LA VIE ET LA MORT DES BONS RELIGIEUX
bien ses accusations sont mensongères. Voici, par exemple, Jean Raulin qui prit l'habit bénédictin à Cluny alors qu'il était déjà célèbre comme professeur de théologie à l'Université de Paris. Dans toutes les lettres qu'il écrivit pendant sa vie monastique, surtout dans une qu'il adressait à un abbé *, on sent le calme,
I. Rel. viri fr. Joann. Raulin... Epp. opus eximium (1^21), fol. 62" : Ad abbatem sancti Michaelis in Monte Tumba sub nomine cujusdam Pétri Pouchin... fol. G4 : « Quis dabit mihi pennas columbœ, et volabo, et requiescam, ut secura mens raea quasi jugeconvivium in Domino delecteturPQuibus omnibus fréquenter et iterum fréquenter animo revolutis paravi fugam, et duce domino meo maneo nunc in Gluniaca solitudine... Inverti probatissimos monachos, probatissimamque regulae observantiam, paululum laboravi longa terrarum spatia praetergrediens, et multam inveni requiem cum viris Deo deditis, quorum mihi vita admirabilis, quorum conversatio velul paradisi spéculum, Deo, angelis, et hominibus spectabilis. Ibi certe, pater, in crassitudine devotionis delectatur anima mea. Ibi ex operum sanctorum multitudine, quoo coram oculis perpendo, quasi ex adipe et pinguedine incrassatur, impinguatur, dilatatur anima mea, adeo ut consideratis ordinibus tanti monasterii, divinarum laudum pensata jucunda decoraque laudatione, regulari observantia, dbservataque mirum in modum disciplina in tanta fratrum multitudine, non remansit in me spiritus, nec auditu illud credidissem, nisi expérimenta illud comprobassem. Nunc enim mihi cella permodica paradisus est, nunc immensa paupertas divitiœ, hispida vestis purpureum vestimentum, nunc lectistemii» durissima, jejunia assidua et quotidiana, vigiliae grandes, assidui labores pro domino meo Jesu mihi deliciae sunt ». — Au Maître Joannes de Furno il écrit (fol. 72) : « Me ipsum considéra, qui jam veteranus, annosus, et senectuti vicinus sacratissimos religionis agones aggressus sum, delicatus a juventute, et délicate nutritus, nec tamen quicquam durum inveni : omnia mihi suavia sunt ; clausirum mihi non carcer, sed paradisus est. Sicca, si quae sunt, cibaria, aceto Domini continuo aspersa suavissimi gustus ; lectus ad latera durus, duriorem lectum Domini mei Jesu Ghristi mihi pra3sagiens moUissimus efïicitur ; vestis aspera ad carnem interiorem vcrmem excutit et mortificat, ne me mordeat in seternum, et
36 LA DOCTRINE DE LUTHER ET LA PAIX DE l'aME
la quiétude, le bonheur qu'il trouvait dans sa nouvelle vie, dans la stricte observance de la règle, dans les rapports avec ses confrères, qui eux aussi éprouvaient les mêmes sentiments. Rien qui trahisse le désespoir, ni même l'inquiétude ou l'angoisse. Bien loin de regretter le monde, il se trouvait enfin dans un port tranquille. Rien ne lui paraissait dur ; tout, même les obligations les plus pénibles, lui était doux et léger : (( Le cloître ne m'est pas une prison, mais un paradis... J'ai fait clairement l'expérience de la vérité de ces paroles du Seigneur : « Mon joug est doux et mon fardeau est léger. » Crois-moi ; jamais les plaisirs et les richesses du monde ne m'ont procuré les joies que j'éprouve maintenant dans la rigueur et la pauvreté de l'Ordre. C'est ici pour toujours le lieu de mon repos, j'y habiterai, puisque je l'ai choisi. » Lorsque après son entrée à Cluny, tourmenté pendant plusieurs mois
si quid occurrat asperum, nihil vereor, omnia enim possum in eo qui me confortât. Si inter iiaec et alia nos quasi senes, et levions pugnne hylarescimus, quid tu juvenis trépidas, vis sine légitime certamine coronari »? — Ailleurs (foi. 7/1), il écrit (magistro Ludovico Pinelle, sacrae theologiae doctori, regalis Navarraî supremo magistro) : « Sed ut scias, f rater, quoniam non solum diligentibus Deum, sed etiam his, qui ad eum diligendum se préparant, omnia cooperantur in bonum, quaî mundus odit... et pro quibus, dum me mundus tanquam suum occuparet, trepidabam timoré... milii deliciœ, mihi suavitas, mihi dulcedo sunt lectisternia videlicet dura, corporis habitus quamvis hirsutus, cibus aridus, vigiliae longa^, silentium assiduum, ita ut in his aperte comprehendam jugum domini levé, et onus meum levé... Et mihi crede, frater, si volueris : nunquam indeliciis, nunquam in divitiis mundi, nunquam ita délecta tus sum, dum adhuc florerem in seculo, sicut in asperitate et paupertate, religionis nunc complacet anima mea. Haec igitur requies mea in saeculum saeculi, hic habitabo, quoniam elegi eam ».