex. Quoniam cuncta quae mundo fiunt vel fere vel penitus ex levitate raundana ad nichiluin dcduci cognoscuntur, dignum ac salis utile ducimus, ut ea sallera, quae nobis ipsis apud Deum ihesaurisaraus, ne penilus irrita fiant, literarura mémorise perpelualiler commendemus. Universis igitur sanclœ Dei Ecclesia^ cultoribus, tara posteris quam et prsesentibus , notnni iicri voluraus ac certura haberi quia Boso , lune lemporis venerabilis abbas Floriacensis, cum tota congregalione sibi coramissa, adiit praesentiam noslram , querimoniara cum fratribus faciens, quod ipsius praedecessores abbates bona sanclae Floriacensis Ecclesiœ cjuibusdam ejusdem loci hominil)us, fjuasi pro fedo dislribueranl : annonani videlicet pro mestivis, nummos pro solidatis dantes, census domoruni ac vinearura, et
ciiptionein vini eis rémittentes; burgenses etiam dominicos ecclesiae in tyrannide, et absque assensu capituli, praeftitis hominibus tribuentes, redditus villae, telonium videlicet, pedagium et audientias eis venundantes, talique modo bona ecclesiae dissipantes ut jam confratres inibi Dec famulantes cum clientulis suis vix, unde sustentarentur, haberent. Conquesti sunt etiam super majore ejusdem villae, qui malas consuetudines eis immittebat, servientes eorum et majores ceteraruni villarum sibi fide et hominio subjugabat, asinos etiam, qui annonas a molendinis monachorum distraherent, et suis inferrent, per totam villam dirigebal. Conquesti sunt quoque de fratre majoris qui eorum prata , et censum quarumdam vinearum, cum consuetudine vini, eis invitis, tenebat. Conquesti sunt etiam de Ansello clerico qui eorum très parochiales ecclesias emerat, et simoniace tenebat. Super iis omnibus postulaverunt nos prœdictus abbas et sui monachi ut eis consuleremus, et per regale praeceptum eorum abbatiam ita ordinaremus, ut in ea Deo servire valerent. Quorum petitionibus condescendentes, cum consilio optimatum nostrorum, decrevimus, et regali prœcepto in plenario capitulo coniirmavimus quatenus ecclesias, qua? injuste et simoniace venditae erant, abbas acciperet et, pro jure sancti Benedicti eas possideret. Exegimus prœterea a fratre majoris, Pagano nominato, quatenus prata et censum vinearum , et captionem vini domino suo abbati cum feodis familiae reddat, et hoc regali praecepto instruimus. Exegimus quoque a majore ut asinos a molendinis removeret, servientes et majores a vinculo fidei et hominii liberos perpetualiter dimitteret, abbati et monachis, sicut dominis suis fideliter per omnia deserviret, et hoc regali praecepto confirmavimus. Praecepimus autem abbati, regia authoritate , ut mestivas et solidatas atque festivitatum consuetudines , necnon et censum domorum et vinearum, cum captione vini et cetera omnia quae absque consilio capituli et regio consensu data aut venundata sunt, ad usus Ecclesiae retorqueat. Et hoc prohibemus ne ulterius, vel ipse vel posteri sui abbates, taies solidarios habeant vel constituant. Volumus etiam notum fieri quia majorem et fratrem ejus, cum tota proie matris eorum, nostri juris esse proclamabamus; pro amore autem Dei et anima patris nostri, eos ab ipsa proclamatione et calumnia absolutos Sancto Benedicto et ipsius monachis concessimus habendos , retenta tantummodo majoris fîlia , quam etiam continuo manumisiraus, tali videlicet tenore, ut si filius majoris absque legitimo haerede mortuus fuerit, et praedicta fîlia majoris in majoratu patris haereditario jure redire voluerit, cura suo marito lege sui patris sanctus Benedictus eam possideat. Actum Floriaco publiée in capitulo, anno incarnationis Dominicae MCIX, anno vero consecrationis nostrae I. S. Anselli tune dapiferi nostri. S. Willelmi ipsius fratris. S. Frogerii Catalaunensis. S. Wuidonis de Tri. S. Herluini. S. Bartholomaei. S. Nivai^di de Pissiaco. Stephanus cancellarius relegendo subscripsit.
Convention conclue par Aimon II, seigneur de Bourbon, avec Louis Vl et le prieur de Saint-Pourçaiu (1108-1109).
Cunctis sanctae Dei ecclesiae filiis, presentibus et futuris, hanc paginara
legentibus vel audientibus, volumus notilîcari sacramentum quod régi Francorum Lodovico et monachis Sancti Porciani fecit Haimo Burbonensis dominus et uxor ejus et filius ejus Archimbaudus, super abbatia Sancti Porciani et rébus ad eaïudem pertinentibus abbatiam. Supradictus Haimo, per raanuru régis Lodovici , Franconi tune temporis priori existenti ipsius ecclesiae et monachis juravit quod, in j^redicti sancti villa, nihil caperetneo in rébus ipsius ecclesia? regalibus, nec aliquis homo per suum mandatum. Quod si evenerit ut per suos ministros, eo nesciente, fiât, intra unum mensem quo |)rior i|)sius ecclesiic vel nuntius ipsius eum ex hoc admonuerit, (juod captum fuerit, reddet vel reddi faciet Hayrao aut œquivalens. Et hoc idem juravit ejus uxor et filius ejus Archimbaudus, unusquisque pro se, in perpetuo fideliter tenenduni, ad ulilitatem régis et ecclesia», sine malo ingenio. At si i|)se in denominati Sancti reijus (juamlibet consuetudinem habere voluerit, curiara régis adeat et quantum justo judicio sibi concessum fuerit, in eadem curia tantum accipiat, ita ut reliqua sicubi juravit in perpetuum teneat. Et ex hoc dédit obsides illos quorum nomina hic intitulantur : Giraudum de Partiniaco, Niceforum Bladinum de Cantclla, Galitanum , Odonem de Porta de Blot, Aambaudum de Germiniaco, Bernardum vicarium de Velpolio, Umbertum Toia, Bernardum de Donolio , Katardum Goral, Constantinum de Ericum, Giraudum Sapiolum, Archimbaudum de Marse et unumquemque de istis pro quingentis solidis; et Bernardum de Bociaco pro CGC. solidis; Aymonem, daj)iferum de Burbone , pro CGC. sol.; ^Yillelmum dapiferum de Molendinis pro CGC. sol. ; Guidonem de Balanava |)ro GCCG. sol.; Stephanum Pinguem pro CC. solid.; Bernardum de Bam ])ro CC. sol.; Raymondum de Colemdum pro CGC; Haymonem de Breures pro G. sol. ; Stephanum de Linerac pro CC. solid. ; Bernardum Belonio juvenem pro CC. solid.; Unibaudum vicarium de Murât pro CGC. sol.; Unibaudum de Germiniaco j)ro CCG. sol.; Umbaldum de Quercu pro G.; Galfridum Clavellum pro CGC. Et hi omnes juraverunt (juod si Aymo de Buri)one vel uxor ejus vel filius se super hac re perjuraverint, intra XIIII dies quibus quisque obses , quolibetmodo sciverit, in villam Sancti Porciani, sicuti capti, intrabunt et inde non exient nec inde se sup[)ortari facient, nisi régis vel ejus cui ipse jusserit absolutione, donec quod juraverinl reddant.
Lettre de Louis VI h Barthélemi de Breteuil (vers 1110).
Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, Bartholomeo de Britolio salutem. Inter te et dominum Willelmum, abbatem Beccensem, de querela que inter vos erat, dies cause fuit terminata apud Belvacum per nostram justiciam , tali pacto ut si oporteret contramandari causaui illam , tu abbati contraiiiandares per domnum Grimoldum raonachum , antequam exiret de Normannia pro isto negocio. Ai)bas Belvacum venit in c[uadam dominica pridie ante Cœnam, ubi tu cum abbate locutus fuisti; et cum tue voluntati nollet consenlire, ab eo recedens ilico per quemdam terminum contramandasti ei causam non convenienter, nec sicut ante nos et per nos statutum fuit. Presentavit autem se abbas in causam, ante nostram justiciam; verum
cum tu non affaisses, nec te pi^esentares, visum est omnibus qui affuerunt et nobis, quia abbas disratiocinaret suam querelam erga tuara personaui. Precepimus ergo ut Beccensis ecclesia et abbas teneat et possideat terram et mansionem unde fuit querela.
Louis VI abandonne au chapitre de Sainte-Croix d'Orléans des serfs qu'il revendiquait (1114).
In nomine sancte et individue Trinitatis, ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex. Notum fieri volo tam presentium quam futurorum prudentie quia adierunt celsitudinem nostram quidam homines nostri , in aurem nobis mittentes quatinus quosdam homines in terra sancte Crucis manentes et quos canonici in suos servos tenebant, ut nostros servos clamaremus et requireremus, quod ita et fecimus, approbare scilicet volentes quemdam Seguinum nomine et alium nomine Giraldum in servos nostros, ununi quia de ancilla nostra, alium quia de servo nostro natus fuisset. Quod cum, prout competens et necessarium esset, probari non posset, quidquid in eis clamabaraus , totum ecclesie Sancte Crucis, pro anima patris nostri bone memorie Philippi régis , antecessorumque nostrorum , pro nostra etiam anima, donavimus, quietum et liberum clamavimus, concedentes eos jure perpetuo Sancte Crucis servos, omnesque qui ex eis nati sunt sive nascentur, filios sive filias. Eorum autem qui jam nati erant hec sunt nomina. Filii Giraldi , Olricus et Raimbaudus; fdiae ejus, Hermengardis et Maria. Partiti etiam sumus et filios et filias Landrici fabri ad nostram partem, uxorera Rainaudi et Ducardum fratrem suum acci])ientes, sororem autem aliam Aremburgim nomine et alium fratrem Hubertum scilicet Groslinum, Sancte Cruci dimittentes. Quod ut inviolatum permaneat, slgillo corroborari nostro precepimus. Fuerunt ex nostra parte : Anselmus dapifer, Arluinus , Bartholomeus , Ingelbaudus, Hugo griarius, Paganus lilius Garini, Paganus frater episcopi , Gaudinus, Godefridus praepositus, Radulfus de Puncto, Gumbertus de Artenaio, Grimaldus homo dapiferi , Petrus filius Danielis. Ex canonicorum parte : Stephanus decanus et régis cancellarius, Seguinus cantor, Wlgrinus archidiaconus, Fulcherius archipresbyter, Philippus Sancti Aniani subdecanus , Jacobus frater ejus, Paganus de Vitriaco, Drogo, Petrus archipresbyter. Laici : Arrianus, Jordanus , Raimbaudus , Alcherus , Hugo de Scalis , Josfridus de Talpinosi, Rotbertus de Prevencheria, Durandus de iNIoreto. Actura, mense aprili, Aurelianis publiée, in capitulo Sancte Crucis, régnante Ludoviro rege anno VI.
Privilège pour les habitants de Sceaux en Gâtinais, sujets de l'abbaye de Saint-Maur (1119).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen. Utile ac pernecessarium est unicuique nostrum ex his que in hoc mundo sunt sibi ad tempus
a Deo collata, propter Omnipotentis honorificentiam, ecclesias in béate Dei Genitricis honore et meraoria et beatorum apostolorum Pelri et Pauli celerorumque sanclorum late per orbem constructas muneribus locuplelare. Pre ceteris itaque , post gloriosam Dei Genitricem , dignius beatum Petrum apostolum quoniam optimis donis debemus placare, et ipsius ecclesias, qui post Deum ligandi atque solvendi plenam peccaminura in Christo Ihesu optinet potestatem, divitiis honorifice ditare. Idcirco ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex , pro salute et remedio anime nostre, concedente et annuente Adélaideregina, uxorenostra, ecclesie beati Pctri Fossatcnsis atque monachis inibi Deo famulantibus , quamdam talliam quam exigebamus et accipiebainus in villa, que Seuga appellatur, In pago videlicet Wastinensi , ex toto dimittimus atque eidem ecclesie irnperpetuuMi habendani concedimus. Concedimus etiam atque firmamus ne in aliqua villaruni eidem ecclesie vel nos vel ministri vel successores nostri taillas aliquas ulterius accipiant vel exigere présumant. Hoc autem ne valeat oblivione deleri, scripto commendavimus, ne possit a posteris infringi, sigilli nostri auctoritate et nominis nostri karaclere subterfirmavimus. Et insuper addimus ut nemo nostrum hospitem abbatis placitet, nisi in ejus curia. Actum Parisius publiée, anno incarnati Verbi MCXVniI, regni nostri undecimo, Adélaidis regine V°.
Privilège en faveur du prieure et des habitants de Saint-Laurent des Orgerils, à Orléans (1119).
In nominc sancte et individue Trinitatis, amen. Quoniam, scriptura testante divina, honor régis judiciuni diligit; quod judicium ita intelligimus, ul bona discernainus a nialis cl niala devitcmus, bona vero seclemur, con- M'quens est ol valde congruum ut luijus censura judicii, et prius in nobis i|)sisac poslmodniii in aliis, conservelur a nobis, quatinus et malefacientes a suis ini])robitatil)us regia auctoritate reprimi et benefacientes in suis bonis volunlatibus regia niunilicentia debeant adjuvari. Quapropter novei"it lidelium, lani pi'csentium quani (uturorum, dcvolio quoniam ego Ludovicus, Dei gracia Francorum rex, voluntali et pelicioni donmi Odonis prioris ecclesie Sancte Marie de Karilale, quam specialiter diligo, obtemperans, donum quod eidem Sancte Marie de Karitate, tempore palris nostri (actum est, quodque idem pater noster laudasse et confirmasse ' ognoscitur, de monastefio videlicet beatissimi martyris Laurentii, quod Aurelianis juxta Ligerim situm est, cum omnibus que jam eidem loco data ^unt vel deinceps dabuntur, nos quoque laudamus et confirmamus, quatiiins a nulla seu presentium seu futurorum persona, bec regalia violari valeant instiluta. Pretcrea autem omnibus in burgo Sancti Laurencii quantumcumque dilalanilo et amplificando se extenderit, commanentibus , ixcepta dumtaxat strata publica, banc habere in eternum libertatem concedimus, ut nullus nobis in regno succedens, immo nullus humanitatis :irtatus in terris, cujuslibet conditionis vel exactionis aut illius etiam con- -uetudinis que vicaria dicitur, eos audeat molestare jugo , set omnes con- >noludines etjusticias, atque omnia forisfacta, a minimo usque ad maximum
nullus omnino alius, nisi fratres ibidem consistentes , accipiant et proprii eorum juris sit omnia talia accipere, emendare atque disponere. Providentes etiam quieti et paci eorum, constituimus atque precipimus ut si idem fratres, de domihus burgi sui, alicui homini censum debent, quando census ille de cujuslibet manu , ut assolet , in alterius manum venerit , vel si forte contigerit ut idem census ab aliquo superiore domino, per quamlibet occasionem , requisitus fuerit vel occupatus, nichil amplius omnino exigatur, nichil reddatur, nisi plani census summa, c|ue priori domino antea reddi consueverat. Villam quoque, Gometum nomine, quam pater noster, cuni suis habitatoribus eadem libertate donatis supradictis fratribus impendit, quam nimirum de proj)rio regali jure esse constat, excepta silva, nos quoque impendimus; de silva etiam quantum sibi suisque in eadem villa habitantibus o])us fuerit, in omnes usus concedimus. Ut autem hoc memorie lîrmiter traderetur, scripto commendavimus et sigilli nostri auctoritate et manus nostre impressione corroboravimus. Actum publiée Aurelianis , anno incarnati Verbi millesimo CXVIIII, regni nostri XI, adstantibus in palatio nostro [his c{u]orum cum signis subtitulata sunt nomina. S. Willelmi dapiferi. S. Gisleberti buticularii. S. [Hujgonis constabularii. S. Widonis camerarii. Huic etiam interfuerunt Hugo de Rua nova, Paganus filius Warini, Hugo griarius, Gaudo, Herluinus. Data per manum Stephani cancellarii.
Privilège en laveur de la villa de Boni , appartenant au prieuré de Saint-Martin de Bourges (1127).
In Ghristi nomine, ego Ludovicus, Dei gralia rex Francorum. Notuni tîeri volo cunctis fidelibus , tam futuris quam et instantibus , quod villam Beati Martini de Campis, Bituricensis monasterii, cjue Boiacus appellatur, liberam prorsus et quietam ab omnibus consuetudinibus in perpetuum esse concedimus; excepto cjuod si consuetudinarii homines nostri illuc perrexerint et remanserint, consuetudines nostras in eis accipiemus. Quod ne valeat oblivione deleri , scripto commendavimus et, ne possit a posteris infîrmari, sigilli nostri actoritate et nominis nostri karactere subterfirmavimus. Actum Bituricis publiée, anno incarnati Yerbi MCXXYII, regni nostri XX. Astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signum Stephani dapiferi. Signum Gisleberti buticularii. Signum Hugonis constabularii. Signum Alberici chamerarii imonoi^tw. Data per manum Stephani cancellarii.
Lettre de Louis VI à Paien Pépin (1129).
Ludovicus, Dei gratia Francorum i-ex, Pagano Pipino salutem et graciambonam. Quum mihi et meis et etiam Remensi archiepiscopo, Rainaldo, strenue ac fideliter servivisti, ejusdem archiepiscopi petitionibus ac tua; annuentes , tibi successoribusque tuis concedimus ac regina karissiraa
filiusque noster Philippus, nuperrime in regem unctus, ut ostium hactenus in rnuro civitatis , beneficio felicis memorie Radulfi ac predicti Rainaldi archicpiscoporum obtinuisti , deinceps libère et quiète obtineas, tam et tu quam et successores tui , ita videlicet ut a nulla persona tibi vel successoribus tuis aliqua contradictio, nullura impedimentum, nulla infestatio inferatur. Indignura est enim ut, quod a régie majestatis excellentia conceditur ac (irmatur, a quolibet infirmetur vel qualibet occasione disturbetur. Actum Remis, anno incarnati Verbi MCXXIX.
Partage des produits de la commune de Bruyères-sous-Laon et de Vorges entre Louis VI, Barthélemi, évêque de Laon, et Clairembaud du Marché (20 avril 1129).
In nomine sanctç et individuQ Trinitatis, ego Ludovicus , Dei gratia Francorum rex. Quia, human^ fragilitatis invalescente defectu, et vita brevis et meraoria labilis est, expedit literis mandari ea quç utilitas exigit diuturniore meraoria retineri. Notum igitur esse volumus, tam presentibus quam futuris, quia de viginli libris bonç monetç quas, pro pace a nobis eis instituta, homines de Brueriis et de Vorgia se nobis per singulos annos persolvere pe})igerunt, terciam partem nobis retinuimus, terciam quoque Bartholomeo e})iscopo et successoribus suis et terciam Clarembaldo et heredibus suis concessimus. Similiter et de placitis sive talliis quç, vel ad presens, ab hominibus qui in terris tallias debentibus manent persolvuntur, vel ab illis persolventur, qui in banc pacem veulent et in terris tallias debentibus manebunt, terciam partem nobis vendicamus et terciam episcopo et terciam Clarembaldo annuimus. Porro siquaalia incrementa et commoda in eadem pace accreverint, inter nos et e|)iscopum equaliter dividantur. Preterea, i)ro remedio animç nostrç, atque pro anima patris nostri et onmium predecessorum nostrorum , concessimus Bartolomeo episcopo, ut de his quQ ex hac pace in partem suam cèdent canonicis Laudunensis ecclesie, centum solidos Proveniensis monetç, in perpetuam elemosinam daret; et Beatrici , cognatç suç, uxori videlicet Clarenbaldi et fdio ejus, pro amore ipsius episcopi, dotalicium jus in Brueriis et Gharaco firmamus , sicut ei et fdio ejus, ego et fîlius noster Philippus rex consecratus , in manum reddimus. Quod ut firma stabilitate vigeret, hoc precepto firmari et testium subscriptione et sigilli nostri impressione roborari precepimus. Signum Ludovici régis. S. Adelaidis reginç. S. Philippi filii eorum, régis consecrati. S. Radulli comitis Viromannensis. S. Ludovici butellarii. S. Hugonis conestabuli. S. Albrici camerarii. Data Lauduni per manum Siraonis cancellarii, XII kalendas Mail.
Affranchissement de serfs et de serves du pays laonnais (1129).
Ego Ludovicus , Dei gracia rex Francorum , omnibus , tam presentibus quam futuris , notum fieri volumus quod homines isti sive mulieres , quo-
A. Ll'chaire. — Annales de Louis VI. 22
rum nomina subscribuntur, liberi servientes nostri sunt etlicentur ad clericatum sive miliciam et ad communionem, sine contradictione, possunt assumi. Ideoque, ne alicui vel in ipsis vel in res eorum manum mittere liceat, quoniam sub protectione regia sunt, imperii nostri auctoritate prohibemus. Masculi vero, exceptis clericis, militibus aut in communione manentibus,nisi morbovel senio graventur,expediciones nostras bannales debent, si submoniti fiunt, et si necesse fuerit, régie turris, ad expensas nostras, custodiam, que intra Laudunum sita est. Hec vero sunt nomina eorum : Rocia et duo filii ejus, Haymo et Bernardus et due filie ejusdem Helvidis et Hyberga, omnesque filii et filie eorum quos jam habuerant, vel qui in postmodum de eorum sanguine procreandi sunt; similiterdue sorores supradicte Rocie, Emelina et Berta et omnis eorum generacio; altéra quoque Rocia, mater Rainaldi, et cum ipsa Rainaldus Mardus, frater ejus, et sorores ejus; Haymon quoque de Lanericort; Iniorca soror illius, similiter Mascia, Robertus quoque et Aroldus et Frodo de Sarni, Bertha, filia Berte de Molinchat, Martinus de Crespi, Gilerius et due sorores ejus, Emelina et Rocia; Roial, filius Asceline, Algrinus et soror ejus Richeldis. Hii omnes cum suis generacionibus liber tatis liujus sunt participes. Quod ut firmura sit, sigilli nostri auctoritate, nominis quoque caractère firmavimus, astantibus in palatio nostro quorum nomina et signa sunt hec. S. Phlippi filii nostri. ipso anno in regem coronati. S. Ludovici buticularii. iS. Hugonisconstabularii. S. Albrici camerarii ? Dapifero nullo. Anno domini M. G. XXIX, regni autem nostri XXI. Datum per manum Symonis cancellarii.
Confirmation d'affranchissement (1129).
In nomine sanctae et individuœ Trinitatis. Ego Lodovicus, Dei gratia Francorum rex, omnibus tam praîsentibus quam futuris notum fieri volumus quatinus eam libertatem, quam Johannes Aurelianensis episcopus Gilae et heredibus ejus, quoniam homini Beati Pétri Puellaris nupserat, fecit et concessit, pro remedio animœ nostra; et antecessorum nostrorum , concedente Phili})po fîlio nostro, eodem anno in regem coronato, eisdem concedimus. Quod ne, per succedentia tempora, oblivione possit deleri aut a posteris nostris infîrmari, scripto commendavimus et sigilli nostri authoritate nominisque caractère firmavimus. Astantibus in palatio nostro quorum nomina et signa subtitulata habentur. S. Philippi , filii nostri. S. Ludovici buticularii. S. Hugonis constabularii. S. Alberici camerarii. Dapifero nullo. Anno incarnati Verbi MCXXIX, regni autem nostri XXI. Data per manum [monogr.) Simonis cancellarii.
Concession de foire au chapitre de Saint-Etienne de Dreux
Quoniam, inter cetera temporalia generationi et corruption! subjacentia, homo videtur a nobis res fluxa et fragilissima, inde rationabiliter a minori
conjicimus opéra ejus frequentius perire, quippe que videmus de die in diein, per temporis inconstanciam, ad nichilum devenire. Unde nos, incomnioditali inservientes, quedani huniana opéra memorie commendare decerniiiius scripte cedule notitia. Igitur Lodovicus, Dei gratia Francorum rex, notum fieri volo omnibus, tam clericis quam laicis, tam presentibus quam futuris, quod ego zelo memorie Dominice et caritatis ductus, ecclesie et canonicis Sancti Stephani Drocensis do et concedo , concedente uxore mea Adelicia et filio meo Phili])po, feriam quamdam quam per sex dies, videlicet ab ipso principio diei lune, usque ad princi])ium noctis qua discedente lux doniinica oritur, duret. Et certum temj)us in quo pretaxatam feriam statuant, pro voluntate sua eligant, et ad casdem consuetudines, que tenentui' in feria Aurelianis que est in mense martio; eo scilicct tenore, quod ego habeam predicte ferie reddituum medietatem. De ministris aulem predicte ferie, sic concedo et instituo. Concedo equidem quod tempore predicte ferie appropinquante, biduo vel triduo ante inicium ferie, prepositus et servientes mei in capitulum sancti Stepliani veniant et iijidem canonici inpresentiaruin ministros, quos ipsi canonici velint, ferie proficiant, qui electi a canonicis et instituti, raichi et canonicis, in ipso capitulo, fidelitatem jurent et faciant. Districto etiam omnibus hominibus nieis injungo et precipio, ne alicui venienti vel recedenti a feria noceant vel disturbare présumant, et idem precamur amicos nostros. Quicumque cnim alicui feriantium malefaceret, et rectum (sic, p. regiam) majcstatcm offenderet.
Rex in perpetuum vivat, regnoque fruatur; Munere qui tali Sanctum Stephanum veneratur, Obtentu cujus sibi lux, sibi pax tribuatur. Amen.
Donation de Louis VI , de la reine Adélaïde et de leurs fils à l'Hôpital de Saint-Jean de Jérusalem (1131).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen, Philippus, Dei gratia Francorum rex. Noverint univcrsi |)resentes |)ariter et futuri nos inspexisse cartam Ludovici , quondam régis Francorum , sub hac forma.
In nomine Domini Ihcsu Christi, ego Ludovicus, gracia Dei Francorum rex, et Adalaldis eadem gracia ejusdem regni regina, etfilius noster Ludovicus, in anno quo fuit rex creatus, et alii infantes nostri Henricus et Robcrtus nos simul in unum donamus Deo et sancto Johanni Baptiste et sancto Ilospitali de lerosolymis et fratribus ibidem Deo servientibus, presentibus et futuris, in archiei)iscopatu Senonensi, ecclesiam Sancti INIartini de Tellis et quatuor arpennos de terra, juxta ipsam ecclesiam, et donamus similiter favrum (juem habemus in foresta de Ota et duodecim carrucatas de terra cum pascuis et fenis et nemoribus que fuerint necessaria hominibus qui manserint in ipsa terra. Donamus iterum eidem sancto Hospitali molendinum quem habemus in Tellis, apud Fossamoram et Bernardum molneriuni et infantes ejus et terram ad faciendas domos ubi maneat ipse
molnerius, et unum arpentum de terra ad faciendum ortum , ante ipsum molendinum. Hanc donationem facimus Deo et jamdicto Hospitali, liberam et quietam, sicut nos eam liberam habemus, pro salute animarum nostrarum et pro animabus patrum et matrurn nostrarum, et pro anima Philippi filii nostri. Anno M. C. XXXIII ab incarnacione Domini, anno XXIII regni mei, anno I regni Ludovici filii nostri, in manu Raimundi de Palatio, servi Hospitalis lerosolymitani et Frederici et Bernardi de Palatio et Odonis de Locio , ad utilitatem omnium aliorum fratrum. Presentibus comité Radulpho de Perrona et Ludovico pincerna et Hugone constabulario et Hugone camerario et Hugone preposito Senonensi et Fulcone decano. Datum in domo sanctimonialium de Galmontes, per manum Simonis cancellarii. Signum régis [inonogr.).
Ut autem premissa perpétue stabilitatis robur obtineant, présentera cartam sigilli nostri auctoritate et regii nominis karactere inferius annotato confirmamus. Actum apud Sanctum Germanum in Lava, anno dominice incarnationis MGG octavo decimo, regni vero nostri quadragesirao, aistantibus in palatio nostro quorum nomina supposita sunt et signa. Dapifero nullo. Signum Guidonis buticularii. S. Bartholomei camerarii. S. Malhei constabularii. Data vacante [monogr.) cancellaria.
La Cour du roi reconnaît aux hommes de quelques seigneurs du Laonnais le droit de s'attacher à une domination étrangère (23 octobre 1132).
In nomine sancte et individue Trinitatis. Régis potestatis officium nos admonet et compellitut, quidquid per auctoritatis nostrorum antecessorum institutionem cognovimus, hoc tempore nostro fîrmum tenere decernamus. Ego Ludovicus, Francorum rex, quod comperire potui veraciter ab antecessoribus mais confirmatum esse, hoc etiam tempore nostro sancire disposui. Gontigit me venire Laudunura et, si qua ibi adversa et inter se contraria videbantur, illa sedata et pacificata stndui reddei'e. Relatum est michi quod domini et principes mansos tenantes homines de mansis mutabilibus suos esse volebant et nunquam a se recessuros et nulli alii se conjuncturos. Domini vero principales, quorum raentio facta est, mansos tenentes tune temporis, ad hoc laborabant, ut prius diximus, et meliorari ])artem nitebantur ut quotquot quisque haberet, eos ut suos teneret de mansis mutabilibus. Dominorum nomina mansos tenentium bec sunt : Drogo, abbas sancti Johannis, Robertus de Monteacuto , Odo de Abbatia, Glarembaldus de Foro, Bauduinus de Gonessia. Et ad hoc me promovere volebant ut sua jura meliora facerent, dicentes homines de mansis mutabilibus institutiones non congruas tenere, scilicet capitalia trium obolorum bone monete per annum domino suo reddere in festo sancti Remigii, et postea alii domino pro velle suo se reddere. Audiens itaque eoi'um petitiones , non consensi volonlati eorum; immo vero investigans cognovi aliter non removere bonum esse. Homines etenira, de quibus querela talis facta est, vociférantes ad me dixerunt se ab antecessoribus nostris hecjura tenuisse,
seque paratos esse légitime testimonio comprobare. Nolens utique antecessorura nostrorum instituta depravare , diem determinavi eis apud Silvanectum. Ad diem vero deterrainatum venientes, fîrma lege probaverunt veras tenuissc institutiones. In illa vero rei comprobatione et veritatis confîrraatione , su|)radicti domini mansos tenentes affuerunt; comprobatores et legis illius affirmatores taies fuerunt : Leonius Major, Nicholaus de Brueriis, Livardus decanus, Nicholaus de Gharaco, Gerardus de Vorgia. Nos autem eorundem hominum justitiam recognoscentes, ejusdem consuetudinis absolutioncm eis bénigne concessiraus et auctoritate regia confirmavimus. Et ut in |)osterum hoc ratum et inconcussum permaneat, scripto commendari , sigilli nostri auctoritate muniri nostrique nominis subtus scripto caractère corroborari precepimus. Actum Silvanectis, anno M. G. XXXII, decimo kalondas novembris, astanlibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. S. Bartholomei Laudunensis episcopi. S. Radulphi Viromandensis comitis, dapiferi nostri. S. Ludovici buticularii. S. Alberti Davolt. S. Theoderici Galerani. S. Ernulfi clerici. S. Bliardi cantoris. Data per manum Augrini cancellarii.
Règlement concernant les offices de trésorier, prévôt et hôtelier de Saint-Jean de Laon (1134).
In nomine sancte et individuc Trinitatis, amen, ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex , notum fieri volumus tam futuris quam instantibus qund ecclesie béate Marie et beati Johannis Laudunensis abbalie concedimus et auctoritate regia precipimus ut, post decessum Blihardi thesaurarii, Guidonis prepositi etBernardi, qui personatum et beneficium hospitarie a loci ipsius abbate tenet, alicui persone , nisi monacho, neque thesauraria, neque prepositura, neque prefatus hospitarie personatus aut beneficium donelur. Hoc autem facimus assensu abbatis et capituli. Quod ne valeat ol)livione deleri , scripto commendari precepimus et ne possit a posleris infirmari , sigilli nostri auctoritate et nominis nostri karactere subterfirmavimus. Actum publiée apud Moretum, anno incarnati Verbi MGXXXIV, regni nostri XXVII. Adstantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. S. Radul])hi Viromandorum comitis, da[>iferi nostri. S. Guillelrai buticularii. S. Hugonis camcrarii. Datum per manum Stephani cancellarii.
Privilège pour les habitants de Torfou (1108-1134).
In nomine sancte et individue Trinitatis, amen, ego Ludovicus, Dei gratia Francorum rex, notum fieri volo cunctis fidelibus , tam futuris quam et instantibus, quod hominibus qui in nemore, quod Tolfolium dicitur, hospilari volunt, ar})entum terre unum et alterius arpenti quartam partem tali ratione ad eos hospitandos concedimus ut unde annis singulis VI. denarios in censu et gallinas duas et avene sextaria II. nobis exsolvant. Hanc
etiam libertatem eis concedimus ut neque herbannum neque talliatara iribuant, neque in expeditionem neque in equitatum, nisi communi christianitatls submonitione, vadant neque corveiam tinbuant, neque per aliquem in terra nostra justiciabuntur, nisi per eum in cujus manu eos mittemus, nec etiam Stampis. Quod ne valeat oblivione deleri , scripto commendavimus, et ne possit a posteris infirmari, sigilli nostri auctoritate et nominis nostri karactere subterfirmavimus.
Mandement aux officiers royaux (1135).
Ludovicus, Dei gracia Francorum rex, famulis et ministerialibus nostris salutem. Omnibus vobis notum fîeri volumus quod fratribus de Cisterciis et omnibus ejusdem ordinis abl)atiis, pro amore Dei, perpetuo concessimus ne illi sive eorum famuli, quidquid emant vel vendant in tota terra nostra, peagium, teloneum seu aliquam consuetudinem douent, nec ab eis exigatur.
Acte relatif aux hôtes du prieuré de Juvisi. Règlement de la condition des aubains (1136).
In nomine sanctç et individu^ Trinitatis , amen, ego Ludovicus, Dei gracia in regem Francorum sublimatus , notum fieri volumus cunctis fidelibus, tam futuris quam instantibus, quod, pro remedio anime nostre et parentum nostrorum, talliam et consuetudines universas, quas in villa Givisiaci in hospitibus monachorum habebamus, domino et beato Martino et monachis ibidem Domino famulantibus in perpetuum prorsus dimisimus, tali siquidem lenore et pactione ut prior et monachi ejusdem loci, pro unoquoque hospite in predicta villa mansionem habente, nobis singulis annis in crastino festivitatis Sancti Remigii sextarium aveuQ I. perpetuo persolvant. Quod si tardi aut négligentes predicto die non solverint, famuli nostri legem illam que in predicta villa est consuetudinaria, a priore et monachis si voluerint, inde accipient. Preterea nobis et heredibus nostris in predicta villa retinuimus quod si quilibet homo albanus ibi morcU'^s fuerit, quicquid de rébus suis duorum aut trium legitiraorum virorum testimonio pro anima sua non dederit, nobis proprium remanebit. Item si aliquis de ejusdem ville hospitibus adversus priorem et monachos ita rebellis extiterit, ut pro eis exsequi justitiam non velit, si prior aut monachi preposito Montis Leherici clamorem inde fecerint, hospes ille a preposito nostro cogetur, ut priori et monachis justitiam exequatur. Et quicquid prior et monachi pro emendatione forisiacti illius accipient ab illo hospite, eisdem monachis et preposito nostro per médium erit commune. Preterire eciam non voluimus quod in hospitibus ejusdem ville griagium nostrum nobis retinuimus. Quod ne valeat oblivione deleri, scripto commendavimus et ne possit a posteris infirmari, sigilli nostri actoritate et nominis nostri karactere subterfirmavimus. Actum Parisius publiée, annuente Ludovico filio nostro, anno incarnati Verbi M. G.
XXXVI, regni nostri XXVIIII, Ludovico fîlio nostro in regem sublimato anno IIII. Astantibus in palatio nostro quorum nomina subtitulata sunt et signa. Signurn Radulfi Viromandorum comitis et dapiferi nostri. S. Willelmi buticularii. S. Hugonis constabularii. S. Hugonis chamerarii. Data per raanum Stephani [nwiwgr.) cancellarii.
