I. u Carere justitia originali ». Weim., IX
SqA la concupiscence invincible
Par suite de la privation de la justice originelle, la bride a été lâchée à la chair et à toutes ses puissances ; la concupiscence i^este comme punition après le baptême, en sorte que désormais la chair se révolte contre l'esprit, et la raison, qui auparavant accomplissait toujours avec facilité les commandements de Dieu, ne peut maintenant les « observer qu'avec difficulté^. » A la
I. Weim., IX, 76 (i5io-i5ii), in II Sentent., dist. Sa, sur ces mots de Pierre Lombard : « Sed licet remaneat » : Et ex hoc jam patet, quod peccatum originale non est ipsa concupiscentia seu fomes, quia non tota aboletur, sed tantum debilitatur, peccatum autem originale tolum aboletur . — « Quia et reaius ipsius solvitur » (P. Lombard) : Qui solus est et totum peccatum originale, prout reatus includit culpam, alias secus. Nam illa concupiscentia in carne est nihil aliud nisi inobedientia carnis ad spiritum, quœ de de se non est culpa, sed pœna, quia si esset aliquo modo culpa et non dimitti in baptismo diceretur. ininria fieret baptismo et gratiœ Dei. Igitur ante baptisma est ei annexa culpa et reatus tanquam pœnoe temporali, quœ omninu manet post baptismum, et non est mala nisi occasionaliter in quantum ratio contra eam sibi in pugnam pro pœna inobendientiœ primae relictam débet certare, ut quœ prius cum facilitate potuit Dei prœceptum in omnibus carne obediente sibi implere, nunc propter inobedientiam suam in pœnam cogiiur cum difficultate et in omnibus renitente carne implere. Sententia igitur Magistri non est tenenda, scilicet quod peccatum originale sit fomes, languor naturœ, tyrannus etc. Hœc enim omnia sunt carnis inobcdientis, furentis, indomitœ contra spiritum, quœ sic facta est ex ablations jnstitiœ originalis. Sicut si equus rupto freno sessore etiam invito rebellet et lasciviat, facit omnia, sicut est natura sua, si non assit frenum : ita et carni naturale est ita furere, nisi (dans l'édition : sed) per justitiam regeretur... — u DimittiLur concupiscentia carnis in baptismo » (Paroles de S* Augustin) : Ecce, ex his omnibus liquet, quod solum reatus solvitur. Unde ^'idetur Augustinus concupiscentiam dupliciter capere, primo prout includit culpam, et sic potest dici malum in carne, et sic forte Magister loquitur de peccato originali. Alio modo sumitur (dans l'édition : sinitur) cum exclusione culpœ. Et sic non est per se mala, sed est pœna
DE LA VÉRITÉ A l'erREUR SqS
fin de son exposition, Luther répète cette affirmation, qui est de la plus haute importance : « En soi, la concupiscence n'est pas (moralement) mauvaise, elle est seulement une peine, et accidentellement mauvaise en ce sens que si l'âme n'en triomphe pas et tombe dans le péché, c'est parce qu'elle a été inclinée et entraînée par elle )). Pour montrer plus clairement encore qu'elle n'est pas invincible, il cite un passage de saint PauU • (( C'est pourquoi l'Apôtre dit que la concupiscence ne peut nuire à ceux qui vivent en Jésus-Christ, puisque, une fois la peine remise, la concupiscence n'est pas un mal (moral), mais seulement un poids qui nous entraîne au mal 2. » Il affirme donc ici qu'avec la grâce du Christ on peut en triompher.
En i5i/i, dans ses Dictées sur le Psautier^, il regardait encore la concupiscence non comme le péché originel lui-même, mais comme un reste de ce péché. Mais, vers la fin de ces Leçons, c'est-à-dire, après le milieu de i5iZi, il est déjà sur le point d'émettre sa
tantum et per accidens mala, proiit anima non vincens eam peccat ex ejus inclinatione et pondère. Unde dicit Apostolus, quod concupiscentia non nocet his (qui) secundum Christum vivant, quia non est malum deleta calpa, sed tantum pondus et inclinatio ad malum, quam sic Deus esse volait in pœnam Adœ. Dupliciter itaque concupiscentia seu fomes dicitur malum : primo quia habet ipsum malum i, e. absentiam freni, quod estjustitia originalis ; secundo quia est occasio mali, i. e. peccati actualis. Sed ipsa neutrum illorum est, cum malum sit nihil », etc.