ARCHIVES CURIEUSES DE DOSCARES

\ll SIÈCLE 1 155

\ll siècle Reconnaissances >l<' Pierre Revel, de Bernard Liacans et Bonfils, son frère, qui déclarenl tenir de l'évèque '!<' Maguelonne les terres nommées dans la pièce el délimitées par leurs confronts. Parchemin.)

Petrus Revelli tenel ab episcopo unam peciam terre in quaesl area ipsius; que confrontatur ex circio (I) cum terra que l'uil Raimundi de Moiolano, ex aquilone cum terra Chaudulfî ; aliam peciam terre que esl in terminio de Petra el confrontatur ex vento 2 cum terra Bernardi Liacans, el excirciocum terra Chaudulfî : <'l duas pecias terre que sunl in termino «le Molleiras meianas; una earum confrontatur ex aquilone cum terra Bernardi Liacans el ex circio cum terra i ] »— i 1 1 — Bernardi ; alin vero confrontatur ex circio cum vineis Chaudulfî, ex vento cum terra Bernardi Liacans ; aliam peciam terre que dicitur de Costa el confrontatur ex vento «uni terra Bernardi Liacans, el ex circio cum terra Chaudulfî; aliam peciam terre que esl in loco qui dicitur A ride el confrontatur ex vento cum terra Bernardi Liacans, ex alia parte cum via que ducitur (sic ad garrigam; el vineam que est al Prailiiidl. el confrontatur ex corina •'! cum vinea Pétri Astruc, ex aquilone •■nui vinea Bernardi Liacans : el très |>c<i;i- vinearum que sunl in planterio Guidonenc, una earum confrontatur ex circio cum via qoa ilur ad Villam aovam 4 . el ex aquilone cum vinea Guillelmi Gauzmar : alie due pecie confronlantur cum via qua ilur ad Enlraigas el ex alia parte cum vinea Bernardi Liacans; el llll pecias vinearum que sunl in terminio del Cabanniz, el una earum

confronta tu r ex cirçio el ex aquilone çum vinea «le Maurella, el es vento cum Molleria ; alia pecia confrontatur ex corina cum vinea de Maurella, ex circio cum vinea Pétri Matfredi ; tercia pecia confrontatur ex vento cura vinea de Maurella, ex corina cum vinea Bernardi Liacans ; quarta vero confrontatur ex circio cum via qua itur in Valle (5) et ad Villam novam, et ex corina cum vinea Bernardi Liacans ; et totum hoc quod habemus el possidemus in villam de Exindrio (6).

Bernardus Liacans el Bonus Infans, f rater ej us, tenent ab epîscopo unam peciam terre que est in loco qui dicitur a la Peira, que confrontatur ex circio cum terra Pétri Revelli et ex vento cum terra Pétri Matfredi ; aliam peciam terre que est al Avide, et confrontatur ex circio cum terra Pétri Revelli, ex vento cum terra Poncii Rutile ; aliam peciam terre que est in loco qui dicitur Costa, el confrontatur ex circio cum terra Pétri Revelli, ex corina cum garriga ; el campum qui dicitur ad feudum, qui confrontatur ex vento cum terra Chaudulfi, et ex circio cum garriga ; aliam peciam terre que dicitur al camp cremat, et confrontatur ex vento cum terra Pétri de Exindrio, ex aquilonc cum via que ducil de Exindrio ad Villam novam ; ad Mollerias meianas très pecias terrarum, una earum confrontatur ex aquilone cum terra de Maurella, ex vento cum via que ducit in Valle ; secunda vero pecia confrontatur ex circio cum terra Pétri Revelli, ex aquilone cum terra Chaudulfi ; tercia autem pecia confrontatur ex circio cum terra Pétri Revelli et ex vento cum via (pie ducit in Valle ; aliam peciam terre, que es! subtus planterium Guidonehc ; et confrontatur ex vento cum Molleria, ex aquilone cum vinea Pétri Revelli ; aliam peciam terre, que est ad planterium de Salinis, et confrontatur ex corina cum Molleria, et ex vento similiter cum Molleria ; unam peciam vinee que dicitur ad planterium Guidonenc et confrontatur ex circio cum via qua itur in Valle, ex corina cum via que ducit ad Enlraigas; aliam vineam que dicitur ad Salinis, que confrontatur ex circio cum via que ducit in Valle, ex corina cum via qua itur ad Salinis : aliam peciam vinee cpie est in terminio de Cadenel, que confrontatur ex circio cum vinea Pontii Rutlc, ex corina cum vinea Pétri Revelli ; et in villam de Exindrio unum slare cum curte (7) et cum omnibus pertinentiis suis, quod confrontatur cum via qua itur ad Montem-

Al'l'l Mil. i S I 19

pessulanum, ex aquilone cum \ ia que ducil ad garrigam ; el alium stare cum curie el cura omnibus pertinenciis sui<. quod confronlal ii i- cum casalibus Poncii Revelli, el ex alia parte cum via qua itur .i.l garrigam : el unam aream que esl juxla \ iam qua itur in Valle ; el unam olivedam que esl de Manso : el confrontatur ex una parte eum stare noslri ipsius, el ex alia parle cum viam sic) que ducil in Valle : el unum casale quod confrontatur «•mu via que ducil ad Villam no va m, el ex circio cum stare Viaderii, el alium casale quod confrontatur cum parranela 8 Pontii Revelli, ex vento cum parraneta ( îuillelmi Salnerii.

l Nord-ouest — 2J L'autan, sud. — (3) Le couchant. — (4) Villeneuvees-Haguelonne (Hérault). — 5) Mireval (Hérault). —(6 Lattes, canton de Montpellier Hérault).— 7 Demeure avec cour. — < xi l'arrana. terre occupée par un seul tenancier, el aussi jardin. Ici petil jardin probablement.

Juillet 1192. — Guilhem VIII, seigneur de Montpellier el (ils de dame

Mathilde Duchesse, doi el cède à titre de vente à Jean Peiss ier sa

maison de Pullaria avec la table qui s'y trouve devant, moyennant 300 sous Melgoriens une fois payés el 7 livres Melgoriennes pour le droit d'usage payables chaque année à la Saint-Michel.

D'après une transcription de l'acte Faite le 13 septembre 1248; laquelle

transcription avail été accordée par le bayle de Montpellier, le 3 septembre

précédent, à la demande de Pierre de Sainte-Marie, procureur de Pierre,

prieur de Notre-Dame, prétendant que l'usage appartenait à «elle église.

--mal. Parchemin.

Nolumsil omnibus accuncl isindubitatumquodPetrusde Sancta Maria, procuralor domini Pétri, prioris ecclesie Sancte Ma rie](l).

essil ad curiam Montispessulani, coram Guillermo Ademari,

ricebaiulo curie supradicte, supplicans talent curie qua tenu s

reddetur sibi Petro de Sancta Maria quoddam instrumentum de

originali ad diclam ecclesiam, quod scripseral Johannes Lau-

reniii. quondara Montispessulani notarius, quod esl bull[atum de bulla plumbea Montispe ssulani domini, quod esl «le quodam stari de Pullaria el de quadam tabula; quod -lare el tabulant cessil el

.•ni feudum dedil j W. Montispessulani, filius quondam Matildis Duccisse, Johanni Peissonerio. lu quo stari el tabula Johannes Peissonerii voluit solvi W. Montispessulani silii cl succcssoribu- -m~ annuatim septem libras Melgor. prousatico. Quod usaticum dictus [Petrus «le Santa Maria dixil ad] ecclesiam predictara pertinere. Quapropter prefatus Wus (?) Ademari, vicebaiulus curie Montispessulani,

audi et viso dicto instrumento, causa cognita, et diligenti

consilio habito, présente quoque et volente Johanne....,....predictum instrumentum suum esse,voluit et precepit michi Guiraldode

Porta, notario, ut de dicto scriberem et transcriptum et

confectum prefato Petro de Sancta Maria, procuratori dicte ecclesie, redderem. Cui instrumento auctoritatem et contirmationem prestitit memoratus subbaiulus. Testes su ni Petrus Melgoires, Brun de Sancto Flore, Petrus de Fontainis, U. de Sancto Gùillermo clericus, el predictus J. de Latis, et ego dictus Guiraldus de Porta notarius, qui mandato dicti subbaiuli hec scripsi anno Dominice incarnationis millesimo ducentesimo quadragesimo ^octavo I . tercio nonas septembris ; et dictura instrumentum de dicto accapto transtuli in hac caria, cujus ténor hic est :

In nomine Domini. Anno ejusdem incarnationis millesimo centesimo nonagesimo secundo, raensejulii, Ego Guillermus, Dei gratia Montispessulani dominus, filius quondam domine Mathildis Duccisse, per me et per omnes successores méos bona fide et sine omni dolo eu m haccartadono,tradoetin perpetuum concedo jure accapiti tibi Johanni Peissonerio et luis et quibus dimiseritis seu concesseritis ad oinnes voluntalcs vestras faciendasad dandum, vendendum. impignorandum, exceptis sanctis, clericis et militibus, cum consilio tamen meo et successorum meorum, scilicet totum illud estare meum de Pullaria, et tabulam que est ante ipsum stare, cum introitiluis et exitibus cl suis omnibus pertinentes. Quod confrontatur a circio cum macello Montispessulani, ante eum via que transit de Peissonaria ad macellum, et ex vento cum tabulis, quarum una est heredum quondam Aimerici Tallatoris, altéra Gerbaldi et tercia Pontii de Ahura, el ex aquilone cum operatorio W Adalguerii et fratrum suorum, et cum operatoriis Lanberti Berengarii et Guillermi Atbrandi et cum operatoriis Guillermi Titlandi cannabacerii. Propter hanc autem donationem et traditionem predictam, dedisti

IPPBND1 1"»1

michi trescentos sol. Mcdg. quos bcne de le ha bu i pro accapte ; el in unoquoque anno ad festum sancti Michelis dabitis inde tu ti lui michi el successoribus meis scplem libras Melg. pro usatico.Et hoc supradictum estare el labulam cum introitibus el exitibus el >uis omnibus pertinentiis faciemus te el tuos ego el mei successores semper habere el tenere quiète el ;il> omni contradicente modis omnibus defenderaus ; el ;ul majorem cautelam presentem paginam impositione bulle mec corroborari precipio. Testes sunl Raimundus Ratoira presbiter, Raimundus Lanberti major, Guillermus Titlandi, Pontius de Monte Arbedone, Guillermus de Moule Arbedone, Guillermus Tropassen, Bernardus Bega el Stephanus «le Candejanicis, el Johannes Laurentii, aotarius, qui hec scripsit.

Post hec eodem anno et die quo supra, dictum esl michi Guiraldo «le Porta ul dictum instrumçntum transcriberem sicul prescriptum est, ego dictus Guiraldus de Porta presentem cartam cum dicto originali instrumento diligenter perscrutatus fui el subscripsi el -ii^m 1 1 m iiieuin apposui, el hoc perscrutinium feci cura Johanne de Boscho el Johanne Girardi publicis Montispessulani aotariis, el signum meum hic apposui anno Dominice [ncarnationis millesimo ducentesimo quadragesimo octavo, i<lus septembris. Ego Johannes ( îirardi, aotarius, perscrutinio hujus presentis translati sive transcripli una cum predictis duobus aotariis interfui el hic subscripsi el signum meum ;• j » pu »— 1 1 i . Perscrutinio hujus presentis transcripli simul cum predictis aotariis ego Johannes «le Boscho, aotarius, interfui el hic subscripsi el meum signum apposui.

(I Notre-Dame-des-Tables, Montpellier. — (2 La transcription porte la

date du 13 septembre 1248. D'autre part, la charte esl tout entière delà mê

main La demande H la transcription appartiennent donc à la même année. De là I (M favo qui a été suppléé.

452 MÉLANGES DE LITTÉRATURE ET l/niSTOIRE RELIGIEUSES

30 novembre 1337. — Testament de dame Guillerme, femme de Pierre de Libra, qui élit sa sépulture au cimetière Saint-Barthélémy de Montpellier, et fait entre autres legs, une donation on faveur de l'hôpital Notre-Dame de Montpellier. (Original. Parchemin.)

Quoniam nichil est morte certius et nichil incertius ora mortis, igitur in Dei nomine, anxio Incarnationis ejusdem millésime- dueenlesimo trieesimo septimo, pridie kls. decembris, ego Guillerma, uxor Pétri de Libra, parrochiani eeelesie Sancte Marie Vallis francisque, existens in mea bona et sana memoria, licet divina dispositione delinear egritudine, sic meum condo, ordino seu facio lest ament uni sive ultimam vol un ta le m meam. In primis eligo meo corpori sepulturam in cymiterio eeelesie Beati Bartholomei de Montepessulano; el accipio de bonis meis in remissionem meorum peccatorum ducentos solidos Turonen., quos lego hospitali Béate Marie de Montepessulano. — Ilem, lego candele eeelesie supradicte Béate Marie Vallis francisque quinque solidos Bernaden (1) et capellano ejusdem eeelesie duos solidos, et clerico ejusdem eeelesie sex denarios Bernaden. Petro ciel Saltet, Baymundo et Bernardo, meis fratribus, cuique lego jure institulionis quinque solidos Bernaden. Omnia alia bona mea et jura, ubicumque sint, lego meis infantibus, scilicet meis filiabus, ipsas mihi heredes instituent. Tamen si dicte mee filie decesserint absque legitimis heredibus, quas miclii heredes institui equis porcionibus, substituo eisindictis bonis dictos fratres meos et dominum Johannem, patrem meum. equis partibus, cassans et penitus annullans omiic tes tamen tu m seu ultimam voluntalem, si quod vel quam ante hoc testanientum presens feceram, condideram aut ordinaveram ; nam hoesolum testanientum sempervolo vires habere et non aliud. Gadiatores meos volo esse ac deprecor Petrum Folgras, dicti hospitalis fratrem, et Pelruin de Collo, sacerdotes. Hoc est meum testanientum seu ultiniam volunlatem meam, quod vel quam laudo, aprobo el confirmo <m modis omnibus perpetuo volo valere ; et si non valet jure testa-

AITKMHi I ~

menti, \<>lo quod valeal jure codicilloruni, vel epistole, aul alterius cujuslibel ultime voluntalis. Testes hits omnibus supradictis voccati specialiler el rogati fuerunl ;i dicta testatrice, scilicel Petrus de Collo sacerdos, Bernardus Pellicerii, Guillermus Raymundi clericus, Petrus Catalani, Jacobùs de Boissio diaconus, Guillermus Meiani, el Petrus <\c Plessano, publicus Montispessulani notarius, qui rogatus a dicta Guillerraa testatrice hec omnia scripsil suprailicla.

(Ij Monnaie des barons.

I* juin 1249. - Transaction survenue entre Rostagnel d'Assas el Bermond de Sauve, tuteur des enfants de Rostan d'Assas, au sujet du partage de leurs biens. — Kola: Château d'Assas avec sa tour. Servage. (Original. Parchemin.

ntroversia vertebatur inter Rostagnetum de Arsacio 1 , nepotfui domini Rostagni il<- Arsacio scilicel lilii lilii avi, ex una parte, el Bermundum de Salve 2 . tutorem liberorum dicti Rostagni de Arsacio avi dicti Rostagni, scilicel Armani, Beatricis, Sybynde, el Marie, el Seragundis, Ermessendam, uxorem « 1 ï < * 1 i Rostagni quondam, Bliam Raimundi <1<- Serverio 3), ex altéra, super hereditate el bonis el juribus que fuerunl quondam dicti Rostagni. Asserebal diclus Rostagnetus patrem suura Rostagnura quondam fuisse légitime emancipatum ;i dicto Rostagno avo suo coram Ber., Dei

gratîa Magalonensi episcopo I quondi -I comité Melgoriensi 5 .

el domino Mentisferrandi 6 : el posl emancipacionem légitime factam, proponebal dicto Rostagno, |>;ihi suo, quondam a dicto Restagno, ;i\n suo, donationem factam fuisse inter \i\<>- omnium bonorum el juriura que dictus Rostagnus habebal vel habere debeli.il apud castrum de Arsacio, scilicel lotum stare suum quod habebal in castra <l<' Arsacio «uni turri, el fortiis, el domibus, el hedifîciis. el tolum honorem el < <i n ni;i jura corporalia <•! incorporalia que habebal in toto castra seu villa de Arsacio <'i in barrio

l.">4 MÉLANGES DE LITTÉRATURE ET D HISTOIRE RELIGIEUSES

ejusdem castri, et in hominibus el feminis ejusdem castri el ville el totum directum seu dominationem el oraniajura quehabebal in villa Sancti Vincencii (7) et de Pradis {H}, cum omnibus pertinences de Pradis; el confessus fuit Rostagnum, patrem suuro; proavum istius Rostagni, donasse Rostagno, pal ri dicti Rostagneti, supradicta. Asserebat etiam dictum Rostagnum, avum suum, donasse post emancipacionem legittimc factam dicto Rostagno quondam patri suo, omnia jura que ipsi competebant in octavis mansi de Malestar (9), vel in ipso manso, el quicquid juris habebal in cupis (10) et in sestairalatico (11) Montispessulani sine aliqua retencione. Asserebat eliam dictus Rostagnetus heredem dicli avi sui debere constituere dotem, scilicet quinque milia sol. Melgor., quod habuerat dictus Rostagnus avus in dotem cum Guillelma, filia Guillelmi de Piniano (12), avia ipsius Rostagneti, matre quondam Rostagni patris sui, et illud residuum dotis quod remanebat ad solvendum de dote Marie, matris sue. Super quibus omnibus et singulis supradictis dictus Rostagnus instrumenta publica producebat.

Econtra pars dicti Rermundi, tutoris dictorum liberorum, et dicta Ermessendis proponebant dictas donationes factas dicto Rostagno, patri dicti Rostagneti quondam, non valere, eo quod dicte donationes excedebant summam legittimam quingentorum aureorum et ita erant inmense, et sine insinuatione facte, et quia dicte donationes inofficiose erant, et asserebant dictum Rostagnum in testamento seu ultima voluntate condidisse, et dictum Armannum, fdium dicli Rostagni, ipsum Rostagnum in dicto testamento seu ultima voluntate heredem inslituisse et sic proponebat omnia que ad dictum Rostagnum perlinebant ad ipsum Armannum heredem institutum pertinere debere. Asserebant etiam Rostagnum, patrem dicti Rostagni, legasse in suo testamento mille solidos Melgor. dicto Rostagno patri suo, et domina m Svbvndam, fdiam quondam dicti Rostagniani, donasse et cessisse eidem Rostagno patri suo, avo dicti Rostagneti, jus quod sibi competebat in bonis maternis ; et ideo hec omnia proponebant ad dictum Armannum heredem pertinere ; et dicta Ermessendis dieebal se habere in bonis dicti Rostagni mille solidos Melgor. ex causa dotis et duo milia solid. Melgor. jure legali.

Mil NOIl I S !•>•>

I \ adverso replicabal alia pars diclum Lestamenlum non valere eo quod ipse Rostagnelus, nepos; el dicta Sybynda lili;i dicti Rostagni, fueranl in dicto Lestamento, el propterea proponebanl se non teneri ad collationem faciendam si vellel succedere... aliiliberis, eo quod omnia Roslagnus, paler suus, lilins dicti Rosla gni, avi ipsius Rostagneti, habueral ex donatione -il>i lacta inler

randera diligenti habito traclatu inter amicos, el ul parcerenl laboribus partium ri expensis, mediantibus conmunibus amicis, scilicel Berlrando de Arsacio, el P. AJtardo, cl Nicholao de Sancto Nicholao, el Deodato Fabri, assidente eis Ber. de Geolanno '. reclore ecclesie Sancli Marcelli 13 . in modum infrascriptum convenerunt, scilicel :

Quod stare totum castri «le Arsacio, cum turri, forciis, cl domibusel bedifîciis, el lotus honor el omnia jura corporalia el incorporalia, que habebal dictus Rostagnus avus, vel habueral pater — 1 1 1 1 • — in Loto caslro scu villa de Arsacio, cl in barrio ejusdem castri, cl in hominibus ci feminis ejusdem <-<i>t ri cl ville, cl medietas vinearum el terrarum, cl quartorum cl usaticorum cl censuum, que sunl extra villam cl caslruro de Arsacio in parrochia Sancti

Marcialis de Arsacio, el jurisdiclio, merum cl mixtum

ymperium, que habebal dictus Rostagnus vel habueral pater suus in Loto dicto caslro, -eu barrio, -eu villa cl in pertinences ejusdem caslri, sinl cl pertineanl plenojure ipsius Rostagneti ci ml ipsum Rostagnetum ; cl quicquid dictus Rostagnus, avus, habebat, vel habueral pater suus in octavis mansi del Malestar, cl in ipso manso, ci in cupis cl sestairalatico Montispessulani, sinl ipsius Roslagneli el ad ipsum pertineanl plenojure; cl dominium ville Sancli Vincencii cl de Pradis, cl dominium castri de Teirano 1 1 I sinl i|>-iu- Rostagneti el ad ipsum pertineanl plenojure.

Item, convenerunl quod totum ferire [15) dicti s ta ris de Arsacio el ayzine sinl ipsius Rostagneti ej ad ipsum pertineanl plenojure, exceptis pannis, culcitris, linteaminibus el vestibus que omnia dicta domina Ermessendis possil habere illi>- pannos quos voluerit, cl quod dictus Roslagnelus habeal perpetuo jus servitutis ad opus siaris supradicti, quod possil al ignare se cum una bestia in nemore de Restenglens I6j ad cognitionem Bertrandi Gaucelmi

MELANGES DE LITTEKATUHE ET I) HISTOIRE KEUGIE1 -I -

el Ber. Descar; et dictus Bermundus tutor dictorum liberorum noininc eorumdem liberorum, ex causa hujus compositionis el transactionis, dédit, cessit et solvit et penitus desemparavit eidem Rostagneto, presenti et stipulanti, quicquid juris predicti liberi habebant in omnibus et singulis supradictis aliquo jure vel aliqua ratione ; et promisit per stipulationem sub obligatione omnium bonorum suorum et dictorum liberorum et sub pena centum librarum Melgor. se faclurum et curaturum quod dicti liberi cum ad etalem puberem pervenerint, istam compositionem et transactionem laudabunt, approbabunt et confirmabunt, et cum inslrumento publico ad cognitionem jurisperiti faciendo dabunt, cèdent et penitus desemparabunt ipsi Rostagneto quicquid juris habebant vel habere debebant in omnibus et singulis supradictis cum sacramenti impositione, et promittent quod nichil fecerint vel dixerint quominus dacio et cessio que fiet ab eis perpétuant obtineant firmitatem ; et dictus tutor solvit et remisit et penitus desemparavit dicto Rostagneto ex causa hujus compositionis et transactionis omne jus et omnes actiones que competebant predictis liberis occasione mille solidorum relictorum a pâtre suo dicto Rostagno avo, et occasione mille solidorum Melgor. dalorum a dicta Sybynda eidem ave; et pro predictis omnibus complendis et actentendis fuerunt fidejussores pro predicto Bermundo, lutore, Raimundus de Serverio, et Berengarius Gandalmat, et Gualart de Monteferrerio(17), et Ermessens, uxor quondam dicti Rostagni ; qui predicti omnes et singuli in solidum promiserunt per stipulationem, sub obligatione bonorum suorum et sub pena predicta, se facturos et curaturos quod predicti liberi omnia predicta et singula atendent et complebunt et perpetuo observabunt ; et renunciaverunt constitution! de duobus reis et epistole divi Adriani, et dicta Ermessens ex certa sciencia Vellcryano et legi dicenti : Principalem debitorem prius esse conveniendum quam intercessores : et dicta domina Ermessendis dédit, cessit et solvit et penitus derelinquit quicquid juris habebat in predictis omnibus et singulis sive jure dotis, sive ypothecarum, seu legati, seu ex alia quacumque causa ; et pactum expressum de non petendo aliquid ab ipso Rostagneto eidem Rostagneto fecit, présente R° de Serverio, pâtre ejus, consent iente, quod idem Rus cognovit, promiltens per stipulationem sub obliga-