‹ Maldonat et l'Université de Paris au XVIe siècleChapitre 182 sur 198 · DE JÉSUS · texte numérisé non relu

DE JÉSUS

Charles, par la grâce de Dieu» roy de France. A nos âmes et feauk les gens tenans nostre court de parlement à Paris, salut et dilection.

Nos chers et bien amez , les religieux prebstres et escholiers de la Compagnie et Société du nom de Jésus, nous ont faict dire et remonstrer qu'ils nous ont cy-devant présenté requeste tendant à fin de procéder k l'emologation (sic) de l'institution dudit Ordre et Société avec le titre de ladite Compagnie selon qu'elle a esté receue es pays d'Italie , Allemaigne , Espaigne , et autres endroits , et mesme qu'elle a esté approuvée du Saint-Stége apostolique , et recogneue pour telle par le dernier concile de Trente , et que combien que feuz nos très-honorex seigneurs, père et frère et Nous, Nous ayons par plusieurs nos lettres patentes faict sur ce entendre nostre intention, néantmoins soubs ombre des oppositions formées par la Faculté de Théologie de nostre ville de Paris , Ordres des mendians et autres, vous avez faict reffus

PIÈCES lUSTlPIGATIVES. 549

d'emologudr lenrdite Institution, quant au titre d'Ordre et Société» de sorte que par ce moyen leur est osté la principale faculté de près* cher, estre promeus es degrés de ladite Faculté de Théologie et Tirre en ensemhle es villes de nostre royaume snyvant leut- dite institution :

Nous suppliansque nostre bon plaisir soit à oe qu'ils puissent résider en ce royaume avec mesmes franchises , pouvoir et facultés qu'ils ont suyvant leur dite institution, nostre bon plaisir soit mettre en considération le fruict qui est venu es autres endroicts où ils ont esté receus , et leur accorder qu'ils puissent résider, demeurer et se habituer en nostre dict royaume » pour y vivre et s'assembler Selon que par leur reigle leur est ordonné et commandé^ et sur ce leur pourvoir la mesme de nostre grâce et remède convenable.

Pour ce est-il que Nous, considérant les bonnes et' raisonnables considérations qui ont meu nosdits feus seigneurs père et frère et Nous de les recevoir en cestuy nostre royaume, et combien de fruict ils ont faict et peuvent faire à* l'advenir en preschant et instituant la jeunesse, selon qu'il leur est ordonné par leur dite institution, mesme en ce temps auquel plusieurs de nos sujets se sont desvoyes de la religion catholique, et que tant plus il y aura des collèges et des assemblées de si dévots personnages, que ceux qui jusques icy sont venus en nostre- .dict royaume dudict Ordre et Compagnie, et tant plus nous devons espérer de fruict de leurs (prédications, institution et vie exemplaire.

A ces causes et autres bonnes, grandes et raisonnables considérations à ce Nous mouvans, Nous mandons, commandons et enjoignons trèsexpressément par ces présentes que vous ayes à procéder à l'entière Térification et emologation de l'institution dudict Ordre , et en ce faisant leur permettre qu'ils puissent retenir ledict titre de la (Compagnie et Société de Jésus, d'ériger et avoir maisons, collèges et églises en nostre dict royaume , prescher la paroUe de Dieu et administrer les sacrements, d'instruire et enseigner ceux qui les vouldront ouyr , et généralement joyr de leurs privilèges en liberté suyvant ce qui leur a esté accordé par le Saint-Siège apostolique, sans qu'ils soient en cela empesches soubs ombre desdictes oppositions. Et où vous feries encore difficulté de procéder , envoyés Nous par deçà les causes et raisons de vostre refftis et difficulté avec les plaidoyes et arrest sur ce intervenus, et autres pièces touchant et concernant ledict affaire ; pour, le tout par Nous veu et entendu , y estre pourveo ainsi qu'il appartiendra par

8W MAUHMUT,

nifon. Car td est noslre plaisir. Nonobstant ijoelooiiqnes lettres, slatota, restrictions , mandemens ou defiense à ce oontraire.

Donné à Bayonne le i*' jour de juillet, Tan de grâce 1565* et de nottre règne le'cinquième.

Par leroy en son conseil,

Da Làumra».

Vffl. — Page 166.

EXTRAITS DU LIVKE DE CARVAJAL : DE RESTITtTA THEOLOGU.

Lkctori.

.. Crediderim me de te fore bene meritum si, autore Christo, in campom yers thedogise te adduxero. Vides enim in quot labyrinthoa nonnulli theologi indderint, sive quia aliquando.inutilibus » anxiis et curio^is quaBStionibus iramorantur, sive quia regulis sopbisticis ad barbaram incudem fabrefactis magnam partem œdificii theologici metientes, divinam sapientiam insulsis ineruditisque centbnibus con* taminant. Vides rursus alios e regione stanteSi qui dialecticam, physicam et metaphysicam vix degostarunt , et tamen tam delicato palalo sunt pnediti, utnibil légère dignentur, quod Giceronianaœ phrasin non redoleat. Quo fit ut multa sœpe contemnant quas sunt documenta salutis. Nos ergo ut utrosque ad Ghristum ducamus, in quo thesauri Tene sapienti» ac scientia sunt absoonditi , graves et salubres sententias disputare curabimus , negotiumque theologicùm a barbarie et laqueis sophisttcis pro Tirili repoiigabimns. Quod quia ad aequilibrium ▼ens dialecticœ pensitare optamus, satagemus ne inermem theologiam tibi tradamus, qualem forte quidam ooryph»i dedere. Et quanquam opto banc disdplinam scribere galeatam dypeatamque, non tamen ex animi roei sententia succederet , si eam tibi darem sbphisticam aut rixosara, in qua nullus est disputandi finis, nullaque Tcritatis certa indagatio : niminm enim dtercando amittitur Teritas. Non hœc dioo quod de me tam magnifiée senttam ut arbitrer meo marte id exequi

posse, sed viTidam spem habeo Ghristum mihi non defùturum con-

tentus tamen sum , vd solum libri argumentnm in lucem dédisse. Nam ut Gicero est autor, laus est in rébus ardnis vd aliqiûd audere, satisque duco aliis dédisse ansam meliora scrlbendi.....

PliCES JUSTIPIGATIVGS. &ftl

CKC8RPTA EX CAPtTB Yf

De collatione liberalium disciplinarufn ad theohgiam et eartim imu.

Hic sese aperit campas latissimus disciplinaram, quas libérales ▼ocanty aliarumque artium, quae principi theôlogis ancillantoTy in ejusque arcem , tanquam in veritatis tutissimnm asylum, contendunt. Extra quod multis patent iaironnmexcursionibas, hoc est, Tariis falsitatum errorumque generibus. Quid enim grammatlca, rhetorica et dlaleclica extra gremium theologiœ sant, nisi iEgyptii ranœ coaxantes et cynifes exutcerantes? Qaid geooietria et arithmetica cum suis astrologia et musica nisî araneamm telœ et muscanim retinaculaî Physica autem , ethica , œconomica et politica , nisi theologise latus claudant', ejusque symbolo investiantur , futiles sunt. Prima vero philosophia, sivemétaphysica, quam Aristoteles tradidit, toto errât coelo, cœlitumque naturam , de qua pertractat , cumprimis ignorât , uisî unius veri Dei cognitione, angelorumque naturae saniori investfgatione illustretur. Si aatem his disciplinis theologiam copulaveris , ipsas omnes

decorabis Unde Angustinus (Lib. II de Docir, christ.): Humanfle

disciplinée, inqait, sunt aurum et argentum iEgyptiorum, ex quibus factum est tabernaculam , in quo hostise et sacrificia Deo ofTerebantur y quia perillas disciplinas disponitur mens ad Scripturœ sacrse cognitionem , qtiae docet hostiam sanctam , vivam , Deo placentem immolare. Multi enim, ut idem sanctus ait, propter ssecularium scientiarum ignorantlam, circa sacrœ Scriptorœ intelligentiam turpiter errave^ runt

EX càPiTE vn

De eùrrftftêh grammaHeœ ae ditUeciicm*

£o autem quod libérales disciplina ab hominibus traduntor , yiz dici polest quantum degenerarint apud aliquo« , quoique fli^îlia hujusmodi autores perpetrarint. Âdeo inversa ac denigrata eii eamm kcies , ut nihil minus sint quam quod promittunt. Grammaiica enim quœ congruitatem exactamque graviorum auiorum obserrationein profitetur , in barbariem commigraTit, Neque verenlur aliqui theo&ogi»» medicin»! aut utriusque juris laurea coroiiarit qui nibii alittd ructant quam ipsissimam bai'bariem. Et quum muita in omnibus disciplinis e Yocabutorum tera intelUgentia pêndeant , necesse est istos

omnia consporcare, qui dictiones eaniroque Tîm ignortot. Ignonntei eainr principia, utiaquit Aristoteies, facile paralogixantur. Unde ipsa barbaries , quod innaroeros maleqae feriatos mystas habeat , non eontenta intra suos lares manere , loti us eruditionis regnum invasit.

Medîdna enim , quœ corpus et vitam bominis toetnr , et Jus cssareum ac pontiflcium, quod facultates dîstribuit, sBquitatemque profitetur, et Tbeologia, quœ animam erudit, efiygere non potuenint tyrannidem barbariei , in quamm provinciis cominus et impune grassatur. Quifi enim œquo animo ferre poterit Felinos , Jasones , Barbaliosy Nicolos y Tateretos , Boquincas , Gorres , Baoones? Non sat ei fuit intra suos f undos Maniniotrepto et CAboliconti nects ac yitœ tradere potestatem, nisi etiani adoriretur aliéna castra. Et quod foedius est, ipsius etiam theologiœ arcem, quani in priniis ilkesam et inoontaminatam esse oportebaty invasit. Quo factum est, ut grammatica, resalioqui humilis j qu» scita non magnopere commendat scientem , ignorata maximum dedecus conciliet. Et si solum esset congruitatis aut verborum jactura, forsan id patienter ferremus. Verum quia ignorando Tim Tocabulorum , invertendoque vocum natui^am , sententiam contamina mus, non possumus non dolere, quum videmus barbariem tam late r^are.

Quid de dialectica dicam? Me tempus deficeret « si ejus exilium , et justissimas querelas et fontes, unde id evenerit, in prssentianarrarem. 0 ignorantissimos et garrulos sopbistas ! Nam vos mea petit oratio, Laxos dico, Ensinas, Dullaerto8,Pardos,Spinosas,Coroneio8, Quadrupertitos, et reliquos hujus farinœ mystas. Cur venustissimam pueliam e nostris finibus relegastis? Cur sophisticen, qus Hebrœis, Gkialdasis, iEgyptiis, Arabibus, Gnecis ac Latinis semper iudibriofuit, in scholas sanctissimas christianorum invexistis? Tara vilem rem existimastis esse yeritatem, pro qua asserenda Christus mortuus est, quœ dialectica tanquam instrumento utitur . ut ob vanissimam ostentationem , popularemque auram,quam sophistice conciliât decreTeritisdialectiae bellum inferre T quœ, quœ sua sunt, simplici fiio inquîrit , inventaque tutatnr, crrores profligat, errantes reducit, cœteraque agit, qua décent théologie fidissimam ancillam. Vos vero loco Tetîtatis , quœ simplicissima est, monstra illa , suppositiones, obligationes, exponibilia, insolubiiia, calculationes, et reiiqua intenninata, et quasi quoddam falsitatis pelagus nobis discenda tradidistis , ut obnieretis candida juvenum ingénia. Ut inter tôt laqueos , tenebras , et salebras ac ferrea vincula, quasi ad sireneos scôpulos hœreant , ad veritatis lucem nunquam penrenturi.

PIÈCES nmUFICATIVES. 55$

Nonne apte possem hic meminisse Promethei ad Caucasi saxnin ligati, cujQs seu jecur , seu cor ^ quoties renascitur , loties a valture decerpi* tur. Non enim poterunt soptilst» ullam ingenii subtiiitatem invenire, quin a vulturibus, hoc est ab aliis sophistis discerpatur. Neque nirsui tantum possant decerpere alii sophistae , quin ali» atqae ali» inventio* nés his rénascantnr. Hœrentqne miser! ilitgati adCaucasea saxa , con*» tentique sunt hoc tormenti génère , quantumlibet ab aliis dilanientnr. Unde Sapiens id videns ac ingemiscens ait : Greavit Deus hominem rectum , ipse autem immiscuit se qusestionibns infinitis. Et non modo inflnitiSy sed inutilibus, et quœ dépravant ingénia , eaque captiosa fodunt , et a solide gravique doctrine ayertunt.

Page 1